Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721882

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 18 września 2019 r.
I OSK 2775/17
Podstawy przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.).

Sędziowie: NSA Tamara Dziełakowska, del. WSA Mariusz Kotulski (..).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 18 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. F. i T. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 585/17 w sprawie ze skargi M.F. i T. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) 2017 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 7 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. F. i T. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z (...) 2017 r. w przedmiocie reformy rolnej, mocą której uchylona została decyzja Wojewody (...) z (...) 2014 r. i umorzone zostało postępowanie przed organem I instancji w całości. Decyzja organu I instancji wydana została na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) i określała, że w związku z art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu, zespół dworsko-parkowy (...), stanowiący obecnie działkę ew. (...), podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednocześnie Wojewoda umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej działek oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki: nr (...) (część).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli M. F. i T. D., reprezentowani przez adwokata. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy wobec wydania wyroku pomimo, że stan faktyczny sprawy został przez organy I i II instancji wadliwie ustalony w oparciu o niepełny materiał dowodowy, jako że organ I instancji w ogóle nie badał kwestii przejęcia majątku (...) na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zaś organ II instancji zaniechał podjęcia wszelkich działań w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym m.in. zaniechał zwrócenia się do strony o przedłożenie dowodów na potwierdzenie, że majątek (...) został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, a skutkiem tego dokonał nieuprawnionego i de facto dowolnego przyjęcia, że do przejęcia majątku (...) doszło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy wobec rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał dowodowy wobec oddalenia wniosku dowodowego złożonego w skardze, na skutek czego Sąd dokonał nieprawidłowego przyjęcia, że do przejęcia majątku (...) doszło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej;

3. "art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a." poprzez przyjęcie przez Sąd stanu faktycznego ustalonego przez organ administracyjny niezgodnie z obowiązującą procedurą, w szczególności organ administracyjny sprzecznie z art. 75 § 1 k.p.a. nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. wobec braku dowodów z dokumentów jednoznacznie wskazujących na podstawę prawną przejęcia, nie przeprowadził dowodów zmierzających do ustalenia, czy nieruchomość kwalifikowała się do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, tj. czy nieruchomość była własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej albo do przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, tj. czy nieruchomość stanowiła własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, a ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, co umożliwiłoby wykluczenie tych podstaw wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, które z pewnością nie mogłyby stanowić podstawy przejęcia;

4. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niedostateczne zebranie i analizę materiału dowodowego w zakresie podpadania nieruchomości majątku ziemskiego pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przepis § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi podstawę orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W myśl przywołanego przepisu rozporządzenia orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Oznacza to, że przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości na podstawie innego przepisu dekretu czyniło nieuprawnioną wypowiedź organu w powyższym zakresie. Ustalenie zatem przepisu dekretu, który stał się podstawą do przejęcia nieruchomości stanowi kluczowe zagadnienie dla możliwości wypowiedzi organu wojewódzkiego.

Skarga kasacyjna podnosząc zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wywodzi, że doszło do zaakceptowania przez Sąd I instancji wadliwie przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Sąd pominął bowiem, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Autorytarnie, za organem, Sąd błędnie przyjął, że do przejęcia majątku doszło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej, pomimo że przejęciu takiemu przeczył cały pozostały materiał zgromadzony w sprawie. Zaniechano tym samym przeprowadzenia postępowania dowodowego w kierunku potwierdzenia faktycznej podstawy przejęcia majątku, to zaś pozwoliłoby na poczynienie ustaleń odmiennych.

Uznając powyższy zarzut za nieuzasadniony należy zauważyć, że rolą organu wojewódzkiego, do którego w trybie § 5 pkt 1 rozporządzenia, został skierowany wniosek o potwierdzenie, że dana nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, nie jest ustalanie rzeczywistych czy ewentualnych podstaw przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości. W takich warunkach organ zobowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, czy w świetle wyraźnego brzmienia § 5 pkt 1 rozporządzenia jest władny przyjąć sprawę do rozstrzygnięcia i orzec w zakresie kompetencji przyznanej mu tym przepisem. W przypadku bowiem dokonania odmiennych ustaleń, nie będzie on władny do wydania w sprawie decyzji merytorycznej.

W warunkach rozpoznawanej sprawy zgodzić się należy z Sądem I instancji, że poczynione przez organ ustalenia faktyczne pozwalały na przyjęcie, że podstawą prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości nie był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Pozyskane z Archiwum Akt Nowych dokumenty w postaci fragmentów Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi, Sprawozdania statystycznego nieruchomości ziemskich podlegających parcelacji oraz wyłączonych spod parcelacji, nie zdołały potwierdzić wywodów strony, że nieruchomość ziemska - majątek (...) została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie powołanego przepisu dekretu. Co więcej, w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi, ujęta pod poz. 109 nieruchomość (...), czytelny zapis wskazuje, że nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o reformie rolnej. Wobec powyższego należało uznać, że brak było podstaw do rozstrzygania przez organ wojewódzki wniosku złożonego w trybie § 5 pkt 1 rozporządzenia. Należy wyraźnie podkreślić, że nie jest rolą organu ustalanie, jaka powinna być prawidłowa podstawa prawna przejęcia majątku ziemskiego w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przypuszczenia skarżących co do błędu w dokumentach ewidencyjnych nie mogły stać się podstawą do wyprowadzenia twierdzenia o konieczności dokonania ustaleń i poszukiwania rzeczywistej podstawy prawnej przejęcia nieruchomości. Tym bardziej, że czynnie uczestniczący w postępowaniu skarżący, reprezentowani przez adwokata, poza wyprowadzanym obowiązkiem poszukiwania przez organ wszelkich dowodów dla potwierdzenia wywodzonych twierdzeń, nie przedstawiali dokumentów pozwalających na dokonanie odmiennych ustaleń. Powyższe czyni nieuzasadnionym zarzut skargi kasacyjnej oparty na naruszeniu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Pozbawiony zasadności jest również zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Jak wywodzi skarga kasacyjna, zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów wskazujących na obywatelstwo polskie dawnych właścicieli majątku ziemskiego (...), został niezasadnie przez Sąd I instancji oddalony. Uwzględnienie przedłożonych dokumentów, zdaniem skargi kasacyjnej, pozwoliłoby wykluczyć ustalenie, że przejęcie majątku nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu.

Z powyższą argumentacją nie sposób się zgodzić. Podkreślić jeszcze raz należy, że kompetencja organu wojewódzkiego do rozstrzygania w sprawie z wniosku złożonego w trybie § 5 pkt 1 rozporządzenia obejmuje jedynie sprawy, w których nieruchomość ziemska została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Nie jest rolą organu, a tym bardziej Sądu ustalanie, jaką należałoby przyjąć podstawę prawną dla działań organu dokonanych przy zastosowaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Czynienie takich rozważań poprzedzone przeprowadzeniem dowodów uzupełniających należało zatem uznać za zbędne, nie mogły one bowiem doprowadzić do wyjaśnienia zaistniałych w sprawie istotnych wątpliwości. Powyższe sprawia, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 106 § 3 p.p.s.a. Tym samym zarzut oparty na zaniechaniu przez Sąd przeprowadzenia dowodu uzupełniającego należało uznać za nieuzasadniony.

Nie sposób zgodzić się również z wywodami skargi kasacyjnej nakierowanymi na wykazanie wadliwości wyroku polegającej na naruszeniu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie w ramach tak podniesionego zarzutu ponownie wyrażają przekonanie, że organ w kontrolowanym postępowaniu był zobowiązany do prowadzenia ustaleń, które z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej mogły stanowić podstawę przejęcia. Jak wyjaśniono już wcześniej, oczekiwania skarżących nie znajdują potwierdzenia w obowiązujących przepisach rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, spośród których § 5 pkt 1 przyznaje wojewódzkim urzędom ziemskim do orzekania kompetencję zawężoną do spraw, w których nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.