Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467285

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 21 maja 2014 r.
I OZ 373/14
Zakres zastosowania art. 87 § 2 p.p.s.a.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 505/13 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) marca 2013 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z 6 marca 2014 r., II SA/Po 505/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił G. L. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z (...) marca 2013 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z 3 lipca 2013 r., II SA/Po 505/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z (...) marca 2013 r. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 2 sierpnia 2013 r. W terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a postanowieniem referendarza sądowego z 22 sierpnia 2013 r., skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Pismem z 21 listopada 2013 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z 3 lipca 2013 r., do wniosku załączając sporządzoną przez pełnomocnika skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej zaznaczył, że o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu został poinformowany 15 października 2013 r., a z aktami postępowania zapoznał się 17 października 2013 r. Wskazano ponadto, że skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika niezwłocznie przy uwzględnieniu czasu niezbędnego do zapoznania się z aktami sprawy oraz opracowania i sporządzenia skargi. Podniesiono, że przyczyna uchybienia terminu ustała 16 listopada 2013 r., tj. w ciągu 30 dni od dnia, w którym pełnomocnik dochowując należytej staranności zapoznał się z aktami sprawy i miał możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, natomiast niewątpliwie ustała nie wcześniej, niż 14 listopada 2013 r., tj. na 30 dni licząc od dnia, w którym pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu.

Postanowieniem z 12 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek G. L. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd uznał, że termin 30 dni do wniesienia skargi kasacyjnej i złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności powinien być liczony od dnia, w którym pełnomocnik dowiedział się o fakcie jego ustanowienia pełnomocnikiem z urzędu. W dniu tym bowiem ustała przyczyna uchybienia terminu. W realiach przedmiotowej sprawy miało to miejsce w dniu 15 października 2013 r., co wywiedziono i udokumentowano w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu.

Po rozpoznaniu zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 lutego 2014 r. I OZ 76/14 uchylił zaskarżone postanowieni i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy uznał, że Sąd I instancji przedwcześnie odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, z uwagi na niezachowanie przez nią 7-dniowego terminu przepisanego do dokonania tej czynności (art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.). Z treści przepisów wynika, że przed dokonaniem oceny, czy skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swojej winy, konieczne było ustalenie, czy wniosek w tym przedmiocie został przez nią złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Podzielił - błędnie odczytywany przez Sąd I instancji - pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 lipca 2013, SK 17/12, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. W istocie 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik - realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest 7-dniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie 30-dniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia. Nie może to jednakże wprost prowadzić do konkluzji, że dokonanie ww. czynności procesowej przed upływem owych 30 dni albo w terminie 7 dni po ich upływie jest równoznaczne z dochowaniem terminu do złożenia ww. wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że sąd badając wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, za każdym razem jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość sporządzenia złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skargi kasacyjnej, a w konsekwencji od kiedy rozpoczął bieg 7-dniowy termin do złożenia tego wniosku. Sąd I instancji tego jednak nie uczynił, co powinien był zrobić. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał Sądowi I instancji, by przy ponownym rozpoznaniu wniosku ocenił powołane w nim okoliczności, mające wpływ na długość okresu niezbędnego do sporządzenia skargi kasacyjnej, mając na uwadze powyższą wykładnię prawa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wniesienie przez pełnomocnika skarżącej w dniu 21 listopada 2013 r. nastąpiło z zachowaniem terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. a następnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji zaznaczył, że pełnomocnik skarżącej zapoznał się z aktami sprawy 17 października 2013 r., Sąd przyjął, że od tego dnia pełnomocnik miał realną możliwość opracowywania skargi kasacyjnej. Ponieważ pełnomocnik skarżącej dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu skarżącej 15 października 2013 r. na skutek zawiadomienia go przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu, to z tego względu Sąd I instancji uznał, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej był 14 listopada 2013 r. Zatem wskazano, że od tego dnia - w zgodzie ze stanowiskiem powołanym przez NSA - należy liczyć 7-dniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a.

Odmawiając przywrócenia terminu Sąd I instancji zaznaczył, że o ile nie budzi wątpliwości brak winy w uchybieniu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej w okresie do 14 listopada 2013 r., to jednocześnie pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy odnośnie uchybienia terminu zaistniałego pomiędzy 18 listopada 2013 r., a 21 listopada 2013 r.

Pełnomocnik skarżącej 17 października uzyskał wiedzę o stanie sprawy, w tym o treści zapadłego wyroku i jego uzasadnieniu oraz o prawie skarżącej do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Dlatego, w ocenie Sądu, od tego dnia należało liczyć realny termin, w którym pełnomocnik skarżącej miał faktyczną możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej i co za tym idzie powinien był wnieść skargę kasacyjną w terminie 30 dni od tej daty. Trzydziestodniowy termin do jej wniesienia upływał 18 listopada 2013 r., zważywszy, że ostatni trzydziesty dzień przypadł na sobotę 16 listopada 2013 r. (art. 83 § 2 p.p.s.a.). Tymczasem skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia złożono 21 listopada 2013 r.

We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił, że w okresie, w którym niewątpliwie miał możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej i w którym co do zasady powinien był ją wnieść, to jest od 15 października do najpóźniej 14 listopada 2013 r. zaistniały przeszkody powstałe nie z jego (strony) winy uniemożliwiające mu wywiedzenie skargi kasacyjnej w terminie 30 dni od zapoznania się z wyrokiem wraz z uzasadnieniem i usprawiedliwiające wywiedzenie skargi kasacyjnej dopiero 21 listopada 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaznaczył, że uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożonego w okolicznościach niniejszej sprawy prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania pełnomocnika ustanowionego w trybie art. 244 p.p.s.a. już po doręczeniu stronie odpisu wyroku sądu I instancji z uzasadnieniem w stosunku do pełnomocników ustanowionych przed wydaniem przez sąd orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Sprowadzałoby się bowiem do zaaprobowania sytuacji, w której profesjonalny pełnomocnik, bez wykazania jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności, sporządza skargę kasacyjną po upływie 37 dni od chwili dowiedzenia się, że został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu i 35 dni od chwili zapoznania się z orzeczeniem z uzasadnieniem, podczas gdy pełnomocnik ustanowiony przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie miałby na taką samą czynność procesową jedynie 30 dni od doręczenia mu odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, zaś pełnomocnik z wyboru ustanowiony już po wydaniu orzeczenia jedynie 30 dni od doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem jego mocodawcy. Powyższe pogłębiałoby sygnalizowane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 lipca 2013 r., SK 17/12 zachwianie równowagi procesowej pomiędzy stroną korzystającej z prawa pomocy i stroną mającą pełnomocnika z wyboru.

W zażaleniu, G. L. zaskarżyła opisane powyżej postanowienie w całości i zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że doszło do uchybienia terminu z winy skarżącej. Skarżąca skorzystała z uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu, nie ponosi więc winy w uchybieniu terminu.

Wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu, skarżąca podniosła, że Sąd I instancji dokonał błędnej interpretacji art. 86 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, strona może wnieść o przywrócenie terminu, jeżeli nie dokonała danej czynności procesowej w terminie bez swojej winy. Sąd winy skarżącej upatruje w tym, że nie sporządziła skargi kasacyjnej w okresie od 15 października a 15 listopada 2013 r., jednakże wbrew stanowisku Sądu I instancji pozostaje to bez wpływu na brak winy w uchybieniu terminu. Są to okoliczności niezwiązane z winą, a z dochowaniem terminu do podjęcia czynności. W sprawie Sąd jednakże ustalił, że skarżąca dokonała czynności z zachowaniem terminu. Ujawnione sprzeczności w rozumowaniu Sądu nie mogą jednak wpływać negatywnie na sytuację prawną skarżącej. Skarżąca nie ponosi winy w uchybieniu terminu, jeżeli upłynął on w okresie procesowania przez Sąd w przedmiocie przyznania skarżącej prawa pomocy.

Również Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym uprzednio postanowieniu wyraźnie wskazuje, że czym innym jest kwestia winy w uchybieniu terminu, a czym innym termin na sporządzenie wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto, termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu następuje po terminie na sporządzenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny aby zbadał, czy doszło do zachowania terminu do złożenia skargi. Ponownie rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że skarżąca dochowała terminu, ale przyjął jednocześnie, że skarżąca ponosi winę w uchybieniu terminu.

Na koniec w zażaleniu wskazano, że z okoliczności, że 17 października 2013 r. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy Sąd I instancji wywiódł, że skargę kasacyjną mógł sporządzić najpóźniej do dnia 18 listopada 2013 r. Z uwagi na to, złożenie wniosku wraz ze skargą kasacyjną 21 listopada 2013 r. uznane zostało za nieprawidłowe. Takie stanowisko jest błędne, ponieważ Sąd I instancji pominął ustalenia NSA, zgodnie z którymi termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu następuje po terminie do wywiedzenia skargi. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że skarżąca mogła najpóźniej do dnia 18 listopada 2013 r. sporządzić skargę, to termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi upłynąłby najpóźniej 25 listopada 2013 r. A więc skarżąca niewątpliwie dochowała terminu, składając wniosek wraz ze skargą kasacyjną 21 listopada 2013 r.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie należało uchylić.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie G. L. był związany, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie postanowieniem tego Sądu z 12 lutego 2014 r., I OZ 76/14.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika. W związku z tym, siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik - realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną.

Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała 14 listopada 2013 r. i od tego dnia należało liczyć siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., ale jednocześnie wskazał, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy odnośnie uchybienia terminu pomiędzy 18 a 21 listopada 2013 r. Ponieważ zapoznał się on z aktami 17 października 2013 r., to skargę kasacyjną powinien był wnieść w terminie 30 dni od tej daty. Trzydziestodniowy termin upłynął 18 listopada 2013 r., a skargę kasacyjną wniesiono 21 listopada 2013 r.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a., skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, a art. 87 § 1 p.p.s.a. nakazuje pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnieść do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.

Stosownie do treści postanowienia NSA z 12 lutego 2014 r., przyczyna uchybienia terminu w niniejszej sprawie ustała nie później niż ostatniego dnia trzydziestodniowego terminu od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu go do roli pełnomocnika. W niniejszej sprawie, zapoznanie się przez pełnomocnika z aktami 17 października 2013 r. nie zmienia tego, że najpóźniej 14 listopada 2014 r., a nie 18 listopada 2013 r., ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie oznacza to, że we wniosku o przywrócenie terminu (po upływie 30 dni od 15 października 2013 r.) należy uzasadniać, z jakiego powodu ten wniosek (oraz czynność, która nie została dokonana w terminie) został złożony akurat ostatniego dnia terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., czyli 21 listopada 2013 r. Stwierdzając, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy odnośnie uchybienia terminu pomiędzy 18 a 21 listopada 2013 r., Sąd odnosił się już nie do czasu, w którym trwała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ale do czasu, który zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. posiadał pełnomocnik na złożenie wniosku o przywrócenie terminu i na dokonanie czynności. Przepis art. 87 § 2 p.p.s.a. nakazujący uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu nie odnosi się do siedmiodniowego terminu na wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Wliczając siedmiodniowy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. do czasu trwania przeszkody w sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej, która ma trwać nie więcej niż 30 dni od daty zawiadomienia pełnomocnika o ustanowieniu go w sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył art. 190 p.p.s.a. W postanowieniu z 12 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie oddzielił te dwa okresy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, nie zaistniały okoliczności pozwalające uznać, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Również data zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika (15 października 2013 r.) nie jest w sprawie sporna.

Ponieważ przed upływem siedmiu dni od 14 listopada 2013 r., to jest 21 listopada 2013 r. pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu i dołączył skargę kasacyjną, należało przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez G. L.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188, art. 197 § 2, art. 86 § 1 oraz 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.