Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1675547

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 3 marca 2015 r.
I OZ 165/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wr 372/12 w przedmiocie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi D.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia (...) marca 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

D.W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia (...) marca 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

W toku postępowania, dniu 2 maja 2013 r. D.W. i M.W. złożyli wniosek o wyłączenie od orzekania - w szeregu sprawach, w tym też i w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 372/12 - wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu dla dobra interesu społecznego i interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarządzeniem z dnia 13 maja 2013 r. wezwał D.W. do uzupełnienia braków formalnych wniosku, poprzez wskazanie sędziów, których wniosek ten dotyczy, wymieniając ich z imienia i nazwiska oraz wskazanie na okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów w sprawie II SA/Wr 372/12.

W piśmie z dnia 31 maja 2013 r. D.W. i M.W., wnieśli o wyłączenie następujących sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: (...). W uzasadnieniu wniosku co do części wymienionych sędziów zarzucono "wykorzystywanie własnych stanowisk służbowych i instytucji Sądu do celów prywatnych, chronie (pisownia oryginalna) bezprawia i układów (...) mafii powiązanej z Agencją Nieruchomości Rolnych (...), w Gminie (...), w Starostwie Powiatowym w (...), nadzorze budowlanym (...)", zaś pozostałym sędziom zarzucono "solidarność zawodową i koleżeńską oraz stronniczość".

Wskazani we wniosku sędziowie złożyli pisemne oświadczenia, że w niniejszej sprawie nie zachodzą w stosunku do nich okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (art. 19 p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Wr 372/12 odrzucił wniosek M.W. o wyłączenie sędziów (pkt I), oddalił wniosek skarżącej D.W. o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy następujących sędziów: (...) (pkt II) oraz odrzucił wniosek skarżącej D.W. o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziego NSA L.J. (pkt III).

W uzasadnieniu postanowienia podał, że wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy - stosownie do treści art. 18 § 1 p.p.s.a. - następuje w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Niezależnie od ww. przyczyn, zgodnie z art. 19 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Obowiązkiem strony zgłaszającej wniosek jest uprawdopodobnienie przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i przywołane powyżej regulacje prawne Sąd pierwszej instancji uznał, że skuteczny wniosek o wyłączenie sędziego może złożyć tylko strona postępowania sądowoadministracyjnego, którą w myśl art. 32 p.p.s.a. jest skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, a także, w świetle art. 33 § 1 p.p.s.a., osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, bowiem jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Ponadto wskazał, że wniosek o wyłączenie może dotyczyć wyłączenia tylko takich sędziów, którzy w chwili jego zgłoszenia orzekają w danym sądzie administracyjnym, w którym sprawa się toczy. Podkreślił, iż w niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów mogła złożyć tylko D.W., gdyż M.W. nie był skarżącym, ani też nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym złożenie skargi, dlatego jego wniosek podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny.

Odnosząc się do wniosku D.W. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony stanowi gwarancję, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się więc do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienia NSA: z dnia 11 stycznia 2012 r. sygn. akt I OZ 1101/11, z dnia 13 stycznia 2012 r. sygn. akt I OZ 1/12, z dnia 1 września 2011 r. sygn. akt I OZ 617/11). W piśmiennictwie wskazuje się, że przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011, wyd. IV.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że złożony przez D.W. wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie wskazanych sędziów nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Wnioskodawczyni nie podała bowiem żadnych okoliczności faktycznych uzasadniających ich wyłączenie. Przywołane okoliczności co do stronniczości, wykorzystywania stanowiska, jak też legalizowania bezprawia kosztem skarżących, wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia strony o istnieniu takich okoliczności. Nie zostały jednak uprawdopodobnione przez stronę i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem kwestionować obiektywizmu sędziego bez przywołania faktycznych podstaw, które w sposób uzasadniający wskazywałyby na utratę zaufania co do jego bezstronności. Przywołane przez wnioskodawczynię podstawy wyłączenia nie stanowią również okoliczności obligujących Sąd do wyłączenia sędziów z mocy prawa. Ponadto w złożonych wyjaśnieniach wskazani sędziowie oświadczyli, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy.

Sąd pierwszej instancji za niedopuszczalny uznał natomiast wniosek D.W. w części odnoszącej się do wyłączenia sędziego NSA L.J., bowiem w dniu złożenia wniosku sędzia ten nie orzekał już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu (z dniem (...) stycznia 2013 r. został powołany do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Powyższe postanowienie z dnia 12 lipca 2013 r. stało się przedmiotem zażalenia D.W. i M.W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyrazili niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo odrzucił wniosek M.W. o wyłączenie sędziów od orzekania w niniejszej sprawie, bowiem nie jest on w tej sprawie stroną postępowania i nie miał legitymacji procesowej do złożenia takiego wniosku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił również wniosek skarżącej D.W. w zakresie wyłączenia sędziego L.J. od orzekania w niniejszej sprawie, bowiem w momencie składania wniosku o jej wyłączenie nie orzekała już w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu.

Przechodząc do oceny wniosku D.W. o wyłączenie pozostałych wskazanych w nim sędziów, wskazać należy, iż instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do jego bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji w zakresie oddalenia wniosku skarżącej. Brak jest bowiem podstaw do wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Podniesione przez skarżącą argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. W szczególności nie jest takim powodem subiektywne przekonanie skarżącej o braku bezstronności ww. sędziów, niepoparte żadnymi dowodami, czy też fakt podjęcia niekorzystnego rozstrzygnięcia w innej sprawie toczącej się z udziałem skarżącej. Przyczyny wyłączenia muszą zawsze mieć charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Sędziowie, których dotyczył wniosek, złożyli ponadto wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OZ 754/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji trafnie wywiódł, iż złożony w tej sprawie wniosek D.W. o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.