Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467271

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 20 maja 2014 r.
I OZ 331/14
Przesłanki warunkujące wyłączenie sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2014 r. o sygn. akt II SAB/Wa 240/13 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi D.S. na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia (...) lutego 2013 r. o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

D.S., wnioskiem z dnia 5 lutego 2014 r., powołując się na art. 20 w związku z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wyłączenie sędziego (...) od orzekania w sprawie z jego skargi na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia (...) lutego 2013 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, dotyczącej informacji publicznej.

W uzasadnieniu skarżący podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 240/13 odmówił K.S. dopuszczenia do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika postępowania, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1134/13, oddalił zażalenia wniesione od powyższego orzeczenia Sądu I instancji.

Podniósł, że odmowa dopuszczenia K.S. do udziału w niniejszym postępowaniu, mimo istnienia po jego stronie - w ocenie skarżącego - interesu prawnego, przy jednoczesnym nieustosunkowaniu się Sądu, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 sierpnia 2013 r., do podanego przez organ powodu odmowy udostępnienia żądanych informacji publicznych, tj. tajemnicy skarbowej, którą objęte są dane, dotyczące K.S., świadczy o świadomym dążeniu składu orzekającego do niedopuszczenia K.S. do udziału w tym postępowaniu, a tym samym uniemożliwienia przekazania K.S. materiałów, zawierających m.in. informacje na temat bezczynności Ministerstwa Finansów w sprawie, dotyczącej K.S. Skarżący wskazał, że powyższe wyklucza możliwość bezstronnego, obiektywnego, rzetelnego oraz uczciwego działania wskazanych sędziów w dalszym toku sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 lutego 2014 r. o sygn. akt II SAB/Wa 240/13, oddalił powyższy wniosek.

Jak wskazał w uzasadnieniu, w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna okoliczność, wymieniona w art. 18 cytowanej ustawy, która uzasadniałaby wyłączenie wymienionych wyżej sędziów z mocy ustawy. Natomiast przepis art. 19 tej ustawy reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca, posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na sąd obowiązek badania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że - zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 powołanej ustawy - przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie rozpoznać sprawę i wydać w orzeczenie. Z tego względu orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy.

Z treści oświadczeń, złożonych w dniu 11 lutego 2014 r. (...) oraz w dniu 13 lutego 2014 r. (...), wynikało - zdaniem WSA - że brak jest podstaw do wyłączenia wskazanych sędziów od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 ustawy), jak również nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 tej ustawy.

Ponadto, w ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność powyższych oświadczeń.

Zarzut strony, że skład orzekający "świadomie" dążył do niedopuszczenia K.S. do udziału w tym postępowaniu, pomijając jego interes prawny, i związane z tym przekonanie o braku bezstronności sędziów, nie może - jak wskazał WSA - stanowić wystarczającej okoliczności do zastosowania art. 19 ustawy. Sąd ten podkreślił, że ocena wydanych przez WSA orzeczeń, pod względem ich zgodności z prawem (procesowym i materialnym), należy do sądu wyższej instancji, tj. Naczelnego Sądu Administracyjnego, w ramach kontroli instancyjnej.

WSA wskazał, że w niniejszej sprawie postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 240/13, zostało poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1134/13, oddalił wniesione przez skarżącego i K.S. zażalenia. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, fakt, że skarżący nie zgadza się z wykładnią przepisów dokonaną przez Sąd zarówno I jak i II instancji, nie może stanowić podstawy do wyłączenia członków składu orzekającego w sprawie.

Reasumując, w ocenie Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił, że istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: (...) w niniejszej sprawie.

Zażalenie na powyższe postanowienie, wraz z obszernym uzasadnieniem, wniósł D.S. Jego zdaniem Sąd pierwszej instancji m.in. nie odniósł się do przywołanych przez niego okoliczności, złożone przez sędziów oświadczenia są zbyt lakoniczne, zaś sami sędziowie dążyli świadomie do odmówienia uczestnictwa w sprawie K.S., celowo dokonując uchybień w postępowaniu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 18 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sędzia podlega wyłączeniu w sprawach:

1)

w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;

2)

swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;

3)

osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4)

w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;

5)

w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;

6)

w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;

7)

dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;

8)

w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Natomiast art. 19 p.p.s.a. stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134).

Zarówno instytucja wyłączenia sędziego z mocy prawa, jak i na wniosek strony - dając możliwość eliminowania przyczyn, które mogłyby skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu konkretnego sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy - jest istotną gwarancją procesową. Wskazać jednak trzeba, że tylko obiektywnie zaistniałe i konkretnie sformułowane zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu określonej sprawy - stanowić mogą prawem przewidzianą podstawę wniosku o wyłączeniu sędziego. Tym samym o dopuszczalnym wniosku o wyłączenie sędziego można mówić jedynie wówczas, gdy odnosi się on do osoby konkretnego sędziego i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich indywidualnych, odnoszących się do tego sędziego okoliczności, mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Rozpatrywany wniosek takich warunków nie spełnia, ponieważ skarżący domaga się wyłączenia sędziów w sprawie, nie wskazując obiektywnych przyczyn świadczących o braku ich bezstronności. Trudno za takie uznać niedostateczną obszerność oświadczeń sędziów o braku podstaw ich wyłączenia, czy subiektywne twierdzenia D.S., iż świadomie sędziowie dążyli do dokonania uchybień w sprawie i niedopuszczenia K.S. do udziału w niej. Kwestie materialne związane z istotą sprawy zainicjowanej skargą są zaś przez D.S. mieszane z uwagami dotyczącymi wyłączenia sędziów. Zaistnienia przesłanek wyłączenia sędziów, określonych w cyt. przepisach p.p.s.a. - jednak rzetelnie nie uprawdopodobnił. Prawidłowo zatem WSA oddalił wniosek D.S. zaskarżonym postanowieniem. Trafnie bowiem wskazał, że zarzut strony, iż skład orzekający "świadomie" dążył do niedopuszczenia K.S. do udziału w tym postępowaniu, pomijając jego interes prawny, i związane z tym przekonanie o braku bezstronności sędziów, nie może stanowić wystarczającej okoliczności do zastosowania art. 19 ustawy.

Należy zauważyć, że okoliczność, iż sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2013 r. o sygn. akt II OZ 1174/12), z czego zresztą skarżący w sprawie skorzystał. Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 25 września 2012 r. o sygn. akt II OZ 607/12).

Warto także zaznaczyć, że objęci wnioskiem sędziowie złożyli stosowne oświadczenia o niezachodzeniu po ich stronie przesłanej przewidzianych w art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. Jak zaś spostrzeżono w orzecznictwie, jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w określonej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. o sygn. akt II OZ 541/12 i cyt. tam orz.). Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie SN z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zażaleniu sformułowanym przez D.S. w dniu 18 marca 2014 r. brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość oświadczeń złożonych przez sędziów w dniach 11 i 13 lutego 2014 r. W ocenie orzekającego Sądu, zasadnicza argumentacja D.S. odnosi się do kontestowania sposobu załatwienia przez sędziów kwestii dopuszczenia K.S. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. W tym aspekcie przytoczone argumenty mają charakter polemiczny i w istocie próbują kontestować wydane w tej materii w sprawie postanowienie WSA z dnia 28 sierpnia 2013 r., poddane kontroli NSA w postanowieniu z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1134/13. Niezgadzanie się z orzeczeniami Sądu nie jest jednak dostateczną podstawą do wyłączenia sędziów, którzy je wydali.

Podkreślenia wreszcie wymaga, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. o sygn. akt II FZ 61/08, publ. "Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych" 2008, Nr 6, poz. 97; por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r. o sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, Nr 1, poz. 5).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.