Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 45031

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 2 października 1998 r.
I SA 132/98

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz (spr.).

Sędziowie NSA: Irena Damentko, Joanna Runge-Lissowska.

Protokolant: Jolanta Zagrzejewska.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewoda decyzją z dnia 22 lutego 1995 r. Nr 46077 odmówił stwierdzenia, że z mocy prawa Dzielnica-Gmina W. nabyła własność zabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr 24/5, o powierzchni 14.719 m2, położoną w W., natomiast Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 31 maja 1995 r. - uwzględniając odwołanie Burmistrza Gminy W. będącej następcą DzielnicyGminy W. - uchyliła w całości tę decyzję i przekazała sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda podał, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), gdyż nieruchomość, będąca częścią Osiedla Mieszkaniowego, w dniu wejścia w życie Przepisów wprowadzających... (tj. 27 maja 1990 r.) pozostawała w zarządzie Ministra Edukacji Narodowej, będącego następcą Ministra Szkolnictwa Wyższego, któremu - uchwałą Prezydium Rządu z dnia 9 maja 1955 r. w sprawie przekazania Osiedla Mieszkaniowego w J. Ministrowi Szkolnictwa Wyższego - przekazano w zarząd i użytkowanie pozostałe po budowniczych Pałacu Kultury i Nauki osiedle mieszkaniowe w celu poprawy warunków mieszkaniowych młodzieży studiującej w szkołach wyższych oraz pracowników nauki i stworzenia ośrodka rozwoju życia kulturalnego i sportowego.

Komisja zaś uznała, że stan sprawy wymaga szczegółowego wyjaśnienia i poleciła, aby w pierwszej kolejności ustalono, czy nieruchomość nie podlega wyłączeniu z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających...

Wojewoda - działając na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających... - decyzją z dnia 24 czerwca 1997 r. odmówił stwierdzenia nabycia mienia przez Gminę, natomiast Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia 14 listopada 1997 r. utrzymała w mocy tę decyzję.

Wojewoda podał ponownie, że nieruchomość stanowi część Osiedla Mieszkaniowego oraz powołał uchwałę Prezydium Rządu z dnia 9 maja 1955 r., tym razem dla wykazania, że nieruchomość służy wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości naczelnego organu administracji państwowej, gdyż - stosownie do statutu Ministerstwa Edukacji Narodowej, określonego rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 249) - Osiedle Mieszkaniowe jest objęte wykazem jednostek podporządkowanych lub nadzorowanych przez Ministra Edukacji Narodowej.

Komisja zaś wyjaśniła ponadto, że - w świetle art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających... - stan "służenia" może być dowodzony z uwzględnieniem docelowego sposobu wykorzystania i zagospodarowania mienia, natomiast znane są już zamierzenia dotyczące budowy osiedla akademickiego, co potwierdza związek bieżącego i przyszłego zagospodarowania nieruchomości z zadaniami administracji rządowej oraz uzasadnia zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 1 i "wyłączenie przedmiotowej nieruchomości z zakresu komunalizacji".

Występując ze skargą Burmistrz Gminy W. zarzucił przede wszystkim, że - jak w odwołaniu - Gmina nie domaga się komunalizacji terenu zajmowanego przez osiedle mieszkaniowe, lecz ograniczyła swe wnioski tylko do tych działek, na których znajdują się pozostałości dawnych zabudowań, wykorzystywane na cele w żadnym razie nie pozostające w związku z zadaniami Ministra Edukacji Narodowej.

Budynek dawnej stołówki, budynek dawnej kotłowni wykorzystywany jako myjnia samochodowa i węzeł cieplny, budynek dawnego kina wykorzystywany jako hurtownia artykułów przemysłowych i tak samo wykorzystywany budynek dawnej łaźni oraz budynek mieszczący warsztat i garaż zarządu Osiedla Mieszkaniowego.

W skardze podniesiono również, że uchwała Prezydium Rządu z dnia 9 maja 1955 r. - wydana bez podstawy prawnej (samoistna) i nie ogłoszona - nie może być uważana za źródło powstania prawa zarządu nieruchomością, gdyż w świetle dekretu z dnia 7 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - przekazywanie nieruchomości w zarząd dokonywało się w drodze protokołu zdawczo-odbiorczego lub umowy, czego nie uczyniono, ponadto zaś nawet nie wiadomo, jaki teren był przedmiotem uchwały, jeżeli nie ma ona załącznika graficznego.

W odpowiedzi Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała swoje stanowisko i ponownie wyjaśniła, że nieruchomość służyła wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, gdyż - powołując wyrok sądu administracyjnego z dnia 28 sierpnia 1996 r. I SA 759/95 - zadania te powinny być ujmowane w pewnym horyzoncie czasowym, natomiast nieruchomość jest przeznaczona pod budowę osiedla akademickiego.

Komisja podała również, że "nie jest uzasadniony pogląd, iż naczelny organ... nie posiadał prawa zarządu odnoszącego się do spornego terenu", gdyż uchwała samoistna nie mogła tylko nakładać obowiązków na podmioty nie będące państwowymi jednostkami organizacyjnymi, natomiast na podstawie uchwały Nr 354/55 doszło do przekazania gruntów pomiędzy organami administracji państwowej.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jeżeli przyjąć, jak utrzymuje Komisja w odpowiedzi na skargę, że samoistna uchwała Prezydium Rządu rodzi zarząd w rozumieniu prawa powszechnie obowiązującego - z czym nie można się zgodzić - wówczas nie znajdowałby zastosowania art. 5 ust. 1 Przepisów wprowadzających... i bezprzedmiotowe byłyby rozważania dotyczące art. 11 ust. 1 pkt 1, który właśnie działanie art. 5 ust. 1 wyłącza i nie stanowi samodzielnej regulacji.

Odpowiedź na skargę pozostaje więc w sprzeczności ze stanowiskiem Komisji prezentowanym w zaskarżonej decyzji, które należy podzielić jednak z pewną modyfikacją.

Nie można się bowiem zgodzić, chociaż takie poglądy spotyka się w orzecznictwie sądu administracyjnego, aby - w świetle art. 11 ust. 1 pkt 1 Przepisów wprowadzających... - służenie wykonywaniu zadań publicznych odnosić do przyszłych zamierzeń, gdyż nabycie mienia komunalnego następowało z dniem 27 maja 1990 r. z mocy samego prawa i tylko stan istniejący w tym dniu ma rozstrzygające znaczenie również w sytuacji, kiedy do uwłaszczenia gminy nie dochodzi.

Nie było zresztą potrzeby sięgania do rozszerzającej wykładni, gdyby rozpatrujące sprawę organy dokonały odpowiednich ustaleń lub przynajmniej poddały głębszej analizie dostępne w aktach dowody.

Gmina twierdzi, że działka nie służyła wykonywaniu zadań publicznych, gdyż w 1994 r. mieściła hurtownie i myjnię samochodowa, przy czym pomija, że znajdował się na niej węzeł cieplny i warsztat zarządu osiedla.

Natomiast, jeżeli Gmina nie przeczy, że inne działki, zajęte bezpośrednio pod obiekty mieszkalne Osiedla służyły wykonywaniu zadań publicznych, nie może inaczej traktować działki, która z osiedlem mieszkaniowym pozostaje, chociażby w części, funkcjonalnie związana.

W dniu 27 maja 1990 r. - jak przedstawił sądowi Minister Edukacji Narodowej - na działce znajdowała się stołówka studencka, w budynkach zaś dzisiejszych hurtowni było kino osiedlowe oraz łaźnia dla studentów, działka mieściła również węzeł cieplny i sklep osiedlowy, które nadal funkcjonują, zatem była wykorzystywana na potrzeby osiedla mieszkaniowego.

Gmina trafnie podnosi, że uchwała Prezydium Rządu nie mogła ustanowić zarządu nieruchomością, lecz uchwała ta w każdym razie oddawała Ministrowi Szkolnictwa Wyższego we władanie teren Osiedla Mieszkaniowego i ponadto nakładała na Ministra - jako zadanie publiczne - obowiązek utrzymania Osiedla, bez czego nie można byłoby tego zadania przypisać naczelnemu organowi administracji państwowej.

Żaden z organów nie badał - ograniczając się do stwierdzenia stanu istniejącego w 1997 r. - jaki był status prawny Osiedla w dniu 27 maja 1990 r., tym samym nie wykazał, aby w dniu wejścia w życie Przepisów wprowadzających... Minister Edukacji Narodowej zaliczał do swoich zadań utrzymywanie Osiedla, co czyni obecnie.

Zachowania ciągłości w wykonywaniu tego zadania przez Ministra dowodzi dopiero przedstawiony sądowi regulamin organizacyjny Osiedla Mieszkaniowego w W. z dnia 1 lutego 1989 r., z którego wynika, że także wtedy Osiedle było jednostką organizacyjną podległą Ministrowi Edukacji Narodowej.

Wobec powyższego - nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi - orzeczono jak w sentencji na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.