I OSK 2498/17 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2468122

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2018 r. I OSK 2498/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska.

Sędziowie: NSA Marek Stojanowski, del. WSA Marian Wolanin (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1180/16 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) listopada 2016 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1180/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) listopada 2016 r., Nr (...), w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik J. P. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 1948, z późn. zm. - dalej p.p.s.a.), poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że organ administracji związany jest także tymi wskazaniami i oceną prawną zawartą w wyroku sądu administracyjnego, które nie zostały w takim rozstrzygnięciu wyrażone w sposób jasny i jednoznaczny, a skutkującą niewłaściwym zastosowaniem tego przepisu i oddaleniem skargi bez badania tych jej zarzutów, które nie były związane z oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uprzednim rozstrzygnięciu sądu administracyjnego,

- art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi mimo zaistnienia podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone decyzje organów administracji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że pouczenie zamieszczone na druku wniosku o przyznanie świadczenia, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy, może być uznane za należyte.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za ugruntowany należy uznać pogląd, zgodnie z którym za przedmiot związania uznać należy wyłącznie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zamieszczone zostały przez sąd w wydanym orzeczeniu. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający organowi administracji ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak również oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z rozważań przedstawionych przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia.

W przywołanym w zaskarżonym wyroku orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 kwietnia 2016 r. wyrażona została ocena prawna, zgodnie z którą w postępowaniu dotyczącym prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego zaistniały przesłanki uzasadniające wznowienie przez organ administracji postępowania w sprawie z uwagi na wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi (okoliczność posiadania przez skarżącą ustalonego prawa do emerytury). Ocena prawna i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. dawały więc podstawę i wiązały organ administracji co do wznowienia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu powołanego wyroku brak było jednak wyrażonej w sposób jednoznaczny i bezpośredni oceny prawnej oraz wskazań dotyczących sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji po wznowieniu postępowania. W efekcie - o ile brak było podstaw do kwestionowania samego faktu wznowienia postępowania przez organ administracji, o tyle nadal aktualne pozostawały zarzuty skarżącej dotyczące tych elementów postępowania administracyjnego, co do których brak było jednoznacznej oceny prawnej i wskazań w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. Zarzuty te koncentrowały się wokół naruszenia przez organ administracji art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., poprzez brak należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżącej, a nadto z błędnym zastosowaniem art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem skarżącej, zasadność zarzutów stawianych zaskarżonym decyzjom znajdowała i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności poglądzie wyrażonym m.in. w wyroku z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12), zgodnie z którym pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte. W ocenie skarżącej, po wznowieniu postępowania przez organ pierwszej instancji, stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydania rozstrzygnięcia, nie został ustalony w należyty sposób, a uchybienie to nie zostało naprawione w toku postępowania odwoławczego. Z tego względu zarzuty dotyczące braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o przysługiwaniu bądź braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniały wniosek skargi do Sądu o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracji. Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę przyczyn, dla których organy administracji nie zostały poinformowane przez skarżącą o ustaleniu prawa do emerytury przy składaniu wniosku o świadczenie rodzinne, co stanowiło istotę zarzutów odwołania skarżącej, a następnie skargi do sądu administracyjnego. Sąd dopuścił się zatem naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, wskazanych w skardze kasacyjnej.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 1948, z późn. zm. - dalej p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

W uprzednio wydanym w niniejszej sprawie prawomocnym wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 907/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził m.in., że organ pierwszej instancji przyznający skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie posiadał wiedzy, że pobiera ona świadczenie emerytalne. Składając wniosek w lipcu 2013 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że nie pobiera świadczenia emerytalnego. O tym, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 605,79 zł wskazany organ dowiedział się w maju 2015 r., co wyczerpuje przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego przewidzianą art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zdaniem ówcześnie orzekającego Sądu ujawnienie przez organ pierwszej instancji faktu pobierania przez skarżącą w dniu wydawania decyzji z dnia (...) lipca 2013 r. świadczenia emerytalnego jest właśnie nową istotną okolicznością dla sprawy, a stosowne dowody potwierdzające ten fakt stanowią nowy dowód pozyskany przez ten organ, dlatego została wyczerpana przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego.

Przedstawiona uprzednia ocena Sądu nie pozostawia żadnych wątpliwości, że zaistniała w sprawie przyczyna do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wójta Gminy P. z dnia (...) lipca 2013 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. To w konsekwencji determinowało organ nie tylko do wznowienia postępowania, ale także do oceny znaczenia ujawnionej okoliczności pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego dla przysługiwania jej uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, o treści obowiązującej w dniu 1 lipca 2013 r., tj. w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie to nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę miała ustalone m.in. prawo do emerytury. Skoro skarżąca miała ustalone takie prawo w dniu wydania powołanej wyżej decyzji z dnia (...) lipca 2013 r., to znaczy, że nie spełniała ustawowej przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił zaskarżone decyzje, jako odpowiadające prawu. Nie ma bowiem w tym wypadku znaczenia okoliczność, czy w uprzednim wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. Sąd wyraził jednoznaczną ocenę o konieczności uchylenia decyzji z dnia (...) lipca 2013 r., skoro za jej uchyleniem, po wznowieniu postępowania, przemawiało niespełnienie ustawowej przesłanki do wydania decyzji z dnia (...) lipca 2013 r.

Z tego względu zarzut kasacyjny naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 153 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. Również zarzut naruszenia przez Sąd wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania administracyjnego w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie jest zasadny, ponieważ Sąd nie zastosował powołanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., lecz wydał wyrok na podstawie art. 151 p.p.s.a., a skarżący kasacyjnie nie zarzucił naruszenia tego przepisu.

Także zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest zasadny, ponieważ w zaskarżonym wyroku nie zastosowano tego przepisu, więc Sąd nie dokonywał jego wykładni. Przepis ten stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przedmiotem zaskarżonego wyroku nie jest jednak decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego powołany art. 30 ust. 2 pkt 1 nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie zakończonej decyzją organu odwoławczego, którą ocenił Sąd pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., do którego należy zwrócić się ze stosownym wnioskiem - zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.