Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2491559

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 21 lutego 2018 r.
I OSK 1700/16
Ustalenie opłaty za pobyt osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer.

Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska, del. WSA Marcin Kamiński (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 1277/15 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) września 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 10 marca 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1277/15 ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) września 2015 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby pełnoletniej w pieczy zastępczej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia (...) kwietnia 2015 r. M. B. (skarżący) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o odstąpienie w całości od ustalenia opłaty za pobyt córki O. K. w pieczy zastępczej oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania jego wniosku z dnia (...) kwietnia 2015 r. o umorzenie postępowania o ustalenie wskazanej opłaty. Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia (...) kwietnia 2015 r. odmówił zawieszenia postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...) Prezydent Miasta K. działając na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6 i 6 a, art. 194 ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, § 4 ust. 1 pkt 1, § 4 ust. 2 pkt 1 i 2, § 3, § 5, § 7 uchwały Rady Miejskiej Nr (...) z dnia (...) marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty w całości oraz odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty w części za pobyt osoby, która osiągnęła pełnoletniość, w spokrewnionej rodzinie zastępczej, od dnia (...) lutego 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia (...) lipca 1998 r., sygn. akt (...), O. K. została umieszczona w pieczy zastępczej, tj. w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Po osiągnięciu pełnoletniości pozostała w pieczy jako pełnoletnia wychowanka. Do ponoszenia opłat za pobyt osoby, która osiągnęła pełnoletniość w pieczy zastępczej zobowiązany jest skarżący oraz matka dziecka (M. S.), wobec której postanowieniem z dnia (...) kwietnia 2015 r. zawieszono postępowanie w sprawie o ustalenie opłaty, do czasu rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o odstąpienie w całości od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej zmianę i umorzenie postępowania. W ocenie odwołującego się, o braku podstaw do prowadzenia postępowania i ustalenia opłaty świadczy to, że decyzją z dnia (...) lutego 2015 r. H. i W. K. (sprawującym pieczę zastępczą nad O. K.) zostało przyznane świadczenie na podstawie art. 82 ustawy o wpieraniu rodziny i pieczy zastępczej, natomiast przepis art. 193 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy stanowi, że rodzice ponoszą opłatę w wysokości świadczeń przyznanych na podstawie art. 80 ust. 1 i 81 ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia (...) września 2015 r. nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 193 ust. 1 pkt 1, art. 194 ust. 2, 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej osoba, która osiągnęła pełnoletniość przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej za zgodą tej rodziny zastępczej. Nie jest w tym wypadku wymagane orzeczenie sądu, na które wskazuje strona odwołująca się. Obowiązek ponoszenia opłaty przez rodziców za pełnoletnie dziecko, które pozostało w rodzinie zastępczej wynika z art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z § 4 ust. 1 uchwały nr (...) z dnia (...) marca 2012 r. Rady Miejskiej w K. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, odstąpienie od ustalenia opłaty w całości za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, może nastąpić na wniosek osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty lub z urzędu w przypadku, gdy:

1)

dochód osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty nie przekracza odpowiedniego kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 2;

2)

nieznane jest miejsce zamieszkania osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty;

3)

osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty przebywają poza granicami kraju.

W myśl ust. 2 odstąpienie od ustalenia opłaty, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić także w przypadku, gdy dochód osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty przekracza odpowiednie kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz:

1)

osoby zobowiązane:

a)

wychowują inne małoletnie dziecko lub osobę pełnoletnią pozostające pod ich opieką

b)

ponoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w placówkach, o których mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz ponoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w pieczy zastępczej;

c)

odbywają karę pozbawienia wolności;

d)

regulują bieżące alimenty;

e)

przebywają w pieczy zastępczej;

2)

wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, bezdomność, bezrobocie, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Zdaniem SKO, z przytoczonych przepisów uchwały wynika, że odstąpienie od opłaty ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od wniosku strony. Skarżący złożył wniosek, lecz nie poinformował organu o aktualnych zarobkach, co uniemożliwia ustalenie jego faktycznej sytuacji finansowej. Tym samym, organ nie mógł skorzystać z możliwości odstąpienia od ustalenia opłaty w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego.

Skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez przyjęcie, iż istnieją podstawy do prowadzenia postępowania o ustalenie od skarżącego odpłatności po uzyskaniu przez jego córkę pełnoletniości i rozstrzygania w tym zakresie oraz naruszenie zasady uznaniowości organu przy rozstrzyganiu sprawy poprzez jej przekroczenie i zastosowanie zasady dowolnej oceny materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło jej oddalenie.

W opisanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił skargę. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 80 ust. 1 pkt 1 i art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Odpłatność ta ciąży na rodzicach również wtedy, gdy po osiągnięciu pełnoletniości dziecko nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Stosownie do art. 194 ust. 1 ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w art. 194 ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Sąd I instancji wskazał, że w wykonaniu delegacji zawartej w art. 194 ust. 2 ustawy, Rada Miejska w K. podjęła uchwałę Nr (...) z dnia (...) marca 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Następnie przytoczył treść § 4 ust. 1 i ust. 2 tej uchwały. Sąd uznał dalej, że decyzje wydane w niniejszej sprawie przez organy obu instancji zostały wydane z naruszeniem zarówno postanowień uchwały nr (...) Rady Miejskiej w K. oraz przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 i 86 k.p.a., które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro przepisy uchwały w § 4 ust. 2 nie uzależniają odstąpienia od ustalenia opłaty od spełniania kryterium dochodowego, to organ w pierwszej kolejności winien zbadać, czy wnioskodawca spełnia jedną lub więcej przesłanek określonych w tym przepisie. Tymczasem organy ograniczyły się do wykazania braku współdziałania skarżącego w udokumentowaniu jego sytuacji ekonomicznej, natomiast przesłanki z § 4 ust. 2 całkowicie pominęły. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji lub rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.

Skarżonemu wyrokowi strona skarżąca zarzuciła:

1.

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, 2, 6, 6a oraz art. 37 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z dnia 9 czerwca 2011 r., poprzez przyjęcie, że przepisy te dają podstawę do prowadzenia postępowania i ustalenia opłaty za okres po uzyskaniu przez dziecko przebywające w pieczy zastępczej pełnoletniości, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej i naruszenie art. 2,7 i 32 Konstytucji RP;

2.

naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi oraz niewyjaśnienie istotnych elementów podstawy prawnej wyroku, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do obrony.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oddalona jako pozbawiona uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny był zobowiązany do zamknięcia procesu rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej w granicach skargi kasacyjnej.

Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego staje się zatem orzeczenie sądu pierwszej instancji w takim zakresie, w jakim zostało zaskarżone, oraz w świetle tych podstaw kasacyjnych, które zostały wskazane i skonkretyzowane przez skarżącego kasacyjnie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Zarzuty te obejmują nie tylko wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub formalno-procesowego, które w ocenie skarżącego kasacyjnie zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji, lecz także muszą zawierać określenie sposobu naruszenia prawa (np. błąd oceny obowiązywania prawa, błąd wykładni, błąd subsumpcji) oraz wskazanie prawidłowego - zdaniem kasatora - sposobu wykładni lub zastosowania unormowań, które miały zostać naruszone przez sąd a quo. W odniesieniu do zarzutów formalno-procesowych nie jest ponadto wystarczające samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, lecz konieczne jest również wykazanie, że powyższe naruszenia miały albo co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na skarżącym kasacyjnie ciąży zatem obowiązek wykazania istnienia bezpośredniego i co najmniej potencjalnego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a treścią zaskarżonego orzeczenia. Jeżeli nie zostanie wykazane, że podnoszone naruszenia przepisów procesowych co najmniej mogły bezpośrednio i istotnie wpłynąć na wynik sprawy (w sensie kształtowania lub współkształtowania treści orzeczenia sądu pierwszej instancji), zarzuty procesowe nie mogą zostać uwzględnione. Naczelny Sąd Administracyjny - zgodnie z zasadą związania granicami skargi kasacyjnej - nie jest ponadto uprawniony do uzupełniania, dookreślania lub korygowania wadliwie skonstruowanych, sformułowanych lub niepełnych zarzutów kasacyjnych. Sąd kasacyjny nie jest również upoważniony do samodzielnego ustalania podstaw, zakresu i kierunku zaskarżenia (por. np. wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r., II OSK 2209/15; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2017 r., II OSK 1497/15; wyrok NSA z dnia 10 sierpnia 2017 r., I OSK 157/17).

Mając na względzie powyższe zasady rozpoznania skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podniesione w poddanym ocenie środku zaskarżenia od wyroku sądu administracyjnego pierwszej instancji zarzuty kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.

Skarżący kasacyjnie sformułował w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa procesowego i prawa materialnego. Wobec powyższego, należało w pierwszej kolejności rozpatrzyć zarzuty procesowe, albowiem dopiero po stwierdzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd pierwszej instancji został prawidłowo ustalony, albo że nie został przez kasatora skutecznie podważony za pomocą podniesionych zarzutów kasacyjnych, można przejść do oceny pozostałych zarzutów, w granicach których kontrolowany jest proces wykładni i zastosowania prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji w odniesieniu do stanu faktycznego przyjętego przez ten sąd za podstawę wyrokowania.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez "brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów skargi oraz niewyjaśnienie istotnych elementów podstawy prawnej wyroku, a w konsekwencji pozbawienie strony prawa do obrony", jest całkowicie bezzasadny.

Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powyższy przepis może być samodzielną podstawą kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera co najmniej jednego z ustawowych elementów formalnych lub jeżeli sąd nie zawarł w uzasadnieniu stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39). Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można natomiast skutecznie kwestionować ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie konieczne elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a., w szczególności stanowisko Sądu pierwszej instancji co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, ocenę zarzutów podniesionych w skardze oraz wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Poziom szczegółowości oraz spójności rozważań Sądu pierwszej instancji pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na zrekonstruowanie przesłanek kontrolowanego orzeczenia oraz przeprowadzenie jego kontroli kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie nie może natomiast utożsamiać błędnej oceny stanu faktycznego sprawy lub wadliwości wykładni lub zastosowania prawa materialnego z brakami uzasadnienia wyroku. Podobnie zastrzeżenia kasatora co do sposobu odniesienia się do zarzutów skargi nie mogą być uzasadniane za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jeżeli bowiem Sąd pierwszej instancji dokonał w uzasadnieniu zbiorczej lub ogólnej oceny określonych zarzutów albo bezzasadność pewnych zarzutów wynika z całości przedstawionych w uzasadnieniu rozważań lub z łącznej oceny argumentów skargi, albo postawione zarzuty nie wykazują dostatecznego związku z istotą normy prawnej, której prawidłowość interpretacji i zastosowania przez organ stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 14 kwietnia 2010 r., I OSK 850/09; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2011 r., I OSK 1824/10; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., II OSK 1766/10), to nie można w tej sytuacji skutecznie zarzucać naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wobec bezzasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny przystąpił do weryfikacji zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, 2, 6, 6a oraz art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej "poprzez przyjęcie, że przepisy te dają podstawę do prowadzenia postępowania i ustalenia opłaty za okres po uzyskaniu przez dziecko przebywające w pieczy zastępczej pełnoletniości, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej i naruszenie art. 2, 7 i 32 Konstytucji RP".

Powyższy zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zasadza się na błędnych założeniach co do relacji treściowych pomiędzy przepisami art. 193 ust. 1 pkt 1, art. 80 ust. 1, art. 81 i art. 82 ust. 1 w zw. z art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (u.w.r.).

Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. stanowi, że za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Jednocześnie przepis art. 193 ust. 1a u.w.r. potwierdza zasadę, że opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, co nie zmienia oceny, że wsteczna skuteczność temporalna decyzji ustalającej wydawanej na podstawie art. 194 ust. 1 u.w.r. wynika już z treści art. 193 ust. 1 in principio u.w.r. (zob. rozważania w wyroku NSA z dnia 21 lutego 2018 r., I OSK 672/16).

Ciążący na rodzicach z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłat trwa od momentu umieszczenia dziecka w określonej formie pieczy zastępczej do momentu zakończenia wykonywania pieczy, albowiem w tym okresie trwa pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zasadą jest, że objęcie dziecka jedną z form pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy niż do osiągnięcia pełnoletniości (art. 37 ust. 1 u.w.r.), jednak osoba, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, może przebywać w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, za zgodą odpowiednio rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia, jeżeli zostaną spełnione warunki określone w art. 37 ust. 2 u.w.r. Oznacza to, że moment zakończenia trwania obowiązku ponoszenia przez rodziców opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej może wyjątkowo zostać przedłużony do ukończenia przez dziecko 25. roku życia.

Treść art. 193 ust. 1 u.w.r. określa w pkt 1 jedynie podstawy do ustalenia wysokości opłat, natomiast nie ogranicza zakresu czasowego obowiązku ponoszenia opłat, gdyż obowiązek ten trwa przez cały okres pobytu w określonych formach pieczy zastępczej, a ten - jak wynika z art. 37 ust. 2 u.w.r. - może trwać aż do ukończenia przez dziecko 25. roku życia. Z brzmienia art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. określającego, że na rodzicach ciąży obowiązek ponoszenia opłat w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka, nie można wyprowadzać wniosku, że obowiązek ten zawsze ustaje po osiągnięciu pełnoletniości przez dziecko przebywające w pieczy zastępczej, bowiem świadczenie i dodatki z art. 80 ust. 1 i art. 81 są przyznawane jedynie na dziecko, które nie osiągnęło jeszcze pełnoletniości.

Przepis art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. nie odwołuje się do art. 82 ust. 1 u.w.r., lecz poprzestaje na wskazaniu, że rodzice ponoszą opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy. Trzeba jednak pamiętać, że art. 82 ust. 1 u.w.r. będący podstawą przyznania rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka świadczenia oraz dodatków ma charakter odsyłający, odwołując się wprost do art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy. Przepis art. 82 ust. 1 u.w.r. stanowi, że świadczenie z art. 80 ust. 1 oraz dodatki z art. 81 ustawy przysługują rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności, jeżeli nadal przebywa ono w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2. W związku z tym przepis art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. prawidłowo nie odwołuje się do art. 82, gdyż ten ostatni przepis wprost odsyła do przepisów art. 80 ust. 1 i art. 81, które ustanawiają analizowane kategorie świadczenia i dodatków. Przepis art. 82 nie ustanawia natomiast żadnych odrębnych świadczeń lub dodatków, których wysokość wyznaczałaby odrębnie wysokość opłat ponoszonych przez rodziców dziecka przebywającego w pieczy zastępczej. Dlatego z faktu, że przepis art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. nie wymienia odrębnie art. 82, nie można wyprowadzać wniosku, że rodzice są zwolnieni z obowiązku ponoszenia opłat, które mają refundować koszty świadczenia i dodatków z art. 80 ust. 1 i art. 81, wypłaconych rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom za okres pobytu podopiecznego w tych formach dotychczasowej pieczy zastępczej po osiągnięciu przez niego pełnoletniości.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w skardze kasacyjnej wątpliwości co do dopuszczalności odnoszenia zwrotów "pobyt w pieczy zastępczej" lub "pobyt w rodzinie zastępczej" do sytuacji osoby, która przebywa w dotychczasowej rodzinie zastępczej po osiągnięciu pełnoletniości, pomimo ustania ustanowionej orzeczeniem sądu rodzinnego pieczy w spokrewnionej rodzinie zastępczej, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że podstawą dalszego przebywania osoby, która osiągnęła pełnoletniość w dotychczasowej rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo placówce opiekuńczo-wychowawczej, jest przepis art. 37 ust. 2 u.w.r.

W sensie ścisłym właściwa piecza zastępcza, rozumiana jako zapewnienie niepełnoletniemu dziecku opieki i wychowania w sytuacji niemożności ich zapewnienia przez rodziców (por. art. 2 ust. 2 i art. 32 ust. 1 u.w.r.), istotnie ustaje w momencie osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości. Z mocy przepisu art. 37 ust. 2 u.w.r. istnieje jednak możliwość swoistego przedłużenia pobytu w dotychczasowej formie pieczy zastępczej. W razie spełnienia warunków określonych w powyższym przepisie "pobyt w pieczy zastępczej" jest kontynuowany, czego potwierdzeniem jest m.in. treść art. 82 u.w.r., który przyznaje dotychczasowej rodzinie zastępczej oraz podmiotowi prowadzącemu dom dziecka prawo do świadczeń i dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy.

Zróżnicowanie terminologiczne pomiędzy art. 37 ust. 2, art. 82 ust. 1 i art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r. nie ma istotnego znaczenia dla oceny, że obowiązek ponoszenia opłat przez rodziców rozciąga się również na okres po osiągnięciu pełnoletniości przez dziecko. Zasadniczą podstawą normatywną takiego wniosku jest treść art. 191 ust. 11 u.w.r., który stanowi element określający zasady finansowania wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej ze środków publicznych pozostających w dyspozycji powiatów i gmin. Powyższy przepis stanowi, że do okresów pobytu dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w ust. 9 i 10, "wlicza się również okres przebywania tego dziecka, po osiągnięciu pełnoletności", w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2. Z regulacji tej bezspornie wynika, że okres przebywania dziecka po osiągnięciu pełnoletniości w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej jest rozumiany przez ustawodawcę jako okres pobytu w pieczy zastępczej. Zamieszczenie takiego przepisu w tym miejscu ustawy ma istotne znaczenie.

Jest bowiem oczywiste, że skoro z mocy art. 82 ustawy rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka przysługują świadczenie, o którym mowa w art. 80 ust. 1, oraz dodatki, o których mowa w art. 81, również po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości, jeżeli nadal przebywa w tej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, na zasadach określonych w art. 37 ust. 2, to finansujące te świadczenia i dodatki powiaty lub gminy muszą mieć zapewnioną możliwość odzyskania środków publicznych poniesionych na sfinansowanie pobytu dziecka przebywającego w dotychczasowej formie pieczy zastępczej po osiągnięciu przez nie pełnoletniości.

Mając na względzie podniesione wyżej argumenty, wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.