Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2979045

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 7 maja 2020 r.
I OW 291/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski.

Sędziowie NSA: Marian Wolanin, del. Jacek Hyla (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem S. a Prezydentem Miasta Sz. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. B. o ustalenie prawa do zasiłku okresowego postanawia:

1. wskazać Prezydenta Miasta Sz. jako organ właściwy w sprawie,

2. oddalić wniosek Burmistrza S. o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Burmistrz S. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w sprawie wskazania organu właściwego do ustalenia na rzecz T. B. prawa do świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Ponadto Burmistrz S. wniósł o zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wniosku Burmistrz S. wyjaśnił, że otrzymał zawiadomienie o przekazaniu przez Prezydenta Miasta Sz., zgodnie z właściwością, wniosku z dnia (...) listopada 2019 r. T. B. Organ wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) - w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Miejscem ostatniego zameldowania T. B. na pobyt stały, są S., lecz od wielu lat wnioskodawca nie mieszka, ani nie przebywa w tej gminie. Ze złożonych oświadczeń wynika, że wnioskodawca pomimo drastycznej zmiany sytuacji życiowej, nie wyraża chęci powrotu do gminy ostatniego zameldowania na pobyt stały. Zła sytuacja materialna oraz warunki, w których przebywa wnioskujący (jako bezdomny na dworcu PKP w Sz.) świadczą jednoznacznie o tym, że oceniany przypadek uznać należy za "szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przepisy ustawy o pomocy społecznej określające właściwość miejscową organów pomocy społecznej powinny przede wszystkim uwzględniać zasady pomocy społecznej wymienione w art. 2 ust. 1 (umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości), art. 3 ust. 2 (zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 cel pomocy społecznej i jej organizacja, ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem). Oznacza to, że przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć na względzie również te okoliczności, które z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy mogą zaważyć na tym, czy ewentualna pomoc będzie efektywna, oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej.

Wymeldowanie wnioskodawcy z Gminy S. nastąpiło (...) stycznia 2001 r. Sam wnioskodawca w oświadczeniu z dnia (...) listopada 2019 r. utrzymuje, że nie wyraża zgody na powrót do gminy S., a z matką zamieszkałą na terenie tej gminy w ogóle nie utrzymuje kontaktu. W wywiadzie środowiskowym zawarta jest również informacja, że do Sz. wnioskodawca przeprowadził się ze S. w 2011 r. Z zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy w Sz. wynika, że T. B. zarejestrowany jest tam co najmniej od 2006 r. Jego przynależność do Zachodniopomorskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Sz. datuje się co najmniej od 2009 r. Dnia (...) stycznia 2016 r. wnioskodawca nawet zameldował się w Sz. na pobyt czasowy na okres 3 miesięcy. Ze względu na zły stan zdrowia wnioskodawca utracił zatrudnienie, a obecnie leczy się w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr 2 w Sz. oraz ze względu na bezdomność przebywa na dworcu PKP w Sz. (nie ma środków na dalszy najem pokoju). Sytuacja wnioskodawcy w myśl art. 101 ust. 3 u.p.s. jest zatem przypadkiem szczególnie uzasadnionym do uzyskania pomocy w miejscu jego pobytu. Miasto Sz. w sposób efektywniejszy realizować będzie ustawowe zadania pomocy społecznej, niż gmina ostatniego zameldowania na pobyt stały. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Burmistrza S., organem administracji miejscowo właściwym do rozpatrzenia wniosku T. B. o przyznanie zasiłku okresowego z pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Sz.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Sz. wskazał, że wniosek T. B. powinien zostać rozpoznany na zasadzie art. 101 ust. 2 u.p.s., przez Burmistrza S.

W uzasadnieniu swego stanowiska Prezydent Miasta Sz. wskazał, że bezsporne jest, że T. B. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Bezspornym ponadto jest, że wnioskodawca ostatnio był zameldowany na pobyt stały w S. Podkreślono, że w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania.

Tym samym nie bada się jej zamiaru co do stałego pobytu, ale ustala jej status, a gminą właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

W związku z faktem, że ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały była miejscowość S., organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, w tym - zasiłku okresowego jest Burmistrz S. Okoliczności związane z zerwaniem więzi wnioskodawcy z miejscem jego ostatniego zameldowania na pobyt stały nie są w tej sytuacji brane pod uwagę podobnie jak przyczyny obecnego pobytu na terenie Gminy Miasta Sz., czy też okres tego pobytu.

Wniosek o pomoc uzasadniony został faktem długotrwałej choroby T. B., nie zaś nagłym pogorszeniem stanu jego zdrowia. Wnioskodawca od dnia (...) stycznia 2020 r. ma być hospitalizowany. Rozpatrzenie wniosku i wydanie decyzji w przedmiocie świadczenia przez właściwy organ w S. w żadnej mierze nie spowoduje pogorszenia sytuacji T. B., ani nie zaważy na efektywności realizowanej pomocy. Organ pomocy społecznej w S. posiada kompletną wiedzę o wnioskodawcy na bazie przekazanego przez organ w Sz. wywiadu środowiskowego. Świadczenia przyznane przez organ w S. mogą być na rzecz wnioskodawcy realizowane przy pełnej współpracy ze strony organu pomocy społecznej w Sz.

W konsekwencji, nie zachodzą podstawy do ustalenia właściwości miejscowej organu w niniejszej sprawie na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Udzielanie świadczeń w miejscu pobytu powinno mieć charakter wyjątkowy i nie można nadużywać uprawnień wynikających z ust. 3, przerzucając wydatki na udzieloną pomoc na gminę miejsca zamieszkania lub zameldowania na pobyt stały świadczeniobiorcy. Wnioskodawca niewątpliwie kwalifikuje się do udzielenia mu pomocy w zawnioskowanej formie. Niemniej jednak sam fakt zaistnienia przyczyny uzasadniającej przyznanie mu pomocy zgodnie z przepisem art. 7 u.p.s. oraz ziszczenie się warunków jej udzielenia w myśl art. 8 ust. 1 u.p.s. nie może być automatycznie kwalifikowany jako przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s. Sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawcy nie odbiega od niedostatku środków utrzymania występującego w innych tego rodzaju sprawach.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., sprawy te rozpoznaje Naczelny Sąd Administracyjny, a do ich rozstrzygnięcia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie: "u.p.s.", właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...) właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).

Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady, o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony, określone zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego. Jednakże, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Z kolei, we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Nie jest sporne, że T. B. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. oraz, że na dzień złożenia wniosku nie był nigdzie zameldowany na pobyt stały i przebywał na dworcu PKP w Sz. Ostatnim miejscem zameldowania T. B. (do dnia (...) stycznia 2001 r.) była miejscowość S. Od 2011 r. przebywa on w Sz., a w ostatnim czasie na Dworcu PKP w tym mieście. Nie utrzymuje kontaktów z matką zamieszkującą w S. Nie ma dzieci.

Z konstrukcji art. 101 u.p.s. wynika, iż w stosunku do osoby bezdomnej wyznaczenie jako właściwej miejscowo gminy miejsca jej pobytu stanowi wyjątek od ogólnej zasady właściwości miejscowej gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ustalając zatem istnienie przesłanek z art. 101 ust. 3 u.p.s. należy zbadać: po pierwsze - czy sytuacja osobista i majątkowa osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie odbiega od sytuacji występującej w innych tego rodzaju sprawach na tyle, że pozwala na przyjęcie, iż zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony: po drugie - czy z uwagi na charakter sprawy wnioskodawcy można ją zakwalifikować jako niecierpiącą zwłoki.

Nie budzi żadnych wątpliwości, że T. B. zerwał wiele lat temu kontakt z gminą S. Od lat nie łączą go z tą miejscowością żadne sprawy. Przebywa na terenie Sz., tam też poszukuje pracy przy pomocy miejscowego Urzędu Pracy. W Sz. korzysta z pomocy lekarskiej i przebywa na terenie tamtejszego Dworca PKP. Faktyczna bezdomność, polegająca na pobycie nie w lokalu mieszkalnym, tylko na dworcu kolejowym, połączona z całkowitym brakiem środków do życia i długoletnim pobytem w Sz. przemawiają za przyjęciem, że w odniesieniu do skarżącego zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające właściwość organu pomocy społecznej w Sz. Sytuacja życiowa T. B. w tych okolicznościach wymaga, by należna pomoc, świadczona przez właściwy organ pomocy społecznej była mu udzielana niezwłocznie i efektywnie, na podstawie ustaleń sprawnie i bezpośrednio dokonywanych przez ten organ. Gwarancji takiej efektywności i sprawności podejmowanych działań nie może zapewnić organ z siedzibą w S., skoro T. B. nie przebywa od wielu lat na terenie tej gminy i nie ma żadnych podstaw, by sądzić, że zamierza tam też powrócić.

W powyższych okolicznościach sprawy uznać należało, że organem właściwym do rozpoznania wniosku T. B. z dnia (...) listopada 2019 r. o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta Sz.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

Wniosek Burmistrza S. o zasądzenie kosztów postępowania nie mógł być uwzględniony. Do wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość stosuje się odpowiednio przepisy o skardze (art. 64 § 3 p.p.s.a.), a do rozpoznania wniosku odpowiednio przepisy p.p.s.a. (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Te przepisy szczególne to art. 200-201 oraz art. 203-204 wymienionej ustawy i tylko w tych wypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami. Żaden z wymienionych przepisów nie dotyczy wniosku organu o rozstrzygnięcie sporu o właściwość. Oznacza to, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Burmistrza S. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w sprawie z jego wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, bez względu na treść tego rozstrzygnięcia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.