Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723134

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 23 sierpnia 2019 r.
I OSK 2611/17
Forma uznania roszczenia.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski.

Sędziowie: NSA Iwona Bogucka, del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Międzynarodowego Transportu Drogowego i Spedycji O. E. M., M. M. Spółka jawna w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 520/17 w sprawie ze skargi Międzynarodowego Transportu Drogowego i Spedycji O. E. M., M. M. Spółka jawna w N. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie nałożenia obowiązku oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 520/17 oddalił skargę Międzynarodowego Transportu Drogowego i Spedycji O. E. M., M. M. Spółka jawna w N. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie nałożenia obowiązku.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu (...) stycznia 2017 r. Okręgowy Inspektor Pracy w K. - Oddział w N. wydał nakaz nr (...), którym nakazał Międzynarodowemu Transportowi Drogowemu i Spedycji O. E. M., M. M. Spółka jawna w N. wypłacić kierowcy I. Z. niewypłaconą do dnia kontroli kwotę w wysokości 4.580,19 zł, stanowiącą część należności ze stosunku pracy, tj. diet z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, ustaloną na podstawie przedstawionego rozliczenia wynagrodzenia i diet za okres od dnia (...) września do (...) grudnia 2016 r. i złożonych wyjaśnień z dnia (...) stycznia 2017 r., która została przeznaczona na pokrycie części poniesionych strat przedsiębiorstwa - według pracodawcy - zawinionych przez ww. pracownika.

W odwołaniu od powyższego nakazu Spółka podniosła, że zaskarżony nakaz jest niezasadny, gdyż błędnie zostały zastosowane przepisy prawa materialnego, które nie mają odniesienia do stanu faktycznego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu odwołująca się Spółka podniosła, że organ I instancji wydając nakaz niesłusznie powołał się na art. 91 Kodeksu pracy, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie wynagrodzenia za pracę, a dieta pracownicza z tytułu podróży służbowej nie nosi cech charakteryzujących wynagrodzenie. Spółka wyjaśniła, że w niniejszej sprawie przedmiotem potrącenia były należności związane z pokryciem strat spowodowanych przez pracownika, stanowiących dodatkowe ilości nabytego paliwa oraz opłaty autostradowe. Spółka podniosła, że w trakcie wykonywania obowiązków pracowniczych ww. pracownik doprowadził do uszkodzenia pojazdu, powodując szkodę u pracodawcy na łączną kwotę 12.568,00 zł. W związku z powyższym Spółka w dniu (...) stycznia 2017 r. wytoczyła przeciwko niemu powództwo o zapłatę odszkodowania obejmującego powyższą kwotę. Ponadto odwołująca się Spółka podniosła, że organy inspekcji pracy stosując przepisy ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy nie są upoważnione do rozstrzygania sporów pomiędzy pracodawcą a pracownikiem odnoszących się do wynagrodzenia za pracę.

Decyzją z dnia (...) marca 2017 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 640 z późn. zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako u.P.I.P., Okręgowy Inspektor Pracy w Krakowie utrzymał w mocy nakaz z dnia (...) stycznia 2017 r. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że przedmiotowy nakaz wydany został w oparciu o ustalenia dokonane w trakcie kontroli pracodawcy, zawarte w protokole nr rej. (...) z dnia (...) stycznia 2017 r., do którego nie wniesiono zastrzeżeń oraz w oparciu o powszechnie i bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, zobowiązujące pracodawcę do wypłaty pracownikowi świadczeń ze stosunku pracy. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego, organ II instancji stwierdził, że należność przysługującą pracownikowi za podróż służbową w postaci diety uznać należy w przedmiotowej sprawie za bezsporną, z tego względu organ odwoławczy nie uznał podniesionego przez Spółkę argumentu spornego charakteru tej należności. Ponadto odnosząc się do argumentu Spółki, że nie stosuje się w odniesieniu do niej przepisu art. 91 § 1 Kodeksu pracy, organ II instancji powołał się na treść przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i stwierdził, że niewypłacona przez pracodawcę kwota pieniężna, o której mowa w przedmiotowym nakazie, jest świadczeniem oczywiście należnym i mogła stanowić podstawę wydania tego nakazu przez inspektora pracy, a jego wydanie nie stanowiło w żadnej mierze rozstrzygnięcia spornej kwestii cywilnoprawnej dotyczącej odszkodowania z tytułu poniesionej przez pracodawcę szkody wynikającej z działania pracownika. W zakresie wnioskowanego przez stronę wstrzymania natychmiastowej wykonalności przedmiotowego nakazu, organ II instancji wskazał, że zgodnie z przepisem art. 11 pkt 7 u.P.I.P., organy Państwowej Inspekcji Pracy nie mają uprawnień, aby mocą swojej decyzji zawiesić obowiązek wypłacenia należnych pracownikom świadczeń ze stosunku pracy czy też przesunąć go w czasie. Konkludując organ II instancji uznał, że wydany przez organ I instancji nakaz z dnia (...) stycznia 2017 r. jest zasadny i znajduje swoje oparcie w przepisach prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła skarżąca Spółka, zarzucając naruszenie art. 11 pkt 7 u.P.I.P. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w ramach kompetencji określonych w tym przepisie organ inspekcji pracy ma prawo rozstrzygania sporów cywilnoprawnych. Zdaniem skarżącej Spółki, podstawę wydania nakazu zapłaty przez inspektora pracy, na podstawie ww. art. 11 pkt 7, powinno stanowić ustalenie, że świadczenie nim objęte jest należne, a zatem, że ma ono charakter bezsporny. Spółka podniosła, że między nią a pracownikiem istnieje spór na tle wypłaty kwoty 4.580,19 zł, a kompetencje do jego rozstrzygnięcia ma wyłącznie sąd powszechny. Natomiast rozwiązania przyjęte przez ustawodawcę na gruncie u.P.I.P. nie zawierają wyłączeń od tej zasady i nie przyznają organom inspekcji uprawnień do rozstrzygania sporów.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w K. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając powyższą skargę wskazał, iż nie zasługiwała ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Na wstępie Sąd I instancji wskazał materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy, stanowiły one przepisy u.P.I.P., a w szczególności art. 11 pkt 7 oraz art. 33 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Dalej wskazano, że okolicznością bezsporną w sprawie jest obowiązek wypłaty wynagrodzenia kierowcy przez stronę skarżącą jako pracodawcę, który był wymagalny już w momencie przeprowadzenia kontroli. Następnie Sąd wskazał, że z protokołu przeprowadzonej kontroli wynika, że kierowcy nie została wypłacona kwota 4.580,19 zł stanowiąca część należności przysługującej mu za podróż służbową poza granicami kraju. Kwota ta została potrącona na poczet pokrycia szkód, jakie zdaniem pracodawcy zostały poniesione przez Spółkę na skutek działań tego pracownika. Całość szkód Spółka wyceniła na kwotę 12.568,00 zł, a pozostała kwota, tj. 7.987,81 zł jest przedmiotem postępowania sądowego z powództwa Spółki przeciwko ww. pracownikowi. Tym samym Sąd podkreślił, iż skarżąca Spółka nie kwestionuje zarówno istnienia należności z tytułu podróży służbowej pracownika, jak i wysokości należnych pracownikowi diet. W ocenie Sądu powyższe okoliczności wskazywały, że inspektor pracy prawidłowo skorzystał z kompetencji wynikającej z art. 11 pkt 7 u.P.I.P.

Następnie Sąd I instancji dokonując wykładni art. 91 § 1 Kodeksu pracy wskazał, że możliwość odliczenia od przysługujących pracownikowi należności kwoty na pokrycie części poniesionych przez pracodawcę strat zawinionych przez pracownika wymagała jego zgody. W przedmiotowej sprawie zgody takiej nie wyraził pracownik, ponadto zgody takiej nie może stanowić pisemne oświadczenie pracownika z dnia 26 września 2016 r. o wyrażeniu zgody na potrącenie z wynagrodzenia, a także z diet należności, których nie musiał ponieść w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych, oraz należności za zużyte ponad normę paliwo oraz rozmowy telefoniczne ponad wskazany limit. Sąd wyjaśnił, że jest to zgoda o charakterze blankietowym, zawarta w oświadczeniu o zapoznaniu się pracownika m.in. z regulaminem pracy i wynagrodzenia i nie dotyczy konkretnej istniejącej wierzytelności, a jedynie ewentualnych niedoborów, mogących powstać w przyszłości. Jako dodatkowy argument przemawiający za niedopuszczalnością potrącenia z przysługujących pracownikowi należności kwoty na pokrycie części poniesionych przez pracodawcę strat zawinionych przez pracownika Sąd I instancji wskazał treść przepisów Kodeksu cywilnego, zgodnie bowiem z art. 505 pkt 1 tej ustawy, nie mogą być umorzone przez potrącenie wierzytelności nieulegające zajęciu, natomiast zgodnie z art. 831 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego nie podlegają egzekucji sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych.

Konkludując Sąd I instancji wskazał, iż istotą przedmiotowej sprawy nie była kwestia wzajemnych roszczeń między pracodawcą a pracownikiem, lecz kwestia wypłaty wynagrodzenia zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zaś materiał zgromadzony w aktach sprawy oraz motywy rozstrzygnięcia wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pozwoliły stwierdzić, że organ prawidłowo wykonał obowiązki wynikające z art. 7 i art. 77 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Międzynarodowy Transport Drogowy i Spedycja O. E. M., M. M. Spółka jawna w N. zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ ma wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "p.p.s.a." w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia przez Sąd I instancji wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż na tle wypłaty kwoty 4.580,19 zł nie zaistniał spór pomiędzy stroną skarżącą a jej pracownikiem.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do Sądu I instancji celem ponownego rozpoznania, wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku sądu I instancji. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.

W badanej skardze kasacyjnej postawiono jedynie zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ ma wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) i jako naruszone wskazano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez braku wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż na tle wypłaty kwoty 4.580,19 zł nie zaistniał spór pomiędzy stroną skarżącą a jej pracownikiem. Odnosząc się do powyższego zarzutu należy wskazać, iż obowiązek wypłaty przez skarżącą Spółkę, będącą pracodawcą, wynagrodzenia zatrudnionemu kierowcy, został ustalony w trakcie kontroli tegoż pracodawcy przeprowadzonej przez inspektora pracy, a ustalenia te zostały zawarte w protokole nr rej. (...) z dnia (...) stycznia 2017 r. Trafnie zauważają organy, iż do treści owego protokołu żadna ze stron nie wniosła zastrzeżeń. Nie ulegało także wątpliwości, iż obowiązek ten w trakcie kontroli był już wymagalny. Z okolicznością tą korespondują dalsze ustalenia organów, których poprawność została potwierdzona przez Sąd I instancji, a co nie zostało nawet zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Mianowicie z protokołu przeprowadzonej kontroli wynika, że ww. kierowcy skarżąca Spółka nie wypłaciła kwoty 4.580,19 zł stanowiącej część przysługującej mu należności za podróż służbową poza granicami kraju. Z punktu widzenia oceny oczywistości istnienia owej wierzytelności pracowniczej kapitalne znaczenie ma zachowanie samej Spółki, która z kwoty wzajemnej wierzytelności przysługującej jej wobec ww. pracownika, którą oszacowała na 12.568,00 zł, dokonała potrącenia takiej właśnie kwoty. Natomiast o zapłatę pozostałej części własnej wierzytelności, tj. o 7.987,81 zł. Spółka wystąpiła na drogę postępowania sądowego z powództwa przeciwko ww. pracownikowi.

Pomijając kwestie zakresu dopuszczalnych potrąceń z należności pracowniczych uregulowane m.in. w przepisach art. 87-91 Kodeksu pracy, a także w art. 505 pkt 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 831 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a to z uwagi na brak zarzutów kasacyjnych w tym zakresie, wypada generalnie wskazać, iż powyższe potrącenie dokonane przez Spółkę, wskutek czego - zgodnie z zamysłem Spółki - obie wierzytelności miałyby umorzyć się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 Kodeksu cywilnego), stanowi przejaw uznania właściwego długu Spółki wobec ww. pracownika. W doktrynie prawa cywilnego przyjmuje się bowiem, iż uznanie właściwe długu następuje poprzez umowę, której przedmiotem może być każde roszczenie, niezależnie od źródła z jakiego wynika. Roszczenie uznawane może być w każdej umowie, nawet jeżeli dochodzi ona do skutku ustnie lub dorozumianie, przy czym z umowy tej musi wynikać, że jedna strona uznaje swoje obowiązki w stosunku do drugiej strony. Tym samym uznanie jest umową, w której zobowiązana jest tylko jedna strona stosunku, a druga ogranicza się do przyjęcia przysporzenia. Przy czym do powyższej umowy stosuje się regulacje przewidziane w art. 60 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde jej zachowanie ujawniające tą wolę w sposób dostateczny, a także art. 61 Kodeksu cywilnego, który mówi o tym, że oświadczenie woli złożone innej osobie jest złożone z chwilą gdy doszło do niej w taki sposób by mogła się zapoznać z jego treścią. Tak więc, w przypadkach niezastrzeżonych w ustawie odnośnie formy pisemnej umowa uznania długu może być zawarta również w formie ustnej (vide: M.Pyziak-Szafnicka, Uznanie długu, Łódź 1995, s. 125 - 127). W okolicznościach niniejszej sprawy uznanie długu Spółki wobec ww. pracownika z tytułu niewypłaconych diet za podróże zagraniczne nastąpiło w pozwie wniesionym przez ową Spółkę do sądu powszechnego, a więc tym samym zostało stwierdzone pismem. Nie sposób zatem bronić stanowiska, iż ww. dług Spółki ma charakter sporny, a w szczególności, że jest przez Spółkę kwestionowany. Powyższe bezzasadnym czyni zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.