Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 1993/5/82

Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 17 grudnia 1992 r.
I PZP 69/92

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SN W. Sanetra (sprawozdawca).

Sędziowie SN: T. Flemming-Kulesza, J. Skibińska-Adamowicz.

Sentencja

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora J. Szewczyka, w sprawie z powództwa Stanisława B. przeciwko Przedsiębiorstwu Realizacji Kompletnych Obiektów Przemysłowych (...) w C. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie postanowieniem z dnia 17 listopada 1992 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:

1. Czy podlega ochronie z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234) członek zakładowego komitetu założycielskiego związku zawodowego już istniejącego i zarejestrowanego?

2. Czy powstanie zakładowego komitetu założycielskiego związku NSZZ "Solidarność 80" nakłada na kierownika zakładu pracy obowiązek przeprowadzenia konsultacji zamierzonego rozwiązania umowy o pracę o trybie art. 38 § 1 i art. 52 § 2 k.p. z tymże komitetem założycielskim?

podjął następującą uchwałę:

Członek zakładowego komitetu założycielskiego związku zawodowego, spełniającego funkcję tymczasowego zarządu zakładowej organizacji związkowej, podlega ochronie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234).

Uzasadnienie faktyczne

Pierwsze pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie jest następstwem braku wyraźnych stwierdzeń w art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234), dotyczących członków zakładowego komitetu założycielskiego związku zawodowego już istniejącego i zarejestrowanego. Przepis ten wyraźnie ustanawia ochronę stosunku pracy członków zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej oraz członków komitetu założycielskiego w rozumieniu art. 12 cyt. ustawy. W sprawie ochrony członków komitetu założycielskiego (w szerszym tego słowa znaczeniu), którego zadaniem było utworzenie zakładowej organizacji związkowej NSZZ "Solidarność" pod rządami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277 ze zmianami), wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 grudnia 1990 r. III PZP 21/90 (OSNCP 1991, z 5-6, poz. 63). W uchwale tej Sąd Najwyższy podtrzymał stanowisko wyrażone już w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1990 r. III PZP 52/89 z tym zastrzeżeniem, że je w pewnym stopniu rozszerzył. Uchwała z dnia 29 marca 1990 r. dotyczyła bowiem członków tymczasowej komisji zakładowej NSZZ "Solidarność", natomiast uchwała z dnia 13 grudnia 1990 r. odnosiła się do ciała, które określone zostało jako komitet założycielski. Tym samym Sąd Najwyższy uznał, że określenie danego ciała jako komitetu założycielskiego nie może mieć znaczenia rozstrzygającego i nie może przesądzać, iż nie może być ono kwalifikowane jako tymczasowe ogniwo danego związku.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela tok rozumowania i konkluzje wynikające z powołanych wyżej uchwał z dnia 29 marca 1990 r. z dnia 13 grudnia 1990 r. oraz wyraża przekonanie, że w pełni zachowują one aktualność na tle nowej ustawy o związkach zawodowych (z dnia 23 maja 1991 r.). Co więcej, rozumowanie to i wynikające z niego wnioski znajdują dodatkowe wzmocnienie w ustanowieniu w tej ustawie ochrony członków komitetów założycielskich związków zawodowych w ścisłym tego słowa rozumieniu (art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.), które wyraźnie wskazuje na intencję ustawodawcy ochrony osób podejmujących się zadania zorganizowania nowych ogniw ruchu związkowego. Racje społeczno-gospodarcze i polityczne, które skłoniły ustawodawcę do wprowadzenia ochrony członków komitetów założycielskich nowych związków zawodowych, są w równym, a nawet w większym stopniu aktualne w razie powstania komitetu założycielskiego mającego na celu doprowadzenie do powstania zakładowej organizacji związkowej związku zawodowego już istniejącego i zarejestrowanego. Związek zawodowy, który ma zostać zarejestrowany przez dany komitet założycielski ostatecznie może bowiem nie powstać, a ponadto często zakłady pracy mniej niechętne są powstawaniu zupełnie nowych związków zawodowych aniżeli tworzeniu w ich obrębie struktur związkowych już istniejących związków zawodowych.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie w szczególności podziela pogląd wypowiedziany w uchwale z dnia 13 grudnia 1991 r., że uprawnienie do swobodnego kształtowania struktury organizacji związku zawodowego należy do kompetencji jego władz statutowych w granicach ustawowego zagwarantowania decydowania o treści statutu. Tylko władze związku zawodowego są uprawnione do decydowania, które z ogniw swej struktury uznają za zarząd owej komórki zakładowej, i tylko one mogą przyznać ogniwom tymczasowym, wyłanianym z inicjatywy członków założycieli, pełne lub ograniczone uprawnienia władz związkowych pochodzących z wyboru. Wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale tej odwołał się, między innymi, do § 2 aneksu do statutu NSZZ "Solidarność", z którego wynika, że pomimo różnic w nazwie komitety tymczasowe i założycielskie traktowane są jako równorzędne ogniwa związku zawodowego, pełniące funkcje władz związkowych do czasu wyboru władz statutowych, lecz brak analogicznych rozstrzygnięć w statucie "Solidarności-80" nie może być tu uznany za rozstrzygający. Za rozstrzygające - zgodnie z zasadą samodzielnego kształtowania swoich struktur przez związki zawodowe - należy bowiem uznać to, by określone struktury były tworzone zgodnie z wolą tych związków, co niekoniecznie musi znaleźć wyraz w postanowieniach statutu danego związku. Istotne jest tylko to, czy dany komitet założycielski został uznany przez upoważnioną strukturę organizacyjną związku, i czy w istocie, faktycznie i prawnie, był przez nią traktowany jako tymczasowy organ zastępujący w pewnym zakresie zarząd zakładowej organizacji związkowej. Okoliczność, że komitetu tego nie wymienia się w statucie wśród władz organizacji zakładowej NSZZ "Solidarność 80" nie ma w tym zakresie znaczenia rozstrzygającego. Z reguły bowiem zarejestrowanie danego komitetu założycielskiego przez Zarząd Regionu NSZZ "Solidarność 80", czy też zaakceptowanie, a często nawet inspirowanie powstania tego komitetu przez zarząd Regionu, oznacza uznanie go za tymczasową władzę związkową w danym zakładzie pracy , a to uzasadnia traktowanie jego członków w zakresie ochrony z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych na równi z członkami zarządów zakładowych organizacji związkowych. Ponadto uznanie, że zakres ochrony członków komitetu założycielskiego miałby zależeć wyłącznie od treści statutów poszczególnych związków zawodowych, prowadziłoby do nieuzasadnionego zróżnicowania zakresu tej ochrony i nieliczenia się z wolą poszczególnych związków zawodowych, które mogą ją przecież wyrażać także w innych aktach niż statuty.

Uwzględnić również należy różnice terminologiczne istniejące między ustawą o związkach zawodowych a wewnętrznym prawem (statutowym) tworzonym przez poszczególne związki zawodowe, którego nazewnictwo nie zawsze jest precyzyjne i nie zawsze pokrywa się z określeniami ustawowymi. W konsekwencji ustawowemu określeniu "zarząd zakładowej organizacji związkowej" odpowiadają różne określenia występujące w statutach związkowych i dlatego dla ustalenia ścisłego zakresu znaczeniowego tego pierwszego pojęcia często nie wystarczają jedynie analizy prowadzone na płaszczyźnie porównań logiczno-językowych, wobec czego badać nieraz należy nie tylko to, jak dany organ został nazwany w prawie związkowym, lecz czy w istocie spełnia on funkcje zarządu zakładowej organizacji związkowej. Komitet założycielski prowadzi działalność organizacyjną i agitacyjną w celu pozyskania członków i chociażby w tym zakresie spełnia funkcje zarządu zakładowej organizacji związkowej. Dlatego też z reguły, jeżeli czyni to przy poparciu lub akceptacji właściwych władz związkowych, powinien być traktowany jako tymczasowy zarząd powstającej zakładowej organizacji związkowej. Różnice, jakie zachodzą między tym komitetem a zarządem zakładowej organizacji związkowej, są oczywiste i zasadnicze, co oznacza, że może on korzystać tylko z niektórych uprawnień przysługujących zarządowi. Innymi słowy, nie wszędzie, gdzie przepisy przyznają określone uprawnienia zarządowi związku zawodowego, można je odnieść także do komitetu założycielskiego istniejącego i zarejestrowanego związku zawodowego. Zależy to, z jednej strony, od sposobu uregulowania danej kwestii w ustawie, a z drugiej strony także i od ujęcia jej w prawie wewnątrzzwiązkowym (w statucie i innych rozstrzygnięciach samego związku zawodowego). Objęcie ochroną członków komitetu założycielskiego związku zawodowego w ścisłym tego słowa rozumieniu przemawia za rozszerzającą wykładnią pojęcia "zarządu zakładowej organizacji związkowej", użytego w art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, pod warunkiem, że komitet założycielski (w szerszym rozumieniu) faktycznie i prawnie traktowany jest przez dany związek zawodowy jako tymczasowy zarząd powstającej zakładowej organizacji związkowej. W takim przypadku należy uznać, że komitet założycielski istniejącego i zarejestrowanego związku zawodowego, jako ogniwo tego związku (§ 10 statutu "Solidarność - 80"), w istocie spełnia w części i w sposób przejściowy (tymczasowy) funkcje zarządu zakładowej organizacji związkowej. W konsekwencji jego członkom przysługuje ochrona przewidziana w art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. W myśl art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych zgody na rozwiązanie stosunku pracy z członkami zarządu zakładowej organizacji związkowej udziela zarząd tej organizacji. Oznacza to tym samym, że objęcie pojęciem "zarządu zakładowej organizacji związkowej", w rozumieniu tego przepisu, także komitetu założycielskiego jako organu tymczasowego spełniającego funkcje tego zarządu, nakłada obowiązek uzyskiwania zgody tego komitetu na rozwiązywanie stosunków pracy z jego członkami. Kwestia ta - co prawda na tle poprzedniej ustawy, ale nie ma to znaczenia dla jej rozstrzygania pod rządami ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych - była już wyjaśniana w uchwale z dnia 13 grudnia 1990 r., w której Sąd Najwyższy stwierdził, że kierownik zakładu pracy zobowiązany jest uzyskać zgodę komitetu założycielskiego NSZZ "Solidarność" w wypadku zamierzonego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownikiem będącym członkiem tego komitetu. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy odmówił odpowiedzi na drugie pytanie.

Kierując się powyżej wskazanymi motywami Sąd Najwyższy zajął stanowisko, które znalazło wyraz w sentencji uchwały.˙