Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3065300

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 10 marca 2020 r.
I GSK 91/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Hanna Kamińska.

Sędziowie: NSA Dariusz Dudra, del. WSA Cezary Kosterna (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 października 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 591/19 w sprawie ze skargi (...) na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa M. z dnia 18 września 2018 r. nr (...) w przedmiocie negatywnej oceny projektu

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od (...) na rzecz Zarządu Województwa Małopolskiego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 28 października 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę (...) (dalej: "Skarżąca" lub "Parafia", "Wnioskodawca"), na rozstrzygnięcie Zarządu Województwa Małopolskiego (dalej: Zarząd), z 18 września 2018 r. wydanego w przedmiocie negatywnej oceny projektu.

Sąd I instancji wyrok przyjmując następujący stan sprawy:

Parafia złożyła w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 - 2020 (RPO WM), wniosek o dofinansowanie projektu pn. Budowa instalacji fotowoltaicznej dla potrzeb (...)

Zarząd Województwa Małopolskiego jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020, a zarazem Instytucja Organizująca Konkurs (dalej: "IZ, IOK", lub "Organ" lub "Zarząd") pismem z 12 stycznia 2018 r. poinformował Wnioskodawcę o negatywnym wyniku oceny formalnej ww. projektu.

Zdaniem IZ przedstawione przedsięwzięcie realizowane przez kościelną osobę prawną nie może uzyskać dofinansowania w ramach RPO WM 2014-2020, z uwagi na niespełnienie obligatoryjnego kryterium, pn. Kwalifikowalność projektu, określonego w załączniku nr 1 do regulaminu Konkursu. Wskazano, że udzielenie wsparcia ze środków publicznych na realizację przedmiotowego projektu stanowiłoby naruszenie zapisów art. 22 ust. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie w dniu 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318; dalej: Konkordat) oraz art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154 z późn. zm., dalej: ustawa o stosunku Państwa do Kościoła).

Wnioskodawca nie zgadzając z tym rozstrzygnięciem złożył protest, zarzucając że ocena, iż kościelna osoba prawna nie może uzyskać wsparcia w ramach dofinansowania, nie jest zgodna z obowiązującym prawem. W złożonym proteście Wnioskodawca powołał się także na listę wniosków o dofinansowanie realizowanych z funduszy europejskich w Polsce, które to wnioski otrzymały dotację na podobny zakres rzeczowy, a wnioskodawcami były kościelne osoby prawne.

Zarząd Województwa Małopolskiego pismem z dnia 5 marca 2018 r. poinformował, że nie uwzględnił protestu Parafii.

Parafia złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi Parafii, wyrokiem z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 341/18 stwierdził, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny, przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Zarządowi Województwa Małopolskiego oraz zasądził koszty postępowania.

W wyroku tym Sąd stwierdził naruszenie art. 37 § 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1460 z późn. zm.; dalej: ustawa wdrożeniowa) poprzez dokonanie oceny formalnej wniosku w sposób nierzetelny, gdyż ocena ta została dokonana tylko przez jednego oceniającego, podczas gdy regulamin Komisji Oceniającej Projekt przewidywał dokonanie oceny formalnej przez dwóch oceniających. Jednocześnie Sąd uznał, że stwierdzone naruszenia przepisów w zakresie dokonania oceny formalnej wniosku, czynią przedwczesnym rozpoznanie zarzutów dotyczących merytorycznej oceny wniosku. Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez strony i z dniem 11 sierpnia 2018 r. stał się prawomocny.

W wyniku ponownej oceny Organ stwierdził, że projekt nie spełnia kryterium oceny formalnej "Kwalifikowalność projektu". W ocenie Organu Wnioskodawca jest kościelną osobą prawną, a dofinansowanie inwestycji naruszałoby zapisy art. 43 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego oraz art. 22 ust. 1 Konkordatu. Samorząd województwa może udzielić wsparcia kościelnym osobom prawnym ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach RPO WM na lata 2014-2020 jedynie na działalność służącą celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym oraz działalność obejmującą odbudowę, utrzymanie dóbr kultury oraz konserwację i remontowanie obiektów zabytkowych. Natomiast przedmiot projektu nie wpisuje się w wykaz przedsięwzięć realizowanych przez kościelne osoby prawne, które na podstawie obowiązujących przepisów mogą być dofinansowane ze środków publicznych.

Zdaniem Organu działalność prowadzona przez Parafię, np. działalność chóru, śluby na mocy konkordatu, jest co do zasady związana z praktykowaniem religii, jest organizowana w budynkach parafialnych oraz w przeważającej mierze ma charakter działalności niezinstytucjonalizowanej. Samo prowadzenie na terenie Parafii świetlicy, biblioteki, (...) czy C nie pozwala również na zakwalifikowanie jej do działalności charytatywno-opiekuńczej uzasadniającej przyznanie pomocy we wnioskowanym zakresie (dokumentacja nie potwierdza wykorzystania budynków w celu realizacji tych działań). Wszystkie te działania są działaniami pobocznymi/dodatkowymi w stosunku do podstawowego przeznaczenia budynków będących przedmiotem projektu, jakim jest przeznaczenie na cele religijne oraz kultowe.

Ponadto, we wniosku nie ma informacji wskazujących, że inwestycja ma na celu ochronę zabytkowych budynków oraz dóbr kultury. Projekt ma na celu zakup i montaż 2 instalacji fotowoltaicznych wytwarzających energię elektryczną, dzięki którym będzie możliwe zmniejszenie kosztów zakupu energii elektrycznej przez Parafię oraz redukcja emisji CO2. W dokumentacji aplikacyjnej nie wskazano, iż zaplanowane działania nakierowane są na ochronę zabytkowej substancji oraz ochronę dóbr kultury. Budynki objęte projektem, poza budynkiem Kościoła, nie są uwzględnione w rejestrze zabytków, a więc nie podlegają wparciu publicznemu na utrzymanie dóbr kultury.

Parafia złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższe rozstrzygnięcie, zarzucając naruszenie:

- art. 22 ust. 1 Konkordatu poprzez jego błędną wykładnię w ten sposób, że "Departament" uznał za działalność służącą celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym jedynie formy wskazane w art. 14 Konkordatu i art. 39 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła, pomimo otwartego charakteru tych normatywnych wyliczeń oraz poprzez niewłaściwe zastosowanie wten sposób, że organ nie potraktował działalności Skarżącej objętej zakresem tego przepisu na równi z działalnością Państwa i niezasadnie zastosował wymóg działalności zinstytucjonalizowanej;

- art. 14 Konkordatu w zw. z art. 39 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła, poprzez ich błędną wykładnię w ten sposób, że "Departament" potraktował wyliczenia wskazane w tych przepisach jako katalogi zamknięte i niewłaściwe zinterpretował ich treść, odmawiając działaniom Skarżącej charakteru działalności służącej celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym;

- art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. U. L 347 z 20 grudnia 2013 r., str. 320 - 469; dalej: rozporządzenie nr 1303/2013), poprzez dokonanie oceny w sposób sprzeczny z zasadą niedyskryminacji i negatywną ocenę wniosku na etapie formalnym wyłącznie z powodu statusu Skarżącej, jako kościelnej osoby prawnej;

- art. 43 ust. 1 w zw. z art. 41 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła, poprzez ich niewłaściwą wykładnię w ten sposób, że Departament rozszerzył zastosowanie tych przepisów poza działalność dotyczącą budownictwa a ponadto w niezasadny sposób nie uznał planowanych działań na utrzymanie dóbr kultury stanowiących własność kościelnych osób prawnych oraz wykluczył tym samym jakiekolwiek wsparcie wszystkich działań kościelnych osób prawnych;

- art. 22 ust. 4 Konkordatu i art. 17 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1153, dalej: ustawa o gwarancjach wolności), poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Departament nie uznał planowanych działań za udzielenie wsparcia w celu remontowania zabytkowych obiektów sakralnych i towarzyszących oraz za współdziałanie w ochronie, konserwacji, udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury religijnej, w wyniku czego odmówił wnioskowi Skarżącej kryterium kwalifikowalności;

- art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła, poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Departament nie uznał planowanych działań za współdziałanie instytucji kościelnych, samorządowych i państwowych w ochronie i udostępnianiu bibliotek będących własnością kościelną, w wyniku czego odmówił Parafii prawa do ubiegania się o dofinansowanie w ramach projektu;

- art. 37 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Departament nie wziął pod uwagę ustalonej praktyki instytucji zarządzających i nie dokonał oceny wniosku w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny, zapewniając wnioskodawcom równy dostęp do informacji o warunkach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania;

- art. 37 ust. 2 oraz art. 41 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, poprzez jego niezastosowanie w ten sposób, że Departament nie oparł oceny na tekście regulaminu i stosował go w sposób wzajemnie sprzeczny.

Wskazując na powyższe wniesiono o stwierdzenie przez Sąd, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający przepisy i naruszenie to miało istotny wpływ na ocenę oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia właściwej instytucji, o której mowa w art. 39 ust. 1 ustawy wdrożeniowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 października 2019 r. oddalił skargę Parafii.

Sąd I instancji oddalając skargę na powyższe rozstrzygnięcie na podstawie art. 61 ust. 8 pkt 2 ustawy o zasadach realizacji programów, obszernie przedstawił podstawę prawną i zasady przeprowadzenia spornego konkursu. Następnie stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa. W ocenie Sądu I instancji, zasadnie Organ stwierdził, że przedmiot projektu nie wpisuje się w wykaz przedsięwzięć realizowanych przez kościelne osoby prawne, które na podstawie obwiązujących przepisów mogą być dofinansowane ze środków publicznych. Opisywana we wniosku działalność jest co do zasady związana z praktykowaniem religii, jest organizowana w budynku kościoła i plebanii oraz ma ona charakter działalności niezinstytucjonalizowanej.

Sąd I instancji stwierdził, że Skarżąca jest (...), zatem reprezentuje określoną wspólnotę wiernych, funkcjonującą w określonych reżimach prawnych, wynikających z Konstytucji, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, Konkordatu, ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, a także Kodeksu prawa kanonicznego. Organ oceniając wniosek o dofinansowanie, uwzględnił prawne możliwości udzielania pomocy Kościołowi Katolickiemu przez Państwo, wynikające z treści Konkordatu i ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP. Z tą regulacją prawną korespondują przepisy ustawy zasadniczej, a w szczególności art. 25 Konstytucji, który statuuje zasadę bezstronności władz publicznych w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych.

Skargą kasacyjną, Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego zmianę poprzez stwierdzenie, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik oceny oraz jednocześnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.).

I. Naruszenie prawa materialnego:

1. § 20 ust. 1 pkt 9 oraz § 32 ust. 2 Regulaminu konkursu, w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów, poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych muszą spełnić dodatkowe kryteria celem uzyskania dofinansowania w ramach konkursu, choć prawidłowa wykładnia przywołanych przepisów prowadzi do wniosku, że Skarżąca podlegała takim samym wymaganiom i kryteriom oceny, jak wszystkie inne podmioty biorące udział w konkursie, oraz poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że są to normy puste, ponieważ kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych mogą wziąć udział w przedmiotowym konkursie, jednak jego tematyka sprawia, iż ich wnioski nigdy nie będą uznane za kwalifikowane, ponieważ w związku z przyjętą wykładnią montaż ogniw fotowoltaicznych i produkcja energii elektrycznej przy ich pomocy nie może bezpośrednio służyć celom wskazanym w art. 22 Konkordatu;

2. art. 43 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, poprzez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do uznania, że przepis ten wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku Skarżącej i że ma on zastosowanie do postępowań o udzielenie dotacji z funduszy europejskich, choć prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie ma on zastosowania w postępowaniach o charakterze konkursowym o przyznanie dotacji z funduszy europejskich (w tym w przedmiotowym konkursie); oraz poprzez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do uznania, że przepis ten należy stosować poza działalnością dotyczącą budownictwa i że w zakres tej działalności w rozumieniu tego przepisu wchodzi montaż instalacji fotowoltaicznych, czyli w rezultacie poprzez taką błędną wykładnię tego przepisu, która uniemożliwia przyznanie dofinansowania na projekt Skarżącej, choć przy prawidłowej wykładni nie jest on objęty zakresem jego zastosowania,

3. art. 10 ust. 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (dalej: "u.g.w.s.w." lub "ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania") poprzez jego błędną wykładnię, sprowadzającą się do uznania, że przepis ten wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku Skarżącej i że ma on zastosowanie do postępowań o udzielenie dotacji z funduszy europejskich, choć prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie ma on zastosowania w postępowaniach o charakterze konkursowym o przyznanie dotacji z funduszy europejskich (w tym w przedmiotowym konkursie), oraz poprzez błędną wykładnię dokonywaną w oderwaniu od art. 10 ust. 1 u.g.s.w. sprowadzająca się do uznania, że przepis ten ma zastosowanie do każdej działalności parafii rzymskokatolickiej, choć prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że stosuje się go tylko do działań naruszających zasadę neutralności Państwa w sprawach religii i przekonań;

4. art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L 2013.347.320 z późn. zm., dalej: rozporządzenie nr 1303/2013) poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że przepis ten umożliwia zastosowanie podczas oceny projektu kryteriów odwołujących się lub opierających się na kwestiach wyznania, religii i światopoglądu albo nakładających w związku z takim powiązaniem dodatkowe obowiązki i wymagania, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu uniemożliwia przyjęcie tego typu kryteriów jako mających charakter dyskryminacyjny i nakazuje potraktować wniosek Skarżącej na równi z projektami innych potencjalnych beneficjentów;

5. art. 22 ust. 1 Konkordatu poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że działalność osób prawnych Kościoła katolickiego tylko wtedy może być przedmiotem zastosowania art. 22 ust. 1 Konkordatu, kiedy ma ona charakter zorganizowany, zinstytucjonalizowany oraz stanowi wyłączną, a przynajmniej przeważającą działalność konkretnej kościelnej osoby prawnej, oraz że działalność taka powinna mieć charakter bezwyznaniowy albo multiwyznaniowy, choć prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że nie zawiera on żadnych tego typu dodatkowych wymogów i ograniczeń i że odnosi się do każdej działalności osób prawnych Kościoła katolickiego, która jedynie pod względem celu (a nie motywacji oraz sposobu zorganizowania) służy celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym, oraz poprzez uznanie, że Skarżąca była zobowiązana do wykazania prowadzenia opisanej w tym przepisie działalności w określony sposób, choć przepis ten nie przewiduje tego rodzaju obowiązków, oraz poprzez uznanie, że działalność opisana w tym przepisie musi mieć bezpośredni związek z przedmiotem projektu w ten sposób, że sama produkcja energii elektrycznej musiałaby służyć celom humanitarnym, charytatywno-opiekuńczym, naukowym i oświatowo-wychowawczym, oraz poprzez uznanie, ze przepis ten odnosi się tylko do parafii, a nie wszystkich kościelnych osób prawnych;

6. art. 14 ust. 1 Konkordatu i art. 39 ustawy wyznaniowej poprzez ich błędną wykładnie sprowadzająca się do uznania, że tylko zinstytucjonalizowana i zorganizowane działalność osób prawnych Kościoła Katolickiego opisana w tych przepisach może być przedmiotem zastosowania art. 22 ust. 1Konkordatu, albo przez uznanie, że tylko niektóre rodzaje działalności opisanej w tych przepisach są objęte zakresem zastosowania art. 22 ust. 1 Konkordatu, podczas gdy są to przepisy zawierające jedynie przykładowe wymienienie działalności charytatywno-opiekuńczej Kościoła;

7. art. 25 ust. 2 i 3 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że działalność osób prawnych Kościoła katolickiego tylko wtedy może być przedmiotem zastosowania art. 22 ust. 1 Konkordatu, kiedy jest całkowicie oddzielona od działalności o charakterze wyznaniowym i liturgicznym, choć prawidłowa wykładnia nie prowadzi do postawienia takiego wniosku i nie uniemożliwia aktywnego wspierania realizowania wolności sumienia i wyznania przez Państwo; oraz poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że zwiększanie wykorzystywania energii ze źródeł odnawialnych nie stanowi działania Państwa i Kościoła katolickiego dla dobra wspólnego, choć przy prawidłowej wykładni przedmiot niniejszego projektu należy potraktować jako takie współdziałanie; oraz poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że wymóg bezstronności w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych skierowany jest do kościołów i innych związków wyznaniowych, choć prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że jest skierowany jedynie do Państwa i nie wiąże się z wymogiem prowadzenia przez kościoły i związki wyznaniowe działalności neutralnej światopoglądowo celem uznania jej za zrównaną prawnie z działalnością Państwa,

8. art. 68 ust. 4, art. 74 ust. 1, 2 i 4 w zw. z art. 25 ust. 3 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię, sprowadzającą się do uznania, że dofinansowanie projektu Skarżącej, mającego na celu zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery nie stanowi współdziałania Państwa i związków wyznaniowych dla dobra człowieka i dobra wspólnego, do którego Państwo i związki wyznaniowe są zobowiązane; poprzez uznanie, że dofinansowanie projektu Skarżącej nie wchodzi w zakres ochrony środowiska, która stanowi obowiązek Państwa oraz nie stanowi wypełnienia obowiązku wspierania działań obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska, a w konsekwencji błędnej wykładni poprzez niezastosowanie tych przepisów,

9. art. 22 ust. 4 Konkordatu, art. 17 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, art. 43 ust. 3 oraz art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że przepisy te umożliwiają wsparcie Państwa dla stanowiących własność Kościoła katolickiego zabytkowych obiektów i dóbr kultury jedynie w zakresie ochrony i odbudowy substancji zabytkowej tych obiektów jako takiej, oraz że nie dotyczą one codziennego utrzymania zabytkowych obiektów i dóbr kultury, choć prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że prawodawca odróżniając od siebie te dwie kwestie wyraźnie dopuszcza pomoc Państwa w obu przypadkach, w związku z czym przy prawidłowej wykładni projekt skarżącej w zakresie zabytków i dóbr kultury należy uznać za w pełni kwalifikowalny,

10. art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2067 - dalej: "u.o.z." poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że przepisy te zawierając zamknięte i kompletne katalogi działań obejmujących opiekę nad zabytkami i ich ochronę, choć z literalnego brzmienia wynika, że zawierają normy przykładowe, oraz poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, ż hipoteza przepisów art. 22 ust. 4 Konkordatu, art. 17 u.g.w.s.w.., art. 43 ust. 3 u.w. oraz art. 51 u.w. objęte są wyłącznie działania opisane w art. 4 i art. 5 u.o.z. choć przeczy temu ich literalne brzmienie;

11. art. 2 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że wynikające z tego przepisu zasady pewności prawa i zaufania obywateli do Państwa umożliwiają negatywną ocenę wniosku skarżącej w przypadku, gdy inne organy administracyjne powszechnie uwzględniają tego typu wnioski pozytywnie, choć prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że Sąd powinien wziąć pod uwagę rozstrzygnięcia innych organów.

11. art. 2 i 7 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do stosowania wobec Skarżącej w nieuprawniony sposób rozszerzającej wykładni przepisów ograniczających sferę jej praw, co jest niedopuszczalne, sprzeciwia się podstawowym zasadom wykładni prawa oraz zasadzie demokratycznego państwa prawnego i wynikającej z niej zasadzie pewności prawa,

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 64 ustawy wdrożeniowej Skarżąca zarzuciła:

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 61 ust. 8 pkt 1 lit. a ustawa o zasadach realizacji programów, poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo tego, że Instytucja Zarządzająca, podejmując zaskarżone do WSA w Krakowie rozstrzygnięcie, dopuściła się wielu naruszeń prawa materialnego, szczególnie w postaci błędnej wykładni § 20 ust. 1 pkt 9 oraz § 32 ust. 2 Regulaminu konkursu w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy wdrożeniowej, art. 43 ust. 3 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, art. 10 ust. 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, art. 7 rozporządzenia nr 1303/2013, art. 22 ust. 1 Konkordatu, art. 25 ust. 2 i 3 Konstytucji, art. 22 ust. 4 Konkordatu, art. 17 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, art. 43 ust. 3 i art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków.

2. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 ustawy wdrożeniowej poprzez rozpoznanie skargi w granicach zarzutów i powołanej przez Skarżącą podstawy prawnej, w szczególności poprzez pominięcie przepisów art. 2 Konstytucji oraz art. 68 ust/4, at. 74 ust. 1, 2 i 4 w zw. z art. 25 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 61 ust. 8 pkt 1 lit. a ustawa o zasadach realizacji programów, poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo tego, że Instytucja Zarządzająca, podejmując zaskarżone do WSA w Krakowie rozstrzygnięcie, dopuściła się wielu naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik oceny projektu, w postaci:

a. art. 37 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji programów, poprzez brak dokonania oceny w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny, bez zapewnienia równego dostępu do informacji oraz bez zachowania zasad uzasadnionych oczekiwań, pewności prawa (poprzez stosowanie wobec Skarżącej kryteriów innych, niż wynikające z Regulaminu, poprzez oczekiwanie, ze Skarżąca samodzielnie zrekonstruuje kryteria oceny wynikające rzekomo ze stosowanej łącznie Konstytucji, umowy międzynarodowej i ustaw i ich wykładni przyjmowanej przez Organ, choć inni potencjalni beneficjenci mogli opierać się tylko na kryteriach wskazanych wprost w Regulaminie);

b. art. 41 ust. 1 i art. 41 ust. 2 pkt 7 ustawy o zasadach realizacji programów, poprzez przeprowadzanie konkursu w sposób niezgodny z Regulaminem i ustalonymi kryteriami oceny (zastosowanie wobec Skarżącej innych kryteriów oceny, niż wynikające z Regulaminu i niż stawianie przed innymi potencjalnymi beneficjentami albo poprzez wadliwe sporządzenie regulaminu,

c. art. 37 ust. 5, art. 43 ust. 1 i art. 45 ust. 3 ustawy wdrożeniowej, poprzez wymaganie od Skarżącej dokumentów, które nie były niezbędne do oceny spełniania kryteriów wyboru projektów oraz poprzez zaniechanie wezwania do uzupełnienia dostrzeżonych we wniosku braków, W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zarząd wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej o odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Istota rozpatrywanej sprawy dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który stwierdził, że (ponowna) ocena projektu zgłoszonego przez Skarżącą do dofinansowania, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 - 2020, Działanie 4.1 Zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii, Poddziałanie 4.1.1. Rozwój infrastruktury produkcji energii ze źródeł odnawialnych, przeprowadzona została bez naruszenia prawa.

Istota sporu koncentruje się na kryterium oceny formalnej wyboru projektów Podstawą wydania zaskarżonej decyzji było uznanie, że projekt nie spełniał kryterium "kwalifikowalności projektu" z uwagi na niemożność jego realizowania przez kościelna osobę prawną taka jak Skarżąca ze względu na obowiązujące przepisy prawa, oraz to że deklarowany przez wnioskodawcę jego cel nie wpisywał się w typy projektów dla wymienionego działania/poddziałania Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku. Skład orzekający w tej sprawie podziela przy tym poglądy wyrażane przez różne Składy NSA wyrażane w podobnych sprawach (wyroki NSA: sygn. akt I GSK 324/19 I GSK 344/19 i z 16 kwietnia.04.2019, sygn. akt I GSK 337/19 z 18 kwietnia 2019 r., I GSK 398/19 z 25 kwietnia 2019 r." I GSK 518/18 z 16 maja 2019 r.).

Należy zgodzić się z oceną dokonana przez Sad I instancji, że ocena projektu Skarżącej przeprowadzona została bez naruszenia prawa, a stanowisko instytucji zarządzającej o braku spełniania przez ten projekt kryterium formalnego "Kwalifikowalność projektu" nie uzasadnia twierdzenia o nieusprawiedliwionym wykluczeniu Skarżącej z postępowania konkursowego. Nie można zgodzić się z zarzutem Skarżącej o jej dyskryminowaniu jej w tym postępowaniu, tylko i wyłącznie z tego powodu, że jest ona kościelną osobą prawną.

Odnosząc się do istoty tak stawianej przez Skarżącą kwestii, w pierwszej kolejności należało poddać ocenie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania.

Podniesiony w pkt 2 zarzutów naruszenia przepisów postępowania zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 ustawy wdrożeniowej jest nieuzasadniony. Granice sprawy, o jakich mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. wyznacza art. 61 ust. 8 pkt 1 lit. a ustawy wdrożeniowej. Sad bada, czy ocena projektu nie został przeprowadzona z naruszeniem prawa w sposób mający wpływ na wynik tej oceny. I takiego rozpoznania sprawy Sad I instancji dokonał. działając w graniach prawa. W szczególności dokonał analizy, czy na gruncie obowiązujących prawa Organ zasadnie uznał brak kwalifikowalności projektu. W szczególności wziął pod uwagę regulacje wynikające z Konkordatu, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, które to ustawy stanowią realizację ogólnej zasady wynikającej z art. 25 ust. 3 Konstytucji. Wykraczałoby poza granice sprawy badanie przez sąd, czy władze publiczne należycie realizują obowiązek zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska (art. 68 ust. 4 Konstytucji), czy też obowiązek prowadzenia polityki proekologicznej (art. 74 ust. 1, 2 i 4 Konstytucji).

Zarzuty zawarte w pkt 1 i 3 zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów, są w istocie związane z zarzutami naruszenia praw materialnego, zatem ich komplementarny charakter umożliwia, aby rozpoznać je łącznie.

Z art. 37 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020 wynika, że zasady przejrzystości, rzetelności i bezstronności wyboru projektów oraz równości traktowania wnioskodawców w dostępie do informacji o zasadach i sposobie wyboru projektów do dofinansowania dotyczą każdego etapu konkursu, począwszy od momentu przygotowywania regulaminu konkursu i formularza aplikacyjnego, aż po zakończenie samego tego postępowania konkursowego. Zasady te mają charakter normatywny i stanowią gwarancję równego traktowania wszystkich potencjalnych beneficjentów pomocy unijnej znajdując umocowanie w zasadzie równego dostępu do pomocy, wywodzącej się z traktatowej zasady równości. Zasada przejrzystości reguł oceny projektów wymieniona w art. 37 ust. 1 przywołanej ustawy ma charakter instrumentalny w relacji do zasady równości, formułując wobec właściwej instytucji przeprowadzającej wybór projektów do dofinansowania obowiązek jasnego, precyzyjnego i dostępnego dla wszystkich wnioskodawców (beneficjentów) określenia kryteriów kwalifikowania projektów. Wymogi zaś stawiane wnioskującym o udzielenie wsparcia, jeżeli na podstawie oceny ich spełnienia, miałoby to skutkować negatywnymi konsekwencjami, muszą być formułowane w sposób jednoznaczny, jasny i precyzyjny, a więc tak, aby nie pozostawiało to żadnych wątpliwości odnośnie do przyjmowanych w danym postępowaniu konkursowym kryteriów oceny projektów oraz oceny ich spełniania, które to kryteria oceny, powinny być znane wnioskodawcom i w odpowiedni sposób im notyfikowane. Zgodnie z art. 41 ust. 2 pkt 7 ustawy wdrożeniowej regulamin, między innymi, powinien określać kryteria wyboru projektów oraz ich znaczenie odpowiadające celowi danego postępowania konkursowego, co ma to tę konsekwencję, że służy gwarantowaniu pewności i stałości obowiązywania kryteriów wyboru projektów do dofinansowania i eliminowaniu w tym zakresie jakichkolwiek domniemań stwarzających ryzyko zaistnienia pola dla jakiejkolwiek dowolności - gdy chodzi o stosowane kryteria oceny projektów - niweczącej przywołane powyżej zasady W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała sytuacja, która mogłaby uzasadniać wniosek o podważeniu wynikających z tej regulacji założeń, stanowiących jednocześnie prawne wymogi przejrzystości oceny projektów. Należy podkreślić - jak trafnie przyjął to również Sąd I instancji - że w ogłoszonym konkursie o naborze projektów do dofinansowania oraz w prowadzonym w jego konsekwencji postępowaniu konkursowym, założenia te realizowane były w praktycznym ich wymiarze w takim stopniu oraz w takim zakresie, który nie zakłócał reguł przejrzystej oceny projektów, w przedstawionym powyżej ich rozumieniu. A wniosek ten należy również odnieść do tego aspektu zagadnienia, który na gruncie omawianych zarzutów kasacyjnych podkreśla Skarżąca.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane to, że treść Regulaminu konkursu, a co za tym idzie również ustanowione na jego gruncie kryteria wyboru projektów (oraz ich znaczenie w relacji do celów konkursu) została w prawidłowy sposób zakomunikowana (notyfikowana) podmiotom zainteresowanym aplikowaniem o dofinansowanie ich projektów w ramach Działania 4.1 "Zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii", Należy więc uznać za uzasadniony wniosek, że kryteria oceny oraz wyboru projektów do dofinansowania znane były również Skarżącej, która przystąpiła do wymienionego postępowania konkursowego. Co więcej, kryteria te - jako zatwierdzone kryteria Regulaminu konkursu - wiążąc ustanawiającą je instytucję zarządzającą, w takim samym stopniu wiązały również wnioskodawców ubiegających się o dofinansowanie projektów (a więc również Skarżącą). Związanie miało miejsce w tym sensie, że obowiązek operowania tymi kryteriami w konkursowej procedurze wyboru projektów do dofinansowania pozostawał w funkcjonalnym związku z usprawiedliwioną pewnością wnioskodawców co do stosowania tych kryteriów - jako ustanowionych Regulaminem konkursu - oraz co do potrzeby ich spełniania przez zgłoszony projekt, jako warunku jego dofinansowania (art. 6 w związku z art. 37 ust. 2 i art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. w związku z § 32 ust. 2 Regulaminu konkursu), co jednocześnie - co w tym miejscu, w opozycji do sugestii Skarżącej należy podkreślić - nie mogło rodzić żadnego usprawiedliwionego oczekiwania odnośnie do niestosowania wobec danego wnioskodawcy (danych wnioskodawców) odnośnych i wiążących, w przedstawionym rozumieniu, postanowień Regulaminu konkursu.

Konkurs, w którym Skarżąca wystąpiła o dofinansowanie projektu dotyczył regionalnej polityki energetycznej w zakresie odnoszącym się do zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym rozwoju infrastruktury produkcji energii ze źródeł odnawialnych (4 Oś priorytetowa Regionalnej polityki energetycznej, Działanie 4.1 Poddziałanie 4.1.1 - § 18 Regulaminu konkursu). Jednocześnie, z obowiązującego w wymienionym postępowaniu konkursowym Regulaminu konkursu (por. "Warunki uczestnictwa") jednoznacznie wynika, że o dofinansowanie projektu, w ramach tego konkursu, mogły ubiegać się również "kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych" (§ 20 ust. 1 pkt 9), co również jednoznacznie świadczy o tym, że środki finansowane podlegające dystrybucji w ramach tego konkursu i przy uwzględnieniu obowiązujących w nim kryteriów wyboru projektów, dedykowane były także wymienionej grupie potencjalnych beneficjentów, która - wbrew stanowisku strony skarżącej - nie podlegała w tym względzie, to jest w zakresie odnoszącym się do warunków uczestnictwa, żadnemu podmiotowemu wyłączeniu, czy też ograniczeniu, które - co należy podkreślić, w tym również w kontekście uznania spełniania w odniesieniu do projektu strony kryterium formalnego "Kwalifikowalności wnioskodawcy" - dotyczyło wyłącznie podmiotów, o których mowa w ust. 3 § 20 Regulaminu konkursu.

Co więcej, i co nie mniej istotne, istnienia sugerowanych oraz domniemywanych przez Skarżącą dyskryminujących ograniczeń podmiotowych uczestnictwa w wymienionym konkursie, nie sposób jest również upatrywać w pozostałych postanowieniach Regulaminu konkursu (zwłaszcza w tych usystematyzowanych w następujących po sobie rozdziałach "Konkurs", "Procedura wyboru projektów", "Procedura odwoławcza", "Realizacja projektu"), albowiem te mają już stricte merytoryczny i proceduralny charakter, regulując na równych i takich samych zasadach udział w poszczególnych etapach postępowania konkursowego wszystkich jego uczestników.

Również analiza podstaw systemu realizacji Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014 - 2020, nie uzasadnia twierdzenia o istnieniu tego rodzaju ograniczeń, a mianowicie unormowań mających dyskryminować udział kościelnych osób prawnych w wymienionym postępowaniu konkursowym, co w tym też miejscu nakazuje uznać za nieuzasadniony zarzut z pkt 4 skargi kasacyjnej.

W rozpatrywanej sprawie, nie doszło bowiem do naruszenia ustanawiającego nakaz promowania równości kobiet i mężczyzn oraz niedyskryminacji (także z uwagi na religię lub światopogląd) art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013, w sposób w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej. Nie dość bowiem, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji dokonywał wykładni wymienionego przepisu prawa - co oznacza, że na gruncie omawianego zarzutu kasacyjnego Skarżąca podjęła polemikę z nieistniejącym poglądem prawnym, która tym samym nie może być uznana za skuteczną - to nawet w sytuacji, gdy przyjąć, że istota tego zarzutu odnosi się do niewłaściwego zastosowania wymienionego przepisu prawa, jako wzorca kontroli zgodności z prawem zaskarżonego działania instytucji zarządzającej, tak rekonstruowany zarzut także nie mógł być uznany za zasadny. A to z tego powodu, że § 20 Regulaminu konkursu ustanawiający wiążące warunki dopuszczalności uczestnictwa potencjalnych beneficjentów w wymienionym postępowaniu konkursowym, nie wprowadzał żadnych ograniczeń podmiotowych i nie wprowadzał ograniczeń, którym sprzeciwiałby się art. 7 przywołanego rozporządzenia ogólnego. W świetle przedstawionych argumentów, w tym też miejscu za nieusprawiedliwiony należało uznać również zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut błędnej wykładni § 20 ust. 1 pkt 9 i § 32 ust. 2 Regulaminu konkursu (w związku z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r.).

Podkreślając, że istnienia dyskryminujących ograniczeń nie uzasadniają przywołane postanowienia regulaminowe, w kontekście odnoszącym się do istoty spornego w sprawie zagadnienia, należy podkreślić, że zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020, podstawę systemu realizacji programu operacyjnego mogą stanowić w szczególności przepisy prawa powszechnie obowiązującego, wytyczne, szczegółowy opis osi priorytetowych programu operacyjnego, opis systemu zarządzania i kontroli oraz instrukcje wykonawcze zawierające procedury działania właściwych instytucji. Jeżeli tak, to akcentując znaczenie tego elementu systemu realizacji programu operacyjnego, który stanowią przepisy prawa powszechnie obowiązującego, nie można tracić z pola widzenia tego, że art. 6 przywoływanego rozporządzenia ogólnego ustanawia zasadę przestrzegania prawa unijnego i krajowego, stanowiąc jednoznacznie, że operacje wspierane z EFSI są (muszą być) zgodne z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i krajowego odnoszącymi się do jego stosowania ("obowiązujące przepisy prawa"). Jeżeli tak, to za jednoznaczny refleks wskazanej regulacji unijnej należy uznać, że art. 6 ust. 2 przywołanej ustawy krajowej jak również z § 47 Regulaminu konkursu wynika, że w sprawach w nim nieuregulowanych, mają zastosowanie przepisy prawa powszechnie obowiązującego.

W sytuacji, gdy w świetle dotychczas przedstawionych argumentów za nieuzasadnione należało uznać stanowisko Skarżącej co do istnienia sugerowanych przez nią dyskryminujących ograniczeń udziału kościelnych osób prawnych w wymienionym powyżej postępowaniu konkursowym, to nie sposób jest ich również upatrywać w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, do stosowania których zobowiązuje przywołane postanowienie regulaminowe, mające - jak to już podkreślono - wiążący charakter w przedstawionym powyżej tego rozumieniu.

W związku z tym, za nieusprawiedliwione należało uznać oczekiwanie Skarżącej, że ocena co do spełniania przez zgłoszony przez nią do dofinansowania projekt kryterium formalnego "Kwalifikowalność projektu", będzie dokonywana z pominięciem treści oraz konsekwencji wynikających z § 47 Regulaminu konkursu w związku z art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 i art. 6 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020, albowiem naruszałoby to zasadę przejrzystości i rzetelności wyboru projektów do dofinansowania, a także zasadę równego traktowania uczestników postępowania konkursowego.

Wobec tego, że w rozpatrywanej sprawie nie ma sporu co do tego, że postanowienia Regulaminu konkursu zostały prawidłowo notyfikowane uczestnikom postępowania konkursowego, a co za tym idzie również Skarżącej, to za uzasadniony należy uznać wniosek, że powinna ona zakładać, możliwość i dopuszczalność stosowania w sprawach nieuregulowanych Regulaminem konkursu przepisów prawa powszechnie obowiązującego (§ 47 Regulaminu konkursu), to jest stosowania ich w zakresie koniecznym dla potrzeb tego postępowania determinowanych przedmiotem oraz celem konkursu.

Zatem, jeżeli o dofinansowanie projektu mogły ubiegać się również "kościoły i związki wyznaniowe oraz osoby prawne kościołów i związków wyznaniowych" (§ 20 ust. 1 pkt 9 Regulaminu konkursu), to w świetle wszystkich dotychczasowych argumentów za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że ocena spełniania przez projekt Skarżącej wymienionego kryterium formalnego - aby mogła być uznana za prawidłową - nie mogła być dokonywana w oderwaniu od przepisów powszechnie obowiązującego prawa, których przedmiot regulacji dotyczy. Zwłaszcza w sytuacji, gdy źródło udzielenia tej pomocy miały stanowić środki publiczne, których dystrybucja podlega ścisłej reglamentacji prawnej, co w tym też kontekście nie jest bez znaczenia dla oceny co do pobrania tych środków - w związku z ewentualnym ich udzieleniem - w sposób należny, albowiem pobranie ich w sposób nienależny, uzasadnia żądanie ich zwrotu (por. art. 207 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych).

Przepisy prawa powszechnie obowiązującego, o których mowa powyżej, do których, odsyła § 47 Regulaminu konkursu, to postanowienia umowy międzynarodowej, a mianowicie postanowienia Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską oraz przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, inwestycje sakralne i kościelne są finansowane ze środków własnych kościelnych osób prawnych. Rezultat wykładni tego przepisu prawa prowadzi do wniosku, że na jego gruncie ustanowiony został, adresowany do wszelkich organów władz publicznych, zarówno administracji państwowej, jak i samorządowej, zakaz finansowania inwestycji sakralnych i kościelnych. Z zastrzeżeniem wyjątków wymienionych w ust. 2 i ust. 3 tego przepisu, z których odpowiednio wynika, że ust. 1 nie stosuje się do inwestycji mających na celu stworzenie warunków do działania duszpasterstwa wojskowego oraz duszpasterstwa specjalnego w zakładach państwowych oraz, że na odbudowę i utrzymanie dóbr kultury stanowiących własność kościelnych osób prawnych będą udzielane dotacje państwowe, na podstawie odrębnych przepisów. Inwestycją sakralną oraz inwestycją kościelną w rozumieniu przywołanego przepisu prawa - jak wynika to z kolei z art. 41 ust. 2 oraz ust. 3 wymienionej ustawy - jest odpowiednio, budowa, rozbudowa, odbudowa kościoła lub kaplicy, a także adaptacja innego budynku na cele sakralne (inwestycja sakralna) oraz inwestycja kościelnej osoby prawnej niewymieniona w ust. 2 (inwestycja kościelna). Z przywołanej regulacji wynika, że inwestycje sakralne oraz inwestycje kościelne, o których w nich mowa, to nic innego, jak pojęcia tożsame budownictwu sakralnemu i kościelnemu, co oznacza, że przedmiot tej regulacji odnosi się do budowy, rozbudowy, odbudowy, przebudowy obiektów budowlanych przeznaczonych na cele sakralne lub kościelne.

Powyższe ma tę konsekwencję, że jeżeli Skarżąca wystąpiła o dofinansowanie projektu pn. "Budowa instalacji fotowoltaicznych", to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że przedsięwzięcie to należało kwalifikować, jako odpowiadające pojęciu inwestycji kościelnej (budownictwa kościelnego), która w świetle powyżej przedstawionych argumentów mogła być finansowana w sposób, w jaki określa to art. 43 ust. 1 przywołanej ustawy, a mianowicie ze środków własnych kościelnych osób prawnych.

Tym samym, w tym również w korespondencji do argumentów prezentowanych w odniesieniu do znaczenia oraz konsekwencji wynikających z § 47 Regulaminu konkursu, nie sposób jest w analizowanym zakresie kwestionować prawidłowość stanowiska Sądu I instancji, co jednocześnie czyni niezasadnym zarzut z pkt 2 i 9 skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 43 przez jego błędną wykładnię. Zarzuty teen, tym bardziej należy uznać za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji przepis ten poddawał jakimkolwiek zabiegom interpretacyjnym, w rezultacie których miałby wyrazić pogląd, którego prawidłowość podważa Skarżąca, co jest oczywiste, gdy zestawić treść uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia ze sposobem, w jaki zarzut ten został skonstruowany oraz uzasadniony.

Uznając jednocześnie, że art. 43 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego nie mógł stanowić wyłącznej oraz wystarczającej przesłanki do wnioskowania o braku spełniania przez projekt strony skarżącej kryterium formalnego "Kwalifikowalność projektu", w rozpatrywanej sprawie należało rozważyć również znaczenie regulacji zawartej w art. 22 ust. 1 Konkordatu, w tym w szczególności relacji tej regulacji do treści wniosku o dofinansowanie projektu oraz jego relacji do celów Działania 4.1 Poddziałania 4.1.1.

Odnosząc się do rozpatrywanego w sprawie art. 22 ust. 1 Konkordatu (pkt 5 zarzutów skargi kasacyjnej) stanowiącego, że działalność służąca celom humanitarnym, charytatywno - opiekuńczym, naukowym i oświatowo - wychowawczym, podejmowana przez kościelne osoby prawne, jest zrównana pod względem prawnym z działalnością służącą analogicznym celom i prowadzoną przez instytucje państwowe należy wskazać, nie można pomijać konsekwencji wynikających art. 50 ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 - 2020. Zgodnie z tym przepisem, do postępowania w zakresie ubiegania się o dofinansowanie oraz udzielania dofinansowania na podstawie ustawy nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, z wyjątkiem przepisów dotyczących wyłączenia pracowników organu i sposobu obliczania terminów. Ma to tę konsekwencję, że - jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki z dnia: 14 grudnia 2016 r., sygn,. akt II GSK 5172/16; 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1549/17, 11 lipca 2018 r., sygn. akt I GSK 2303/18; 10 października 2018 r., sygn. akt I GSK 2719/18) - nie pozostaje bez wpływu na zakres postępowania prowadzonego w sprawie oceny wniosku. Ogranicza się on bowiem do oceny projektu pod względem spełniania kryteriów wyboru projektów, co wynika z art. 37 ust. 2 w związku z art. 44 ust. 1 przywołanej ustawy, a także z jej art. 53 ust. 1 i art. 57. Wobec tego, że z przywołanej regulacji wprost i jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania regulowanego przywołaną ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. jest ocena projektu, dokonywana - co należy podkreślić - w postępowaniu konkursowym, a więc z zachowaniem obowiązujących w nim zasad równych i takich samym dla wszystkich uczestników konkursu, to za uzasadnione należy uznać twierdzenie, że właściwa instytucja jest związana konkretnym wnioskiem o dofinansowanie konkretnego projektu, co oznacza związanie treścią wniosku o dofinansowanie oraz załączoną do niego przez wnioskodawcę i wymaganą w danym postępowaniu konkursowym dokumentacją. Poza zakres zawartych w nich oświadczeń woli i wiedzy wnioskodawcy kształtujących przedmiotowo istotne elementy projektu, instytucja ta nie może więc wykraczać, poprzez uczynienie przedmiotem oceny elementów niewynikających z wniosku o dofinansowanie projektu oraz dołączonej do niego dokumentacji. W konsekwencji nie jest również zobowiązana do dokonywania ustaleń, czy też poszukiwania albo domniemywania istnienia innych jeszcze, niż wskazane przez wnioskodawcę danych, z punktu widzenia których projekt mógłby być oceniony jako spełniający kryteria wyboru do dofinansowania. Byłoby to nie do pogodzenia z istotą oraz logiką omawianego postępowania, które jest postępowaniem konkursowym. Wiodące znaczenie mają w nim zasady szybkości i efektywności instrumentów dystrybucji środków pomocowych adresowanych do podmiotów ubiegających się o dofinansowanie projektowanych przedsięwzięć. Skoro więc warunkiem koniecznym przyznania dofinansowania jest spełnianie przez projekt określonych regulaminem konkursu i wynikających z przepisów prawa kryteriów wyboru projektów, to w świetle przedstawionych argumentów za uzasadnione trzeba uznać twierdzenie, że to podmiot wnioskujący o przyznanie wsparcia - a nie instytucja odpowiedzialna za zarządzanie i realizację programu wsparcia - jest zobowiązany wykazać, że zgłaszany przezeń projekt kryteria te spełnia. Zadaniem wymienionej instytucji jest bowiem ocena spełniania przez projekt tych kryteriów w oparciu o dane przedstawione przez samego wnioskodawcę.

W sytuacji więc, gdy instytucja właściwa do przeprowadzenia wyboru projektów do dofinansowania zobowiązana jest dokonać oceny spełniania kryteriów wyboru projektów w oparciu o dane przedstawione przez samego wnioskodawcę - wynikające z treści wniosku o dofinansowanie i dołączonej do niego dokumentacji, czy też informacji uzupełniających przedstawianych w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków, rozbieżności lub wątpliwości, to nie sposób zasadnie przyjąć, aby operując w tak wyznaczonych granicach instytucja ta zobowiązana jest równocześnie do weryfikowania deklarowanych danych poprzez podejmowanie zabiegów ukierunkowanych na wykazywanie braku wpływu zawartych w nich błędów, omyłek czy też nieścisłości lub niezgodności, na ostateczną ocenę spełniania danego kryterium wyboru, czy też podejmowania motywowanych przywołanym celem, innych jeszcze zabiegów. Nie byłoby to bowiem do pogodzenia z zasadami przejrzystości, rzetelności oraz bezstronności wyboru projektów do dofinansowania, o których mowa w art. 37 ust. 1 przywołanej ustawy.

Skoro z treści art. 22 ust. 1 Konkordatu w związku z § 47 Regulaminu konkursu, nie wynika, aby w jakikolwiek sposób sprzeciwiała się ona pozytywnej ocenie odnośnie do kwalifikowalności projektu Skarżącej, to uwzględniając konsekwencje wynikające z powyżej przedstawionych argumentów, za uzasadnione trzeba uznać stanowisko, że warunkiem wymienionej oceny było wykazanie przez wnioskodawcę, jako kościelną osobę prawną, że projektowane przez nią przedsięwzięcie dotyczące (kościelnej) inwestycji fotowoltanicznej pozostaje w bezpośrednim związku z działalnością służącą celom humanitarnym, charytatywno - opiekuńczym, naukowym i oświatowo - wychowawczym, a ponadto, że wymieniona działalność jest działalnością o charakterze zinstytucjonalizowanym, co w odniesieniu do tego aspektu zagadnienia znajduje swoje potwierdzenie w tym argumencie, że skoro ma być to działalność "służąca analogicznym celom, jak prowadzona przez instytucje państwowe", co stanowi - a należy to podkreślić - konieczny warunek "zrównana jej pod względem prawnym", to nie może ona przybierać innej (dowolnej) formy, niż tylko forma zinstytucjonalizowana. Wbrew bowiem stanowisku Skarżącej, w analizowanym zakresie nie można ograniczać się wyłącznie do celu podejmowania danych aktywności. Z przedstawionego punktu widzenia nie jest wystarczające, aby aktywności te tylko korespondowały z celami (i przedmiotem) działalności, o których mowa w art. 22 ust. 1 Konkordatu. W świetle tego przepisu bowiem, nie mniej istotne znaczenie ma forma ich prowadzenia, co stanowi konieczny warunek prawnego zrównania z działalnością prowadzoną przez instytucje państwowe.

W związku z tym, treść deklaracji Skarżącej co do aktywności prowadzonych w budynkach kościoła, plebanii, w relacji do przywołanych argumentów nie mogła być w kontekście ich opisu uznana za odpowiadającą wymogom ustanowionym na gruncie art. 22 ust. 1 Konkordatu. Również i z tego powodu, że aktywności (działalności) te, stanowiły jedynie dodatkowy element będącym wyłącznie tłem dla zasadniczej działalności Skarżącej determinowanej sakralnym, a więc zasadniczym przeznaczeniem wymienionych budynków. Co więcej, w analizowanym zakresie nie można również tracić z pola widzenia i tego, że z treści wniosku o dofinansowanie wynika, iż projektowane przez Skarżącą przedsięwzięcie było bezpośrednio zdeterminowane celem zmniejszenia kosztów utrzymania wymienionych budynków w zakresie odnoszącym się do zakupu energii elektrycznej.

Wbrew więc stanowisku Skarżącej, nie ma podstaw, aby w odniesieniu do omawianej kwestii spornej podejście Sądu I instancji można było uznać za nieprawidłowe i dowolne, co czyni niezasadnym zarzut z pkt 5 skargi kasacyjnej.

Przedstawione argumenty nie mogą również pozostawać bez wpływu na ocenę zasadności zarzutu z punktu 8 jak i wskazanego 9 skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzutu błędnej wykładni przepisów art. 22 ust. 4 Konkordatu, art. 17 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz art. 43 ust. 3 i art. 51 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP.

Jakkolwiek faktem jest, że z art. 22 ust. 4 Konkordatu wynika, iż Rzeczpospolita Polska w miarę możliwości udziela wsparcia materialnego w celu konserwacji i remontowania zabytkowych obiektów sakralnych i budynków towarzyszących, a także dzieł sztuki stanowiących dziedzictwo kultury, zaś z ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, że na odbudowę i utrzymanie dóbr kultury stanowiących własność kościelnych osób prawnych będą udzielane dotacje państwowe na podstawie odrębnych przepisów (art. 43 ust. 3) oraz, że instytucje państwowe, samorządowe i kościelne współdziałają w ochronie, konserwacji, udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury kościelnej i sztuki sakralnej oraz ich dokumentacji, muzeów, archiwów i bibliotek będących własnością kościelną, a także dzieł kultury i sztuki o motywach religijnych, stanowiących ważną część dziedzictwa kultury polskiej (art. 51), co wobec normatywnej treści tych przepisów, w świetle konsekwencji wynikających § 47 Regulaminu konkursu, nakazywało rozważenie znaczenia w rozpatrywanej sprawie art. 22 ust. 4 Konkordatu oraz art. 51 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - przedmiotowy zakres regulacji art. 43 ust. 3 tej ustawy, przekonuje bowiem o tym, iż przepis ten nie mógł stanowić adekwatnego wzorca kontroli zgodności z prawem zaskarżonego działania instytucji zarządzającej - to jednak nie ma podstaw, aby twierdzić, że Sąd I instancji naruszył wymienione przepisy prawa w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej.

W korespondencji bowiem do dotychczas przedstawionych argumentów - w tym zwłaszcza tych odnoszących się do przedmiotu oraz logiki postępowania konkursowego regulowanego ustawą z dnia 11 lipca 2014 r. oraz zadań właściwej instytucji w tym postępowaniu, które nie jest postępowaniem wyjaśniającym w rozumieniu k.p.a., a także obowiązków spoczywających na wnioskodawcy - należy przede wszystkim podkreślić, że z treści wniosku o dofinansowanie projektu oraz deklarowanych w nim celów do osiągnięcia (potrzeby własne; obniżenie kosztów utrzymania budynków kościoła, plebanii w zakresie odnoszącym się do zakupu energii elektrycznej), nie wynikało, aby realizacja projektowanego przedsięwzięcia pozostawała w jakimkolwiek związku - zwłaszcza zaś, w związku bezpośrednim - z ochroną zabytkowej substancji oraz ochroną dóbr kultury. Zwłaszcza, gdy w tym kontekście podkreślić, że spośród wymienionych, obiektami zabytkowymi są obiekt kościelny i plebania, w odniesieniu do których we wniosku o dofinansowanie nie odniesiono się również do tych koniecznych w świetle omawianej regulacji prawnej aspektów, które należałoby wiązać z potrzebą wykazania, iż stanowią one "[ważną) część dziedzictwa kultury (polskiej]" (por. art. 51 in fine przywołanej ustawy oraz art. 22 ust. 4 in fine Konkordatu).

Jeżeli więc wniosek Skarżącej elementów tych nie zawierał, to w świetle przedstawionych argumentów nie sposób jest uznać, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo. Bieżąca eksploatacja budynków nie jest działaniem polegającym na zachowaniu substancji zabytkowej, co ze swej istoty wiąże się z działaniami zabezpieczającymi przed jej niszczeniem i służącymi zachowaniu jej trwałości. Wniosek o dofinansowanie projektu należało oceniać także z punktu widzenia jego zgodności z 4 Osią priorytetową Regionalnej Polityki Energetycznej, Działaniem 4.1 Poddziałaniem 4.1.1, co wymagałoby odpowiedzi na pytanie, czy środki finansowe w ramach wymienionego poddziałania mogły być dedykowane także projektowi Skarżącej. A to w sytuacji, gdy w ramach Poddziałania 6.1.1 Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego "Ochrona i opieka nad zabytkami", dofinansowaniu podlegają także instalacje oparte na odnawialnych źródłach energii, z zastrzeżeniem, że służy to ochronie i ekspozycji zabytkowego obiektu. Stawia to więc w rozpatrywanej sprawie kolejną jeszcze kwestię, a mianowicie, czy wniosek o dofinansowanie projektu Skarżąca skierowała do właściwego konkursu.

Z tych też względów za nie uzasadniony należało również uznać zarzut określony w punkcie 8 skargi kasacyjnej Powyższe fakty oraz skala wskazanych deficytów wniosku o dofinansowanie projektu nie uzasadnia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, aby wadliwości działania instytucji zarządzającej w rozpatrywanej sprawie można było upatrywać w braku wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków tego wniosku, co czyni nieusprawiedliwionym zarzut z pkt II. 2 lit. c skargi kasacyjnej.

Przedstawione argumenty sprzeciwiają się więc również tezie Skarżącej o jej nierównym, wręcz dyskryminującym traktowaniu w omawianym postępowaniu konkursowym z tego powodu, że - jak twierdzi - w innych postępowaniach konkursowych, wnioskodawcy o statusie kościelnych osób prawnych uzyskują dofinansowania do zgłaszanych projektów. Z faktu, że inny wnioskodawcy, jako kościelne osoby prawne, w innych postępowaniach konkursowych uzyskiwali wsparcie finansowe na realizację zgłaszanych projektów, nie wynika bowiem, że w relacji do ich sytuacji, sytuacja Skarżącej przekonywać ma o jej nierównym i dyskryminującym traktowaniu. Z okoliczności tej wynika bowiem, tylko tyle, że projekty na które powołuje się Skarżąca spełniały kryteria wyboru do dofinansowania obowiązujące w postępowaniach konkursowych, w których zostały zgłoszone. Natomiast to, że w konkursie, którego prawidłowość kontrolował Sąd I instancji, projekt Skarżącej uzyskał ocenę negatywną skutkującą brakiem wyboru tego projektu do dofinansowania, nie dowodzi tego, że w konkursie tym Skarżąca była dyskryminowana, o czym aż nadto jasno i wyraźnie przekonują wszystkie dotychczas przedstawione argumenty. Tezy o dyskryminacyjnym traktowaniu nie można bowiem uzasadniać niekorzystną dla wnioskodawcy oceną, jeżeli ocena ta - tak jak w rozpatrywanej sprawie - uwzględnia obowiązujące w danym postępowaniu konkursowym kryteria wyboru projektów do dofinansowania oraz przepisy powszechnie obowiązującego prawa.

W świetle przedstawionych argumentów, za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało więc uznać również zarzuty z pkt 5 i pkt 11 skargi kasacyjnej, albowiem w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 25 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji RP w sposób, w jaki przedstawia to strona skarżąca. W tym zwłaszcza w sposób, który mógłby mieć jakikolwiek wpływ na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.

W odniesieniu natomiast do zarzutu z pkt 3 skargi kasacyjnej, o jest naruszenia art. 10 ust. 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, z którego wynika, że państwo nie dotuje i nie subwencjonuje działalności Kościoła i związków wyznaniowych, trzeba podnieść, że przepis ten nie mógł być uznany za adekwatny wzorzec kontroli zgodności z prawem zaskarżonego działania instytucji zarządzającej. Nie wydaje się przy tym jednak, aby w odniesieniu do tej kwestii Sąd I instancji był przeciwnego zdania, albowiem odwołanie się do tego przepisu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku służyło wzmocnieniu stanowiska tego Sądu prezentowanego na gruncie znaczenia oraz konsekwencji zasady bezstronności władz publicznych. W związku z tym nie wydaje się więc, aby wbrew jednoznacznej treści przywołanego przepisu prawa Sąd I instancji wyraził pogląd, który Skarżąca kwestionuje na gruncie omawianego zarzutu kasacyjnego. Zwłaszcza gdy podkreślić, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku bezspornie wynika przecież, że to inne przepisy prawa (wzorce kontroli) oraz innego rodzaju względy i racje natury prawnej miały znaczenie dla oceny, że zaskarżone rozstrzygnięcie Zarządu Województwa Małopolskiego w przedmiocie negatywnej oceny projektu nie narusza prawa.

Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, gdyż Skarżący zrzekł się rozprawy, a o przeprowadzenie rozprawy nie wnosił również Organ.

O kosztach postępowania kasacyjnego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika Organu, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.