Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1640398

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 14 stycznia 2015 r.
I OSK 2718/14
Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie rektora. Pojęcie strony, o którym mowa w art. 173 § 2 p.p.s.a.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.).

Sędziowie NSA: Joanna Banasiewicz, del. Jacek Hyla.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Politechniki Poznańskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 4/14 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Rektora Politechniki Poznańskiej z dnia (...) października 2013 r., nr (...) w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 26 czerwca 2014 r., II SA/Po 4/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Rektora Politechniki Poznańskiej z (...) października 2013 r., nr (...) w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm. - zwanej dalej "p.s.w.") przedmiotem skargi do sądu administracyjnego mogą być jedynie decyzje, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3 powołanej ustawy, decyzje podjęte przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także sprawy nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego. Tym samym ustawodawca wprost wykluczył możliwość zaskarżenia innych aktów lub czynności niż decyzje wymienione w powołanym powyżej przepisie. W szczególności sąd administracyjny nie może wkraczać w materię odnoszącą się do kwestii naukowych, w tym oceny, czy doktorant realizuje program seminarium oraz czy przedłożone opiekunowi materiały zostały zasadnie uznane za niespełniające wymogów części teoretycznej dysertacji. Sądowej kontroli poddana jest jedynie kwestia legalności decyzji Rektora Politechniki o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich i w tym zakresie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 197 ust. 4 p.s.w. kierownik studiów może skreślić doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich, przy czym od decyzji tej przysługuje odwołanie do rektora. Zgodnie z art. 207 ust. 1 p.s.w., do tej decyzji stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że stanowi ona decyzję podjętą w indywidualnych sprawach studentów, a więc dotyczy sfery praw i obowiązków studenta i wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2011 r., I OSK 2204/11). Odesłanie do odpowiedniego stosowania przez kierownika studiów i rektora przepisów k.p.a. powoduje, że rektor uczelni rozpatrując odwołanie w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich zobowiązany jest do poszanowania przepisów dotyczących postępowania administracyjnego, w tym przepisów dotyczących decyzji administracyjnej, w szczególności art. 107 § 3 k.p.a., który precyzuje, co powinno w szczególności zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji. Jak wyjaśnia się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uzasadnienie decyzji jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest ono integralną częścią decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 27 kwietnia 2012 r., II SA/Op 8/12). Brak właściwego uzasadnienia decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Ponadto, prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym.

Zaskarżona decyzja Rektora Politechniki nie spełnia wymogów, o jakich mowa w art. 107 § 3 k.p.a. I tak, w decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano, że skarżący został skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich z uwagi na nierealizowanie programu studiów doktoranckich. Opierając się na opinii opiekuna naukowego P. K. - prof. dr hab. inż. T. Z. uznano, że doktorant nie przygotowuje pracy doktorskiej zgodnie z planem seminarium promotorskiego. Podniesiono, że na drugim roku studiów doktoranckich wymagane jest przygotowanie części teoretycznej pracy doktorskiej, w tym opracowanie wyników studiów literatury przedmiotu, weryfikacja przyjętych założeń i metodyki badawczej oraz przygotowanie części teoretycznej dysertacji. Uznano, że doktorant z tych obowiązków nie wywiązał się.

Skarżący zakwestionował powyższe stwierdzenia argumentując, że przygotował w szczególności studium literatury przedmiotu, wyniki powyższego studium, metodykę i procedury dotyczące badań, które mogą zostać przeprowadzone. Zdefiniował również założenia pracy oraz hipotezę badawczą, a ponadto zweryfikował metodykę badawczą. Opisał okoliczności zmiany opiekuna naukowego, problemy z jakim spotkał się w kontaktach z nowym promotorem oraz brak sygnalizowania przez promotora, że postępy w pracy ocenia negatywnie, co będzie skutkować negatywną opinią.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odwołano się do wyjaśnień opiekuna naukowego pozyskanych przez Rektora w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego i wskazano, że poza przesłaniem opiekunowi naukowemu tematu pracy doktorskiej wraz z wykazem literatury, brak było po stronie doktoranta jakiegokolwiek zaangażowania w przygotowanie rozprawy doktorskiej. Doktorant nie uczestniczył w seminariach doktoranckich, na które był zapraszany przez opiekuna naukowego przy okazjach bezpośredniego kontaktu w dniach, w które odbywały się posiedzenia Rady Wydziału. Doktorant miał możliwość kontaktowania się z opiekunem w trakcie cotygodniowych dyżurów. Z możliwości tych doktorant nie skorzystał. Oceniono, że dostarczonego przez doktoranta materiału (wykaz literatury obejmujący nie zawsze precyzyjnie zidentyfikowane 23 pozycje książkowe bądź artykuły oraz 7 adresów internetowych, a także 1,5 strony zawierającej trzy rysunki nawiązujące do cyklu życia produktu i systemu) nie można uznać za opracowania wyników studiów literatury przedmiotu wymagane uchwalonym programem studiów doktoranckich. Doktorant z opiekunem spotkał się jedynie dwa razy w okresie od 12 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Zmiana opiekuna została dokonana za pisemnym wyrażeniem zgody przez poprzedniego opiekuna, którym był prof. L. P. oraz nowego opiekuna, doktorant zmiany tej nigdy nie kwestionował. Wskazano, że wymogiem programu studiów było też przygotowanie części teoretycznej pracy doktorskiej, czego doktorant nie uczynił. Rektor uznał, że wymogu tego nie spełnia przesłany pocztą elektroniczną opiekunowi tematu pracy doktorskiej oraz 1,5 strony tekstu, który uznał za uzasadnienie wyboru tematu i zdefiniowanie problemu oraz celu pracy. Rektor uznał, że tekst ten w żadnym stopniu nie zawiera weryfikacji przyjętych założeń i metodyki pracy badawczej i nie może być uznany za przygotowanie części teoretycznej dysertacji. Zadania, które doktorant miał wykonać zostały określone przez opiekuna i przesłane mu elektronicznie w dniu 14 października 2012 r. i ponownie 6 kwietnia 2013 r.

Z oceną tą sąd administracyjny nie może polemizować i jej kwestionować, mając na uwadze autonomię uczelni wyższej. Niemniej jednak, Rektor w żaden sposób nie odniósł do zarzutów podniesionych przez doktoranta w odwołaniu, a dotyczących zmiany opiekuna, wzajemnych relacji z nowych opiekunem naukowym, w tym braku sygnalizowania doktorantowi negatywnej oceny jego postępów w pracy nad doktoratem w sytuacji, gdy ten zaliczył wymagane egzaminy z wysoką średnią ocen i przedłożył sprawozdanie roczne z pozytywną opinią opiekuna. Brak uzasadnienia decyzji w tym zakresie budzi wątpliwości Sądu, co do prawidłowości prowadzonego postępowania.

Kwestie związane ze skreśleniem z listy uczestników studiów doktoranckich uregulowane są w art. 197 ust. 4 i 5 p.s.w. Zgodnie z treścią art. 197 ust. 1 ww. ustawy doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Przepis art. 189 ust. 2 tej samej ustawy stosuje się odpowiednio, a więc doktorant, podobnie jak student jest obowiązany w szczególności do: 1) uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów; 2) składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów; 3) przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni.

Ponadto, do podstawowych obowiązków doktorantów należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu, co wynika z art. 197 ust. 3 p.s.w. Doktoranci, którzy nie wywiązują się z tych obowiązków mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Istotne jest, że użyte w treści tego przepisu słowo "mogą" oznacza pozostawienie organowi administracji publicznej swobody w korzystaniu z tego rodzaju prawa. Decyzja wydawana na podstawie art. 197 ust. 4 ustawy jest zatem wydawana w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że rozstrzygnięcie nie może mieć cech dowolności, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać interes społeczny i słuszny interes strony (art. 7 k.p.a.).

Tymczasem organ II instancji nie zbadał i nie ocenił, dlaczego skarżący nie wywiązuje się ze wszystkich obowiązków doktoranta, choć w odwołaniu podniesiono w tym zakresie konkretne zarzuty. W aktach sprawy brak informacji i dokumentów, które pozwoliłyby ocenić, czy skarżący uczestniczył w seminarium doktoranckim i jakie w tym zakresie były oczekiwania i praktyka opiekuna naukowego. W tej sytuacji Sąd uznał, że Rektor Politechniki podejmując zaskarżoną decyzję nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, nie dokonał wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz nie dokonał wyboru rozstrzygnięcia, do czego był zobowiązany art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Motywy decyzji powinny bowiem odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do ustalonej sytuacji faktycznej. W szczególności organy obu instancji nie odniosły się do kwestii, czy zmiana promotora uniemożliwiła skarżącemu realizowanie programu II roku studiów - w części objętej seminarium doktoranckim.

Jednocześnie Sąd zauważył, że skarżący pomija to, iż ma obowiązek przestrzegania przepisów obowiązujących na uczelni, uczestniczenia w zajęciach, dokumentowania przebiegu studiów, zaliczania wszystkich przedmiotów i zdawania egzaminów zgodnie z planem studiów i rozkładem zajęć. Wobec tego, to na doktorancie ciąży inicjatywa w podejmowaniu działań mających na celu takie uzgodnienie konkretnych terminów zaliczeń i spotkań z opiekunem naukowym, aby było to zgodne z harmonogramem studiów. Stosownie do art. 196 ust. 2 p.s.w. organizację i tok studiów doktoranckich w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz w odrębnych przepisach określa regulamin studiów doktoranckich. Zgodnie zaś z Regulaminem Studiów Doktoranckich uchwalonym przez Senat Akademicki Politechniki Poznańskiej (uchwała Nr 179 z 30 maja 2012 r.), doktorant obowiązany jest do postępowania zgodnie z treścią ślubowania, regulaminem studiów doktoranckich oraz innymi przepisami obowiązującymi na uczelni, realizacji obowiązującego programu studiów, prowadzenia badań naukowych i składania rocznych sprawozdań z przebiegu pracy naukowej, zaopiniowanego przez opiekuna naukowego (§ 20 pkt 1 i 2 Regulaminu). Doktorant, który nie wywiązuje się z ww. obowiązków, może zostać skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich, zgodnie z § 21 pkt 1 Regulaminu. Skarżący nie zauważa, że Plan seminarium promotorskiego w roku akademickim 2011/2012 na II roku przewiduje przygotowanie części teoretycznej pracy doktorskiej, co obejmuje przygotowanie części teoretycznej dysertacji. Z akt sprawy i argumentacji stron nie wynika, że skarżący przedłożył promotorowi coś więcej, aniżeli wymieniono w zaskarżonej decyzji. Tym niemniej, Sąd zauważa, iż w sprawozdaniu rocznym doktorant podał w pkt 8, że rozprawę doktorską ma zaawansowaną w ok. 30%, sprawozdanie opatrzył datą 30 lipca 2013 r. Pod tym stwierdzeniem na druku sprawozdania zamieszczona została opinia opiekuna naukowego, opatrzona datą 5 sierpnia 2013 r. (k. nr 22 akt sądowych). Zarazem opiekun naukowy zaliczył skarżącemu seminarium promotorskie na ocenę 3,0 (ocena w indeksie z datą 5 sierpnia 2013 r. - k. 29 akt sądowych). Aczkolwiek Sąd nie podziela stanowiska skarżącego odnośnie wiążącej dla zaliczenia II roku studiów opinii opiekuna naukowego z 5 sierpnia 2013 r., bowiem z jej treści nie wynika, aby sporządzający tę opinię ocenił postępy doktoranta w pracy nad rozprawą doktorską, to mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji podejmowanej na podstawie art. 197 ust. 4 p.s.w., kwestia ta wymaga wyjaśnienia. Wymaga również odpowiedniego odniesienia do postanowień Regulaminu studiów doktoranckich stanowiących o zaliczeniu roku - § 9. Uzasadnienie powinno zatem wykazywać, że organ ocenił, po uprzednim rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, że stwierdzone naruszenie Regulaminu i Planu studiów doktoranckich są na tyle istotne, że żadnego znaczenia dla sprawy nie mają okoliczności wskazane przez skarżącego. Wskazane uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Sąd podzielił zarzut skargi, że z naruszeniem art. 10 k.p.a. skarżącemu nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym. W konsekwencji tego uchybienia dopiero wnosząc przedmiotową skargę skarżący mógł podnieść zarzuty, które wymagają odniesienia się do nich oraz ich rozważenia, co w konsekwencji może skutkować zmianą stanowiska organu II instancji. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę na konieczność uzupełnienia akt administracyjnych kontrolowanej sprawy, jako że przekazane przez organ akta są niekompletne i Sąd zmuszony był opierać się na materiałach załączonych do skargi, pomimo że organ został wezwany do nadesłania kompletnych akt sprawy.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości przez Rektora Politechniki Poznańskiej, który wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów:

1.

prawa materialnego mające wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 77 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm. - zwanej dalej Konstytucją RP) w zw. z art. 207 p.s.w. poprzez uwzględnienie skargi pomimo obowiązującej zasady autonomii szkół wyższych i tym samym spełnieniu przez Politechnikę Poznańską minimum procedury administracyjnej,

2.

postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z zawartą w Konstytucji RP zasadą autonomii szkół wyższych decyzja administracyjna wydawana przez uczelnie nie musi spełniać tak surowych kryteriów, jak decyzja organu administracyjnego, a jedynie to minimum procedury administracyjnej, niezbędne do załatwienia sprawy, powinno być zachowane, czego skarżąca dopełniła. Uzasadnienie i tryb wydania decyzji odpowiada minimum procedury administracyjnej poprzez:

a)

ponowne przeanalizowanie sprawy przez Rektora poprzedzone udzielonymi wyjaśnieniami opiekuna naukowego doktoranta P. K.,

b)

wyjaśnienie w treści decyzji, na jakiej podstawie prawnej doktorant został skreślony i co było powodem tego skreślenia.

Należy wskazać na utrwalony pogląd, że decyzja organów uczelni, w kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych, nie musi spełniać tak surowych kryteriów jak decyzja organu administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy, co skarżąca uczyniła (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 listopada 2000 r., SK 19/99, OTK Nr 7, poz. 258, wyrok NSA z 13 października 2011 r., I OSK 1304/11). Błędnie zatem przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skarżąca nie zastosowała się do podstawowych zasad postępowania administracyjnego, gdyż zgodnie z powołanym przepisem oraz orzecznictwem sądowym organ obowiązany był stosować przepisy procedury administracyjnej jedynie w zakresie niezbędnym do podjęcia decyzji w indywidualnej sprawie.

Biorąc powyższe pod uwagę, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że sprawa administracyjna nie była należycie wyjaśniona tj. z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. W sprawie Rektor Politechniki Poznańskiej wydał decyzję na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, uwzględnił i wyważył interes społeczny i słuszny interes strony, a więc nie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Tym samym nie było podstaw do uwzględnienia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu i uchylenia decyzji Rektora w tym zakresie. Rektor Politechniki Poznańskiej wydał decyzję na podstawie prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego i tym samym nie było podstaw, aby zarzucić Rektorowi brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Trudno wyobrazić sobie jakieś inne środki dowodowe, poza tymi zgromadzonymi w sprawie, które miałyby być konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy skreślenia z listy doktorantów. Rektor Politechniki Poznańskiej jako organ II instancji nie tylko odniósł się do wszystkich podniesionych przez odwołującego się doktoranta zarzutów, ale nadto poprosił o opinię opiekuna naukowego doktoranta (opinia z 28 października 2013 r.), pomimo już istniejącej opinii na temat postępów w pracy naukowej doktoranta opiekuna naukowego z 23 września 2013 r. Tak zebrany materiał jednoznacznie wskazywał, że istnieją podstawy do skreślenia doktoranta z listy doktorantów Politechniki Poznańskiej. Z łatwością dostrzec można, że Rektor Politechniki Poznańskiej dokonał oceny po uprzednim rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, prosząc opiekuna naukowego doktoranta o kolejną opinię.

Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z jego brzmienia wynika, że ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. Sama decyzja Rektora Politechniki Poznańskiej utrzymująca w mocy decyzję o skreśleniu została zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadniona pod względem prawnym jak i faktycznym. Rektor wyjaśnił w treści decyzji na jakiej podstawie prawnej doktorant został skreślony i co było powodem tego skreślenia. Trudno sobie wyobrazić zgromadzanie informacji i dokumentów w sprawie w zakresie oczekiwań opiekuna naukowego wobec doktoranta skoro kryteria te jasno zostały określone powszechnie obowiązującymi przepisami prawa i aktami prawa wewnętrznego skarżącej, a brak przedmiotowego gromadzenia w ocenie Sądu Administracyjnego w Poznaniu jest przesłanką do uznania, że Rektor Politechniki Poznańskiej nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, podejmując utrzymując decyzje o skreśleniu, nie dokonując jednocześnie wyboru rozstrzygnięcia.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyniku niewłaściwej kontroli legalności uwzględnił skargę mimo, że zebrany przez materiał dowodowy okazał się niebudzący wątpliwości i wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja Rektora Politechniki Poznańskiej spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. i tym samym nie było podstaw, aby zarzucić Rektorowi brak uzasadnienia prawnego i faktycznego wydanej decyzji albowiem Rektor wyjaśniał, na jakiej podstawie prawnej doktorant został skreślony i co było powodem tego skreślenia, zachowując przy tym minimalne wymogi procedury administracyjnej, mając na uwadze autonomię szkół wyższych wyrażoną w Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej odrzucenie, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku o jej oddalenie jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej uzasadniono tym, że została ona wniesiona przez Politechnikę Poznańską, a więc podmiot niebedący stroną w tym postępowaniu. Argumentując za oddaleniem skargi kasacyjnej, podniesiono w szczególności, że skarżący podziela w pełni interpretację przepisów prawa zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Zawarto w niej również obszerną polemikę z zarzutami skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.). Opiera się on na założeniu, że powierzenie czynności sporządzenia skargi kasacyjnej wykwalifikowanym prawnikom zapewni jej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Złożony w rozpatrywanej sprawie środek odwoławczy nie do końca odpowiada przedstawionym wymaganiom. Zważywszy jednak, że popełnione przez pełnomocnika procesowego uchybienia nie są na tyle istotne, aby uniemożliwiały ustalenie granic wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że została ona sporządzona w stopniu umożliwiającym jej merytoryczne rozpoznanie. Niemniej jednak podniesione w niej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności należało ocenić, czy skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została wniesiona przez stronę, a więc przez podmiot legitymowany w rozumieniu art. 173 § 2 p.p.s.a. Na wstępie należy stwierdzić, że Rektor Politechniki Poznańskiej, który wydał zaskarżoną decyzję jest organem administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym (art. 5 § 2 pkt 3 w zw. z art. 1 pkt 2 k.p.a.), a więc organem osoby prawnej, jaką jest Politechnika Poznańska, który z mocy prawa (ustawa z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym) jest powołany do załatwiania należących do jego właściwości spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Oznacza to m.in., że odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie Rektora ponosi Politechnika Poznańska, jako osoba prawna wykonująca władzę publiczną z mocy prawa poprzez swoje organy. Uznać zatem należało, że pod pojęciem strony, o którym mowa w art. 173 § 2 p.p.s.a. należy rozumieć również jednostkę organizacyjną, której organ wydał zaskarżony akt lub dokonała zaskarżonej czynności.

Zarzut naruszenia z 77 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. jest bezzasadny, ponieważ wskazany przepis ma tylko 2 ustępy.

Z kolei art. 207 p.s.w. składa się z kilku jednostek systematycznych tekstu. Tymczasem art. 176 p.p.s.a. wymaga, żeby sformułowanie zarzutów pod adresem zaskarżonego orzeczenia nie było ogólnikowe. W szczególności nie można się ograniczać do stwierdzenia, że sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub, że naruszył przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Formułując taki zarzut, należy określić przez wskazanie jednostki systematycznej aktu normatywnego, w którym został zawarty dany przepis, jaki konkretna norma prawna została naruszona. Przy tym, jeżeli przepis, którego zarzut dotyczy, zawiera kilka czy kilkanaście unormowań (norm prawnych) - jak np. powołany w skardze kasacyjnej przepis - to trzeba wyraźnie zaznaczyć, która z tych norm została naruszona. Ogólnikowe powołanie się na taki artykuł stanowi naruszenie wymagań konstrukcyjnych skargi, ponieważ nie można w takim wypadku ustalić granic zaskarżenia, co jest niezbędne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Niespełnienie tych wymagań spowodowało, że zarzut uchybienia art. 207 p.s.w. nie mógł być rozpoznany.

Za niemający usprawiedliwionych podstaw należało uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ przytoczone przepisy mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. Zaś Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że skoro skarżący w odwołaniu podniósł określone zarzuty (w sytuacji, gdy zmiana opiekuna naukowego jest faktem niebudzącym wątpliwości), to brak ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest naruszeniem powyższych przepisów, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co spełnia przesłankę uwzględnienia skargi na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, ponieważ zwrotowi podlegają jedynie niezbędne koszty poniesione przez stronę, a skarżący nie sprecyzował, jakie niezbędne koszty w rozumieniu art. 205 § 1 p.p.s.a. poniósł w związku ze swym udziałem w postępowaniu kasacyjnym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.