Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1529002

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 9 grudnia 2013 r.
I OSK 2140/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.).

Sędziowie: NSA Małgorzata Pocztarek, del. WSA Przemysław Szustakiewicz.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 226/12 w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) listopada 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 226/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej nr (...) z dnia (...) listopada 2011 r. o odmowie wypłaty świadczenia przysługującego przez okres jednego roku z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Sędzia L. G., Prezes Wojskowego Sądu Garnizonowego w (...), po zniesieniu tego Sądu na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia (...) czerwca 2010 r. nr (...), został przeniesiony od dnia 2 lipca 2010 r. w stan spoczynku. Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w P. decyzją nr (...) z dnia (...) września 2010 r. ustalił L. G. prawo do uposażenia sędziego w stanie spoczynku. Płatnikiem tego uposażenia od dnia 1 października 2010 r. jest wojskowy organ emerytalny w P. Następnie w dniu (...) stycznia 2011 r. Minister Obrony Narodowej wypowiedział L. G. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, a Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w P. rozkazem personalnym z dnia (...) sierpnia 2011 r. nr (...) potwierdził fakt zwolnienia L. G. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 lipca 2011 r. wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez organ wojskowy.

Wnioskiem z dnia 19 września 2011 r. L. G. wystąpił do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Z. o wypłatę za okres od dnia 1 września 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. świadczenia pieniężnego przewidzianego w art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 z późn. zm.). Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Z. decyzją nr (...) z dnia (...) października 2011 r., wydaną na podstawie art. 96 ust. 7 i ust. 9 w zw. z art. 95 pkt 1 powołanej ustawy, odmówił L. G. wypłaty przedmiotowego świadczenia.

Minister Obrony Narodowej decyzją nr (...) z dnia (...) listopada 2011 r., wydaną na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora WBE w Z. W motywach swej decyzji Minister stwierdził, że L. G. co do zasady spełnił warunki wymagane do uzyskania prawa do świadczenia określonego w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, tj. świadczenia pieniężnego przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Wnioskodawca legitymuje się bowiem odpowiednim stażem nieprzerwanej czynnej służby wojskowej (ponad 33 lata) oraz został zwolniony ze służby wojskowej w wyniku wypowiedzenia stosunku służbowego przez właściwy organ wojskowy. Jednakże ustawodawca wprowadził przepisy wyłączające wypłatę należności z tego tytułu w przypadku zbiegu z prawem do innych świadczeń. Zgodnie z art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczenie, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy, nie może być wypłacane razem ze świadczeniem emerytalnym lub rentowym, przy czym wybór świadczenia należy do osoby uprawnionej. Tymczasem L. G. domagał się wypłaty zarówno świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak i uposażenia w stanie spoczynku, co powodowałoby, że pobierałby dwa świadczenia za ten sam okres. Z literalnego brzmienia art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie wynika wprost, iż pobieranie uposażenia sędziego w stanie spoczynku wyklucza możliwość wypłaty świadczenia przysługującego przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Przy stosowaniu przepisów prawa administracyjnego nie należy jednak ograniczać się do wykładni językowej, lecz należy dążyć do rekonstrukcji celu, jaki zamierzał osiągnąć ustawodawca, wydając określony akt prawny. Oczywistym zaś celem regulacji zawartej w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych było niedopuszczenie do kumulowania korzyści finansowych przy wypłacie należności z budżetu państwa. Brak w powołanym przepisie wyraźnego wskazania uposażenia sędziego w stanie spoczynku nie oznacza, że wolą ustawodawcy było dopuszczenie do zbiegu świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 cytowanej ustawy, z uposażeniem sędziego w stanie spoczynku. Wręcz przeciwnie, biorąc pod uwagę, że świadczenia emerytalne oraz uposażenie sędziego w stanie spoczynku spełniają taką samą funkcję (tzn. zapewniają środki do utrzymania sędziego, który przestał być czynny zawodowo), należy przyjąć, że z uwagi na zasadę niekumulowania świadczeń powinny być one traktowane tak samo. Odwołując się natomiast do wykładni systemowej, należy mieć również na uwadze zasadę sprawiedliwości społecznej, wskazaną w art. 2 Konstytucji RP. W tym kontekście i w związku z konstytucyjną zasadą równości trudno znaleźć argumenty przemawiające za dopuszczeniem kumulacji spornych świadczeń oraz argumenty mające wskazywać, że uprawnienia wynikające z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustawodawca chciał dla sędziów - żołnierzy ukształtować inaczej niż dla innych żołnierzy zawodowych.

Powyższą decyzję Ministra Obrony Narodowej L. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia tej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W skardze zarzucił naruszenie: 1) art. 100 § 1-4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070) poprzez przyjęcie, iż uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest świadczeniem tożsamym z emeryturą, 2) art. 96 ust. 3 w zw. z art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez przyjęcie, iż odwołującemu nie należy się świadczenie pieniężne z art. 95 pkt 1 ustawy, mimo że nie zachodzi przesłanka wyłączająca wypłatę takiego świadczenia.

Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej jako "p.p.s.a."), oddalił skargę L. G. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzowi przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby przysługuje świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Stosownie zaś do art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 95 pkt 1, przysługuje żołnierzowi, z zastrzeżeniem ust. 2-4, który pełnił nieprzerwanie zawodową służbę wojskową przez okres co najmniej piętnastu lat. Przepis art. 94 ust. 3 stosuje się odpowiednio. Ponadto zgodnie z ustępem 2 tego artykułu świadczenie to, przysługuje również żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej pełnionej jako służba stała, który pełnił zawodową służbę wojskową przez okres krótszy niż piętnaście lat, jeżeli został zwolniony wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez właściwy organ; orzeczenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w razie gdy utrata tej zdolności została spowodowana wypadkiem pozostającym w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej albo chorobą powstałą w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej; niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w rezerwie kadrowej; niewyznaczenia na stanowisko służbowe na kolejną kadencję. Z przepisów tych wynika, że żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej omawiane świadczenie pieniężne przysługuje w przypadku, gdy wykazał się odpowiednio stażem nieprzerwanej czynnej służby wojskowej (15 lat) lub w sytuacji gdy, został on zwolniony ze służby w okolicznościach określonych w art. 96 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W sprawie bezspornym jest, że skarżący spełnił ustawowe przesłanki warunkujące uzyskanie przedmiotowego świadczenia. Pełnił bowiem zawodową służbę wojskową nieprzerwanie przez ponad 33 lata, a ponadto został zwolniony ze służby w wyniku upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez właściwy organ. Jednak w niniejszej sprawie należy mieć na uwadze również treść art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i przewidziany tam zakaz kumulacji świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy ze świadczeniem emerytalnym. Z literalnego brzmienia art. 96 ust. 3 ustawy nie wynika wprawdzie, iż zakazowi temu podlega również świadczenie otrzymywane przez sędziego w stanie spoczynku, ale należy dokonać głębszej analizy tego przepisu i uwzględnić cel, jaki chciał osiągnąć ustawodawca, formułując taki zakaz. Dlatego też zasadnym było sięgnięcie do wykładni celowościowej i uznanie, że intencją ustawodawcy było stosowanie tego zakazu również do wypłaty uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz świadczenia określonego w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Słusznie przy tym organ podniósł, że świadczenie określone w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych jest związanym z pełnieniem służby wojskowej. Natomiast uprawnienie to w stosunku do sędziów sądów wojskowych zostało uregulowane w art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2007 r. Nr 226, poz. 1676 z późn. zm.) w zw. z art. 100 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, zgodnie z którym sędziemu, który został przeniesiony w stan spoczynku, w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych, przysługuje do czasu osiągnięcia wieku 65 lat uposażenie w wysokości wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku. Nie ulega wątpliwości, że regulacja ta jest rozwiązaniem korzystniejszym w stosunku do świadczenia opisanego w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dodatkowo w przypadku zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami emerytalnymi i rentowymi ustawodawca nakazał wypłatę tylko jednego z tych świadczeń (art. 100 § 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Podobne uregulowania zawierają również art. 94 § 5 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.) i art. 32 § 5 ustawy Prawo o ustroju sądów wojskowych. Zatem z uwagi na cel, w jakim świadczenia te zostały uregulowane, to jest zapewnienie środków utrzymania po zaprzestaniu aktywności zawodowej, są one traktowane jako świadczenia równorzędne i dlatego też ustawodawca zakazał ich kumulacji. To z kolei prowadzi do wniosku, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i uposażenie sędziego w stanie spoczynku z art. 70 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów wojskowych w zw. z art. 100 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych również są świadczeniami tożsamymi, wypłacanymi w tym samym celu. Zatem, zgodnie z art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych podlegają zakazowi kumulacji świadczeń. Skoro w sprawie skarżący pobiera uposażenie sędziego w stanie spoczynku, to nie można mu wypłacać jednocześnie świadczenia należnego żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby. Odmienne zapatrywania doprowadziłyby bowiem do sytuacji, w której sędzia sądu wojskowego pełniący zawodową służbę wojskową otrzymałby dwa razy to samo świadczenie. Nie taki był zaś cel ustawodawcy dążącego do niełączenia korzyści finansowych, w sytuacji wypłaty należności z budżetu państwa, zwłaszcza wtedy gdy już jedna z wypłacanych należności ma charakter wyjątkowy w stosunku do innych grup zawodowych oraz wypłacane należności nie są związane z kontynuowaniem aktywności zawodowej. Reasumując Sąd stwierdził, że pomimo formalnego spełnia przez skarżącego wymogów do uzyskania świadczenia określonego w art. 95 pkt 1, zarówno organ I, jak i II instancji, zasadnie uznały, że w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i na tej podstawie należało L. G. odmówić wypłaty wnioskowanego świadczenia.

W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego L. G. zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 226/12 w całości, domagając się uchylenia tego orzeczenia i rozpoznania skargi, a ponadto zasądzenia na jego rzecz od organu kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił błędną wykładnię prawa materialnego, tj.:

1.

art. 100 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych poprzez przyjęcie, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest świadczeniem tożsamym z emeryturą, podczas gdy uposażenie to jest świadczeniem zupełnie odmiennym,

2.

art. 96 ust. 3 w związku z art. 95 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez przyjęcie, że skarżącemu kasacyjnie nie należy się świadczenie pieniężne przewidziane w art. 95 pkt 1 ustawy, podczas gdy przyznanie tego świadczenia jest w pełni zasadne,

3.

art. 180 ust. 5 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że sędzia nie przechodzi w stan spoczynku lecz na emeryturę, co wynika ze stanowiska Sądu I instancji stwierdzającego tożsamość świadczenia emerytalnego z uposażeniem sędziego w stanie spoczynku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że Sąd I instancji pominął fakt, iż uposażenie sędziego w stanie spoczynku nie jest świadczeniem emerytalnym, przy czym skarżący kasacyjnie został przeniesiony w stan spoczynku ze względu na zmianę granic okręgów sądowych, a tym samym otrzymuje pełne uposażenie, a nie 75% uposażenia. Uposażenie sędziego w stanie spoczynku można rozumieć jako zamiennik emerytury wyłącznie w przypadku przejścia przez sędziego w stan spoczynku ze względu na wiek, chorobę bądź utratę sił. Wówczas uposażenie to przysługuje w ograniczonej wysokości, tj. 75% wynagrodzenia zasadniczego. Natomiast w razie przejścia w stan spoczynku wskutek zmiany granic okręgów sądowych, uposażenie to odpowiada wysokości dotychczasowego wynagrodzenia. Powyższe stanowisko potwierdza dyspozycja art. 100 § 4 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, z którego wynika, że sędzia przeniesiony w stan spoczynku w razie zmiany granic okręgów sądowych otrzymuje odprawę jednorazową dopiero z chwilą osiągnięcia wieku 65 lat. Zatem ustawodawca celowo uzależnił zarówno wysokość uposażenia sędziego w stanie spoczynku jak i otrzymywanie odprawy jednorazowej od wieku 65 lat. Ponadto sędzia przechodzący w stan spoczynku nie traci stanowiska lecz jedynie nie pełni służby. Głównym skutkiem przejścia w stan spoczynku jest odjęcie władzy sądowniczej oraz niektórych praw i obowiązków korporacyjnych. Stan spoczynku należy do kategorii tzw. przywilejów sędziowskich, które stanowią konsekwencję zasady niezawisłości sędziowskiej i znajduje on umocowanie w przepisach Konstytucji RP. Tym samym, sędzia w stanie spoczynku pozostaje w określonym przepisami prawa publicznoprawnym stosunku służby, ale już nie w służbowym stosunku pracy. Niezasadnym jest zatem rozumienie przejścia w stan spoczynku jako przejścia na emeryturę, a uposażenia sędziego w stanie spoczynku jako emerytury. Sędzia mianowany jest dożywotnio, a przejście w stan spoczynku nie jest tożsame z rozwiązaniem stosunku służbowego. Cechą szczególną stanu spoczynku jest zaprzestanie przez sędziego wykonywania obowiązków orzeczniczych przy zachowaniu statusu sędziego. Stwierdzić zatem należy, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku wynika tylko i wyłącznie z posiadania statusu sędziego w stanie spoczynku i jest jego wyrazem, a zatem ze statusem emeryta nie ma nic wspólnego, a tym samym nie dochodzi tu do kumulacji świadczeń.

Skarżący kasacyjnie nie zgodził się ponadto z koniecznością zastosowania wykładni celowościowej w celu odkodowania treści art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Stwierdził, że przepis ten jest jasny, a zatem nie zachodzi potrzeba zastosowania innej niż językowa wykładni. Podkreślił, że system zabezpieczenia społecznego sędziów, w skład którego wchodzi otrzymanie uposażenia przy przejściu w stan spoczynku przy jednoczesnym otrzymywaniu świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie jest systemem uprzywilejowanym, lecz odmiennym od powszechnego. Jest to system, w którym dodatkowe uprawnienia są uzasadnione zasadą ekwiwalentności, przy uwzględnieniu, że sędziowie do końca życia są ograniczeni w swych prawach obywatelskich. Tym samym nie dochodzi tu do sytuacji dwukrotnego otrzymania tego samego świadczenia lecz do rekompensaty pewnych ograniczeń.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 180 ust. 5 Konstytucji RP, skarżący kasacyjnie wskazał, że Konstytucja RP w powołanym przepisie przyznała sędziom prawo przejścia w stan spoczynku zamiast emerytury. Niezasadnym jest zatem utożsamianie stanu spoczynku z emeryturą oraz przejścia w stan spoczynku jako przejścia na emeryturę, a uposażenia sędziego w stanie spoczynku jako emerytury.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługują różne należności, w tym przewidziane w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych świadczenie pieniężne, które przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane jest co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Przesłanki nabycia prawa do tego świadczenia, termin i tryb jego wypłaty precyzuje art. 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Przepis ten rozstrzyga również kwestie związane ze zbiegiem uprawnienia do omawianego świadczenia z prawem do zaopatrzenia emerytalnego, stanowiąc w ust. 3, że w razie posiadania uprawnień do świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 95 pkt 1, żołnierzowi przysługuje - według jego wyboru - tylko jedno z tych świadczeń. Oznacza to, że po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej były żołnierz, jeżeli spełnia określone przesłanki ustawowe, może nabyć prawo do dwóch odrębnych świadczeń, ale wypłaca mu się - według jego wyboru - tylko jedno z nich. Ustawodawca wykluczył zatem możliwość równoczesnego (łącznego) korzystania przez osobę uprawnioną z obu wskazanych (prawidłowo nabytych) świadczeń. Oczywistym więc jest, że byłemu żołnierzowi zawodowemu, jeżeli nie nabył on w ogóle prawa do świadczeń emerytalnych, przez 12 miesięcy po rozwiązaniu z nim stosunku służbowego można wypłacać świadczenie przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Natomiast jeżeli były żołnierz zawodowy nabył prawo do ogólnych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, to musi on dokonać wyboru, czy przez wspomniany okres po zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej ma być mu wypłacane takie świadczenie emerytalne, czy świadczenie przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Omówione rozwiązania wskazują, że celem wprowadzenia do wojskowej pragmatyki służbowej instytucji przewidzianej w jej art. 95 ust. 1 było czasowe zapewnienie znacznej grupie żołnierzy zawodowych środków utrzymania po rozwiązaniu z nimi stosunku służbowego i zagwarantowanie im możliwości uzyskiwania takich środków na dotychczasowym poziomie, to jest w wysokości należnego w ostatnim dniu pełnienia służby uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym. Dokonywania wypłaty przedmiotowego świadczenia nie uznano jednak za konieczne wówczas, gdy żołnierz zwolniony ze służby ma już środki utrzymania z tytułu przyznanego mu "świadczenia emerytalnego".

W rozpoznawanej sprawie o świadczenie przewidziane w powołanym art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ubiegał się L. G., który zawodową służbę wojskową pełnił na stanowisku sędziego sądu wojskowego. W sprawie niesporne również jest, że w związku ze zniesieniem macierzystego sądu wojskowego został on przeniesiony w stan spoczynku, a następnie zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Przechodząc w stan spoczynku, L. G., na podstawie art. 100 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm. - dalej w skrócie "Pusp"), w związku z art. 70 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 2007 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 226, poz. 1676 z późn. zm.- dalej w skrócie "Pusw"), zachował prawo do uposażenia w wysokości wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy zatem kwestii czy pobierane przez L. G. uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do świadczenia przewidzianego w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a w związku z tym czy za okres jednego roku po zwolnieniu ze służby z uwagi na zniesienie sądu wojskowego jako były żołnierz, obecnie sędzia w stanie spoczynku, może skutecznie domagać się wypłaty także świadczenia przewidzianego w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, mimo że przez cały ten czas otrzymywał należne mu uposażenie sędziego w stanie spoczynku.

Należy zgodzić się z Sądem I instancji oraz organami wojskowymi orzekającymi w sprawie, że przy rozstrzyganiu powyższej kwestii wykładnia językowa nie jest najważniejsza. Ustalając znaczenie kontrowersyjnej normy prawnej, nie można ograniczyć się do wykładni językowej lecz należy sięgnąć do innych metod interpretacji tekstu prawnego. W doktrynie zwraca się bowiem uwagę na to, że nawet wówczas, gdy wykładnia językowa prowadzi do ustalenia jednego językowo możliwego znaczenia normy, to większość normatywnych teorii wykładni postuluje sprawdzenie tak osiągniętych rezultatów przez inne rodzaje wykładni (J. Wróblewski (w:) W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1980, s. 401). Wielu przedstawicieli nauki podkreśla również, że każdy tekst wymaga wykładni, niezależnie od tego czy jest on, czy też nie jest jasny. Zatem reguła wykładni "clara non sunt interpretanda", w myśl której przepis jasny nie wymaga wykładni, budzi coraz więcej kontrowersji, a tym samym reguła ta musi być "stosowana z należytą ostrożnością, ponieważ jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie" (L. Morawski, Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002, s. 63- 65 oraz E. Łętowska, Kilka uwag o praktycznej wykładni, "Kwartalnik Prawa Prywatnego" 2002, nr 1, s. 54). Ponadto - jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 8/09 (ONSAiWSA 2010/2/21) - zdarzają się sytuacje, w których przepis rozpatrywany w oderwaniu od innych wydaje się jasny, natomiast analizowany w związku z innymi przepisami staje się wątpliwy. Nawiązał do tego Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 29 stycznia 1997 r., W 6/96, OTK 1997, Nr 1, poz. 14. Także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 kwietnia 1999 r., I KZP 11/99 (OSNKW 1999 r., nr 5-6, poz. 28) stwierdził, że "w procesie wykładni prawa podstawowe znaczenie ma wprawdzie wykładnia językowa, ale nie jest to metoda jedyna, gdyż w wypadku, gdy okazuje się niewystarczająca, należy sięgnąć do wykładni systemowej".

Problematyka kolejności stosowania dyrektyw wykładni prawa była przedmiotem rozważań między innymi Macieja Zielińskiego (Wybrane zagadnienia wykładni prawa, PiP 2009, nr 6, s. 3 i n.). Autor ten zwrócił uwagę na to, że kolejność stosowania tych dyrektyw nie powinna budzić wątpliwości - najpierw stosuje się dyrektywy językowe, następnie systemowe i wreszcie funkcjonalne (celowościowe). Takie stanowisko zyskuje aprobatę w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Coraz częściej można tam odnotować tendencje do kontynuowania wykładni, mimo pozornej jednoznaczności językowej, po to, aby wzmocnić rezultaty wykładni. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się więc, że należy: po pierwsze kontynuować wykładnię nawet po uzyskaniu jednoznaczności językowej; po drugie w razie konfliktu dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw funkcjonalnych, jeśli rezultat językowy burzy podstawowe założenia o racjonalności prawodawcy, zwłaszcza o jego spójnym systemie wartości (M. Zieliński op. cit, s. 8; por. też Z. Radwański, M. Zieliński, Wykładnia prawa cywilnego, "Studia Prawa Prywatnego", 2006, nr 15, s. 29 i n.). Każda wykładnia musi zmierzać do prawidłowego określenia i zastosowania norm prawnych. Nie jest możliwe uzyskanie poprawnej wykładni poszczególnych wyrażeń i zwrotów zawartych w przepisach prawa w oderwaniu od całości porządku prawnego. Nie można poznać znaczenia przepisów bez rozważenia funkcji, jakie mają one spełniać (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2003 r. sygn. akt III CZP 75/03, OSNC 2005/1/3).

W konsekwencji, mimo z pozoru jasnego rezultatu wykładni językowej użytego w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pojęcia "świadczenie emerytalne", celem odkodowania znaczenia zawartej w powołanym przepisie normy prawnej należy w tym zakresie zastosować także dyrektywy wykładni systemowej i celowościowej.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że przepisy art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych odnoszą się do wszystkich żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej, bowiem ustawodawca żadnych wyłączeń w tym zakresie nie przewidział. Zatem zakres podmiotowy tych unormowań obejmuje również sędziów sądów wojskowych, gdyż i oni są żołnierzami zawodowymi w rozumieniu ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (art. 6 pkt 15 ustawy).

Status sędziów sądów wojskowych będących żołnierzami zawodowymi reguluje powołana ustawa - Prawo o ustroju sądów wojskowych i określone w jej art. 70 § 1 przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych. Jedynie w sprawach tam nieuregulowanych prawa i obowiązki żołnierzy określają przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Specyficzny status tej grupy żołnierzy zawodowych sprawia, że ich roszczenia - w trakcie pełnionej służby i po jej zakończeniu - muszą być oceniane systemowo, z uwzględnieniem unormowań zawartych we wszystkich powyższych aktach prawnych oraz ustawie z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 z późn. zm.), nie zaś tylko ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Począwszy od dnia 1 stycznia 1998 r., na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 124, poz. 782), od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. W aktualnym stanie prawnym zapis taki znajduje się w art. 91 § 9 Pusp, który w związku z art. 70 § 1 Pusw ma zastosowanie również do sędziów sądów wojskowych. Zwolnienie wynagrodzeń sędziowskich z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynikało z realizacji przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantujących konstytucyjną nieusuwalność sędziów ze sprawowanych urzędów (art. 180 ust. 1 Konstytucji RP) i wprowadzających instytucję stanu spoczynku sędziego po osiągnięciu ustawowo określonej granicy wiekowej albo wskutek choroby lub utraty sił uniemożliwiających mu dalsze sprawowanie jego urzędu (art. 180 ust. 3 i 4 Konstytucji RP). Ustrojodawca konstytucyjny przewidział także możliwość przeniesienia sędziego w stan spoczynku w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych (art. 180 ust. 5 Konstytucji RP). Stan spoczynku sędziego jest instytucją jednolitą (całościową), niezależnie od podstawy prawnej przejścia w taki stan (Maria T.Romer, Walerian Sanetra "stan spoczynku, czyli instytucja o szczególnym i jednolitym charakterze, Rzeczpospolita 1997/12.11). W stanie spoczynku sędziemu przysługuje uposażenie, które jest pełne, gdy przyczyną przejścia jest zmiana ustroju sądów lub zmiana granic okręgów sądowych, a w pozostałych przypadkach przysługuje ono w zmniejszonej wysokości (art. 70 § 1 Pusw w zw. z art. 100 § 1-3 Pusp). Zatem okoliczności czy przyczyny, z jakich dochodzi do przejścia w taki stan mają wpływ tylko na wysokość przysługującego z tego tytułu uposażenia a nie na sam charakter omawianej instytucji.

Z tytułu pracy na stanowisku sędziego - co do zasady - nie przysługuje prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 106 § 5 Pusp). W razie zaś zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się (z pewnym zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy) wyłącznie uposażenie (art. 100 § 6 Pusp). Ta ostatnio wymieniona zasada, z mocy odesłania zawartego w art. 70 § 1 Pusw, odnosi się również do sędziów sądów wojskowych. Została ona ponadto powtórzona w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, który stanowi, że: "W razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty albo do uposażenia w stanie spoczynku lub uposażenia rodzinnego przewidzianych w odrębnych przepisach wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej".

Powyższe oznacza, że system uzyskiwania uprawnień związanych z przejściem w stan spoczynku niewątpliwie ma charakter szczególny. Można nawet mówić o odrębnym systemie zaopatrzenia sędziów (glosa T. Kuczyńskiego do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r. sygn. akt III UZP 5/02, OSNP 2003/3/69). Oczywistym zatem jest, że uprawnienia sędziego w stanie spoczynku nie są tożsame ze świadczeniami z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych ani resortowego systemu zaopatrzenia emerytalnego. Znaku równości między tymi świadczeniami nie stawiał też Sąd I instancji. Zarzuty skarżącego w tym zakresie nie są więc zasadne, gdyż wytykając błędną wykładnię art. 180 ust. 5 Konstytucji RP i art. 100 § 1 Pusp powołał się na twierdzenia, których nie podnosił ani WSA w Warszawie ani organy wojskowe orzekające w niniejszej sprawie.

Dostrzegając specyfikę stanu spoczynku i przysługującego z tego tytułu uposażenia, nie sposób jednak nie zauważyć - co bezbłędnie wyeksponował Sąd I instancji, że cel powyższego świadczenia i świadczeń emerytalno-rentowych w pewnym zakresie jest jednak zbliżony. Nie może bowiem ulegać wątpliwości, że oba rodzaje tych świadczeń mają zapewnić środki utrzymania po zaprzestaniu przez uprawnionego aktywności zawodowej. Z tych właśnie przyczyn uprawniona jest ich kwalifikacja do wspólnej kategorii świadczeń z szeroko pojmowanego zabezpieczenia społecznego.

Jedną z podstawowych reguł w sferze zabezpieczenia społecznego jest zasada prawa do pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego. Zasada ta - jak wynika z przytoczonych wyżej przepisów - dotyczy także uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz wojskowych i powszechnych świadczeń emerytalno-rentowych. Taka relacja między wskazanymi świadczeniami pozwala uznać, że uposażenie sędziego w stanie spoczynku jest w istocie świadczeniem alternatywnym do świadczeń wymienionych w art. 100 § 6 Pusp w zw. z art. 70 § 1 Pusw oraz w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Sam ustawodawca dostrzegając, zasadniczy cel, jaki świadczenia te spełniają, potraktował je jednakowo i wykluczył dopuszczalność jednoczesnej ich wypłaty.

W związku z powyższym nie można podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie o konieczności sztywnej (formalnej) wykładni art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez przyjęcie, że skoro przewidziany tam zbieg świadczeń nie dotyczy wprost uposażenia sędziego w stanie spoczynku, to sędzia sądu wojskowego powinien po zwolnieniu ze służby otrzymać zarówno stosowne uposażenia spoczynkowe jak i świadczenie przewidziane w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Pogląd taki, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być zaakceptowany. Trudno bowiem zakładać, by intencją ustawodawcy było aż takie uprzywilejowanie sędziów sądów wojskowych w stanie spoczynku oraz mnożenia przez nich świadczeń z tytułu zwolnienia ze służby wojskowej i to w sytuacji gdy pobierane uposażenia spoczynkowe - co do zasady - jest korzystniejsze w porównaniu z możliwymi do uzyskania przez innych zwalnianych żołnierzy świadczeniami emerytalnymi. Taki zamysł trudny byłby zresztą do pogodzenia z konstytucyjnie ustanowioną zasadą sprawiedliwości społecznej. Ponadto - wobec ogólnej i powszechnej reguły prawa do korzystania z jednego świadczenia w sferze zabezpieczenia społecznego - dopuszczalność jednoczesnego (za ten sam okres) pobierania uposażenia w stanie spoczynku z innym świadczeniem służącym temu samemu celowi wymagałaby wyraźnego przepisu prawa. Tymczasem nie ma żadnego przepisu szczególnego, który dopuszczałby taki wyjątek.

Reasumując, jeżeli ustawodawca jednakowo traktuje obie kategorie analizowanych świadczeń i wyklucza jednoczesne pobieranie uposażenia sędziego w stanie spoczynku oraz wojskowych i powszechnych świadczeń emerytalno-rentowych, to nie istnieje żaden racjonalny powód, aby różnicować konsekwencje przyznania takich świadczeń z punktu widzenia możliwości ich wypłaty jednocześnie ze świadczeniem przewidzianym w art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W drodze wykładni systemowej należy przyjąć, że określenia "świadczenie emerytalne", użyte w art. 96 ust. 3 cyt. ustawy, nie można ograniczać wyłącznie do emerytury wojskowej czy emerytury z powszechnego ubezpieczenia społecznego. Należy przyjąć, że użycie takiego właśnie określenia było zamierzone i że pojęcie to ma szersze, własne znaczenie. Obejmuje ono bowiem wszystkie świadczenia w sferze szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego, do których uprawnienia żołnierz zawodowy oraz sędzia sądu wojskowego w stanie spoczynku mogą nabyć z tytułu zwolnienia ze służby.

Oprócz argumentów o charakterze normatywnym, wynikającym z wykładni systemowej, za takim stanowiskiem przemawiają również argumenty natury celowościowej. Celem instytucji przewidzianej w jej art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie jest przysporzenie zwalnianemu ze służby żołnierzowi dodatkowych korzyści finansowych, ale czasowe zapewnienie mu możliwości otrzymywania środków utrzymania w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Wypłata uposażenia w stanie spoczynku sędziemu zniesionego sądu wojskowego takie funkcje w pełni realizuje. Tak więc uposażenie sędziego w stanie spoczynku oraz świadczenia z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych i resortowego systemu zaopatrzenia emerytalnego mieszczą się pojęciu "świadczenie emerytalne", o którym mowa w art. 96 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Tym samym w razie zbiegu uprawnień do każdego z tych świadczeń z uprawnieniami do świadczenia, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzowi - sędziemu w stanie spoczynku przysługuje, według jego wyboru, tylko jedno z tych zbiegających się, konkurencyjnych świadczeń.

W tym stanie rzeczy uznając, że skarga nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o jej oddaleniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.