Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 45041

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 29 czerwca 1998 r.
I SA 2139/97

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz.

Sędziowie NSA: Henryk Poleszak, Joanna Runge-Lissowska (spr.).

Protokolant: Gabriela Kieś.

Uzasadnienie faktyczne

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 26.09.1997 r. uchyliła, po rozpatrzeniu odwołania Zarządu Gminy w Ł., decyzję Wojewody z dnia 21.07.1997 r. stwierdzającą nabycie przez Miasto Ł. z mocy prawa własności nieruchomości - oznaczonej w ewidencji gruntów Miasta Ł. jako działka nr 1728/2 i przekazała sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Krajowa Komisja podała, że odwołujący się Zarząd Gminy podniósł, iż decyzja komunalizacyjna była przedwczesna, gdyż zostały utworzone dwie jednostki samorządowe Gmina Miasta Ł. i Gmina Ł. i ta ostatnia wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów z 23.03.1992 r. z wnioskiem o podział mienia, w skład którego wchodzi nieruchomość o nr 1788/2. Rozpatrując odwołanie Komisja dopatrzyła się naruszenia art. 7 i 77 kpa, gdyż organ I instancji nie zebrał w sprawie wyczerpującego materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie Krajowej Komisji, stwierdza ona, na podstawie uchwał Trybunału Konstytucyjnego przyjęta została zasada, iż gdy dwie różne gminy miejska i wiejska mają swoje siedziby w granicach tego samego miasta, to pojęcie gminy właściwej, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) dotyczą tej gminy, której wykonywaniu zadań służy komunalizowane mienie. Jednakże w praktyce może wystąpić sytuacja, gdy mienie służy obu gminom i może być przedmiotem współwłasności, jeżeli mienie służy wykonywaniu zadań należących do właściwości zarówno jednej, jak i drugiej gminy. Mogą też wystąpić sytuacje, że komunalizacja już nastąpiła 27.5.1990 r. na rzecz określonej gminy, która potem została podzielona. W takiej sytuacji decyzja komunalizacyjna powinna być wdana na rzecz dotychczasowej gminy, a przekazanie mienia gminie nowo powstałej nastąpić powinno poza postępowaniem komunalizacyjnym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 13, poz. 207 z późn. zm.). W niniejszej sprawie nie ustalono, której gminie mienie 27.05.90 r. służyło.

Skargę na tę decyzję złożył Zarząd Miasta stwierdzając, że jest ona niezgodna z prawem, tj. art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy - Przepisy wprowadzające... Pojęcie "właściwej gminy" oznacza tę gminę, na której terenie położone jest mienie komunalizowane, gdyż z reguły jest tak, iż służy ono wykonywaniu jej zadań. Tak jest w przypadku przedmiotowej nieruchomości, która leży na terenie Gminy Miasta Ł. i wykonywaniu jej zadań służy. Komunalizacja powinna nastąpić na rzecz gminy istniejącej 27.05.1990 r., zatem Gminy Miejskiej. Gmina wiejska skomunalizowała szereg nieruchomości na swoją rzecz i decyzje w tych sprawach powinny być wzruszone. Krajowa Komisja nie analizowała dokładnie decyzji komunalizacyjnych Wojewody w zakresie kilku równocześnie komunalizowanych nieruchomości, gdyż wszystkie uzasadnienia organu II instancji są takie same, choć każda sprawa jest indywidualna.

Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W sprawach komunalizacji mienia następującej z mocy prawa zasadnicze znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie 27 maja 1990 r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.). Z tym dniem bowiem mienie ogólnonarodowe (państwowe) opisane w art. 5 ust. 1-3 staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile nie zajdą przeszkody wymienione w dalszych przepisach ustawy (art. 11). Jak z powyższego wynika mienie państwowe komunalizowane jest na rzecz gminy właściwej, to jest istniejącej w dacie 27.05.1990 r. Tylko taka bowiem mogła być podmiotem przysługującego prawa nabycia mienia podlegającego komunalizacji. Skoro zatem w postępowaniu ustalone zostało, że mienie będące przedmiotem sporu w sprawie ze skargi Zarządu Miasta Ł. podlegało komunalizacji, gdyż spełniało ustawowe przesłanki i ten fakt nie budzi wątpliwości - gminą właściwą do nabycia mienia z mocy prawa była gmina istniejąca dniu wejścia ustawy w życie. Ona też powinna być adresatem decyzji. Taka okoliczność powinna zostać wyjaśniona w postępowaniu komunalizacyjnym. Jeżeli nie uczynił tego Wojewoda, powinien był tego dokonać organ odwoławczy.

Ramy jego działania określa art. 138 kpa, którego § 1 pkt 2 upoważnia organ II instancji do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części i w tym zakresie do orzeczenia co do istoty sprawy. Istotą sprawy rozstrzygniętą decyzją Wojewody była komunalizacja mienia na rzecz właściwej gminy, a skoro Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa doszła do przekonania, że w tym zakresie nie dokonano prawidłowych ustaleń i tym samym naruszono przepisy dające podstawę do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, miała ona podstawę do działania w ramach art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Odwołanie bowiem przenosi na organ II instancji kompetencje merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy dając mu uprawnienia do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów o ile będzie to konieczne do rozpoznania odwołania. Dopiero po skorzystaniu z tych uprawnień, jeżeli okaże się, że sprawa wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części decyzja organu I instancji może być uchylona i sprawa przekazana mu do ponownego rozpatrzenia.

Przekazując sprawę organ odwoławczy może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W zaskarżonej decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, iż nie ustalone zostało, której gminie służyła nieruchomość 27.05.1990 r. i że od uzupełniającego postępowania w tej materii zależeć będzie wydanie decyzji wg stanu prawnego na ten dzień. Oczywistym było w sprawie, że podział gminy nastąpił po dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1990 r. w sprawie podziału, wspólnych organów dla miast i sąsiadujących z nimi gmin oraz ustalenia granic, nazw gmin i ich siedzib (Dz. U. z 1991 r. Nr 2, poz. 9), które weszło w życie 2.04.1991 r. (informacje o tym akcie znajdują się w aktach administracyjnych), a który to fakt pozostał niezauważony przez Krajową Komisję. Komunalizacji zatem można było dokonać jedynie na rzecz gminy istniejącej w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Dopiero dalszy podział mienia pomiędzy gminami może nastąpić w trybie art. 44 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 z późn. zm.), co będzie możliwe po zakończeniu postępowania komunalizacyjnego.

Badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, do czego upoważnia Sąd art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) należało dojść do wniosku, że nie było podstaw do uchylenia decyzji Wojewody w trybie art. 138 § 2 kpa, skoro niewyczerpane zostały uprawnienia organu odwoławczego przewidziane w art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

Wobec powyższego działając na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 cytowanej ustawy orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.