Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723256

Wyrok
Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 14 czerwca 2019 r.
I C 1717/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Joanna Dorota Toczydłowska.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2019 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa (...) Sp.j. w B. przeciwko (...) w B. o zapłatę

I. Zasądza od pozwanego (...) w B. na rzecz powoda (...) Sp.j. w B. kwotę 190.039,05 zł (sto dziewięćdziesiąt tysięcy trzydzieści dziewięć złotych, 005/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 lipca 2018 r. do dnia zapłaty;

I. Zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 14.919 zł (czternaście tysięcy dziewięćset dziewiętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5.417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie faktyczne

Powódka (...) spółka jawna z siedzibą w B. wniosła o zasądzenie od pozwanego (...) w B. Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej kwoty 190.039,05 zł tytułu należnej pozwanemu kwoty stanowiącej 5% z 99% jego wynagrodzenia brutto na podstawie wartości wykonanych robót elektrycznych i teletechnicznych wskazanych w fakturach: (...) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od niniejszej kwoty od dnia 31 lipca 2018 r. do dnia zapłaty, jak również kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (k.3-8v.).

Uzasadniając swoje żądanie podniosła, że w oparciu o umowę nr (...) wykonywała na rzecz (...) S.A. prace polegające na wykonywaniu robót budowlanych z dziedziny instalacji elektrycznych i teletechnicznych w ramach zadania tytułowego: "Adaptacja zespołu budynków szpitalnych na potrzeby (...) w B.". W toku jej realizacji powódka wystawiała na rzecz Inwestora faktury częściowe; ostatnie z trzech z nich opłacone zostały bezpośrednio przez pozwanego do wysokości 90% każdej, co pozostawało zbieżne z postanowieniami umownymi - strony ustaliły zatrzymanie równowartości 10% wartości wykonywanych robót na poczet tzw. "kary gwarancyjnej" celem zabezpieczenia zastępczego zlecenia wykonania prac na wypadek opóźnienia lub zaniechania usunięcia usterek przez powoda w toku odbioru lub w okresie gwarancji i rękojmi; 50% zatrzymanej kwoty miało być zwrócone podwykonawcy po bezusterkowym końcowym odbiorze całej inwestycji. Pozostałe 50% miało zostać zwrócone po upływie terminu rękojmi i gwarancji, pomniejszone o 1% kompensaty. Pierwsza połowa należności zasądzono od pozwanego na rzecz powódki orzeczeniem zapadłym przed tut. Sądem w dniu 17 czerwca 2016 r., sygn. I C 900/15; roszczenie dochodzone niniejszym pozwem dotyczy pozostałej części potrąconej, a niezwróconej kwoty zabezpieczenia. Termin okresu gwarancji wynoszącego 36 miesięcy plus 30 dni przypadł na datę 30 lipca 2018 r. (odbiór końcowy całości inwestycji należy datować na dzień 30 czerwca 2015 r.). W związku z ogłoszeniem upadłości obejmującej likwidację (...) S.A., na mocy postanowienia SR w Białymstoku z dnia 14 maja 2014 r., sygn. VIII GU 7/14, w oparciu o treść przepisu art. 6471 k.c. powódka wystąpiła z roszczeniem o zapłatę do głównego wykonawcy - pozwanego, ponoszącego solidarną odpowiedzialność z inwestorem.

Pozwany SP ZOZ (...) w B., w odpowiedzi na pozew, wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (k.34-49).

Argumentując zasadność swojego stanowiska przyznał, że powódka wykonała zlecone jej prace, odebrane przez Generalnego Wykonawcę a później Inwestora, zgodnie z postanowieniami umowy. Podniósl, że Zamawiający ((...) S.A.) miał prawo zatrzymać 10% wartości umownej brutto z tytułu należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji. Wskutek umowy cesji, (...) S.A. zwolnił Inwestora z długu, dokonał przelewu wierzytelności na powoda, Ci wyrazili zgodę na dokonywanie potrąceń w wysokości 10% kaucji gwarancyjnej i 2% kosztów ogólnych budowy; pozwany wywiązał sięz obowiązków, dokonał rozliczeń z uwzględnieniem potrąconych kaucji. Podniósł, że protokół odbioru końcowego robót nigdy nie został sporządzony, robót nie przekazano; pozwany z dniem 25 kwietnia 2014 r. odstąpił od umowy głównej. W jego ocenie zatrzymane kwoty, stanowiące kaucję dobrego wykonania, nie są objęte dyspozycją przepisu art. 6471 k.c., a co było zgodne z wolą stron umowy - wykonawcy ((...) S.A.) i podwykonawcy (powodowej (...) sp.j.); kaucja ta ma szczególny charakter i nie stanowi wynagrodzenia. Nie spełnił się również warunek zwrotu kaucji, gdyż nie nastąpił odbiór końcowy całości inwestycji.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

(...) (Inwestor) ogłosiło przetarg na roboty budowlane w ramach realizacji zadania pod nazwą: "Adaptacja zespołu budynków szpitalnych na potrzeby (...) w B.". Głównym wykonawcą tej inwestycji, wyłonionym w postępowaniu o zamówienie publiczne, była (...) S.A. z siedzibą w B. Umowa zawarta została w dniu 12 października 2011 r., nr (...). Termin realizacji upływał w dniu 30 września 2014 r. Inwestor, będąc podmiotem podlegającym ustawie o zamówieniach publicznych, zastrzegł sobie zabezpieczenie należytego wykonania umowy w kwocie 1.450.908 zł, co stanowiło 4% wartości netto umowy. Zabezpieczenie na taką kwotę - w formie gwarancji ubezpieczeniowej - zostało złożone przez wykonawcę w dniu zawarcia umowy (§ 14). Ponadto, treścią umowy ustalono (§ 5) możliwość powierzenia podwykonawcom części robót, w tym z branży elektrycznej i teletechnicznej, z zastrzeżeniem odpowiedzialności wykonawcy za podwykonawców, w tym z tytułu rękojmi i gwarancji za wykonane przez podwykonawców prace.

W dniu 16 kwietnia 2013 r. powódka - (...) spółka jawna zawarła ze spółką (...) S.A. umowę o nr (...), której przedmiotem było wykonanie instalacji elektrycznych i teletechnicznych na budowie prowadzonej przez Inwestora - (...), w zakresie opisanym w dokumentacji projektowej. Nieodłączną część umowy stanowiły Standardowe Warunki dla Wykonawców z dnia 2 września 2011 r. Treścią § 11 ust. 3 przewidziano, że wykonawca zatrzyma 10% kwoty brutto faktur częściowych wystawionych wykonawcy przez podwykonawcę, z tytułu gwarancji należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji. W ramach powyższego zapisu 50% kwoty zatrzymanej kwoty miało zostać zwrócone po bezusterkowym podpisaniu protokołu odbioru końcowego całości inwestycji przez Inwestora, w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy, natomiast pozostałe 50% kwoty zabezpieczenia - po upływie terminu gwarancji i rękojmi w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy, nie wcześniej jednak niż w terminie 14 dni roboczych od zwrotu zatrzymanej kaucji przez Inwestora na rzecz Zamawiającego (wykonawcy). Treścią § 7 pkt 21 umowy zmodyfikowano standardowe warunki dla wykonawców co do treści § 5 ust. 17 tych warunków poprzez ustalenie, że (...) jako podwykonawca - będzie ponosił koszty ogólne budowy (energii elektrycznej, oświetlenia, dozoru i inne) w wysokości 1% wartości wykonanych robót brutto, które będą potrącane przez (...) z wystawianych przez tego podwykonawcę faktur.

Pozwany zastrzegł w specyfikacji, jak też w § 18 pkt 3 umowy nr (...) początek biegu okresu gwarancji i rękojmi na datę odbioru końcowego wykonanych robót budowlanych; dodatkowo zastrzeżono, że "zabezpieczeni zwolnione będzie jak poniżej: (...) 50% kwoty zabezpieczenia zwrócone będzie po upływie terminu gwarancji i rękojmi w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy, nie wcześniej jednak niż w terminie 14 dni roboczych od zwrotu zatrzymanej kaucji przez Inwestora na rzecz Zamawiającego". W myśl § 5 pkt 1 umowy łączącej powódkę z pozwaną, okres gwarancji "dla wszystkich wykonanych prac, zamontowanych urządzeń oraz wbudowanych materiałów wynosi 36 miesięcy plus 30 dni".

Powódka została zgłoszona Inwestorowi (pozwanej) jako podwykonawca; wykonywanie czynności na budowie i poszczególne prace nie były kwestionowane ani przez Inwestora, ani przez Generalnego Wykonawcę. Przedstawiciele (...) uczestniczyli także w naradach z udziałem przedstawicieli inwestora.

Umowa podwykonawcza została kilkukrotnie aneksowana:

- aneks nr (...) z 12 kwietnia 2013 r. przewidywał obniżenie wynagrodzenia w przypadku zastosowania za zgodą inwestora materiałów i urządzeń równoważnych;

- aneks nr (...) z 16 września 2013 r. przewidywał zwiększenie zakresu robót i podwyższenie wynagrodzenia;

- aneks nr (...) z 6 lutego 2014 r. przewidywał wcześniejsze rozliczenie 100% wynagrodzenia za wykonanie stacji ST 1, w wysokości maksymalnie 80.000 zł;

- aneks nr (...) z 6 września 2014 r. zmieniał protokół zaawansowania robót w zakresie terminów wykonania niektórych z części robót i ich wartości;

- aneks nr (...) z 24 lutego 2014 r. (zawarty już po ustalonym w umowie terminie zakończenia robót), zwiększał zakres robót, wynagrodzenie należne podwykonawcy i wydłużał terminy realizacji prac zleconych podwykonawcy.

Następnie, w dniu 25 lutego 2014 r. pozwany (Inwestor), (...) S.A. (Główny Wykonawca) jako cedent oraz powódka (...) (podwykonawca) jako cesjonariusz, zawarli umowę, mocą której:

a) (...) (cedent) przyznawał:

- zawarcie umowy z (...) (cesjonariuszem) z pięcioma aneksami, na roboty budowlane o łącznej wartości brutto 10.996.815 zł (czyli ustalonej w aneksie nr (...));

- że zlecił powódce dostawę centrali telefonicznej za 240.000 zł;

- że zobowiązany jest do zapłaty powódce 7.819.010,57 zł brutto z tytułu umowy, zmienionej aneksami (...), pomniejszonej o 10% wartości brutto każdej faktury z tytułu kaucji gwarancyjnych oraz "1% wartości brutto każdej faktury plus podatek VAT 23% z każdej faktury z tytułu kosztów ogólnych";

b) strony określiły cel umowy, to jest zabezpieczenie wierzytelności cesjonariusza ((...)), poprzez:

- nieodwołalne przelanie na cesjonariusza ((...)) przez cedenta (P.) swojej przyszłej wierzytelności wobec zamawiającego ((...)) z tytułu robót elektrycznych na budowie (...) do łącznej wysokości 6.356.919,16 zł netto, a 7.819.010,57 zł brutto, pomniejszone o 10% brutto każdej faktury z tytułu kaucji gwarancyjnych oraz 1% wartości brutto każdej faktury z tytułu kosztów ogólnych;

- zwolnienie przez cedenta ((...)) zamawiającego ((...)) z przyszłego długu i zrzeczenie się roszczenia wobec zamawiającego o zapłatę za roboty elektryczne do łącznej wysokości 7.819.010,57 zł brutto, pomniejszone o 10% brutto każdej faktury z tytułu kaucji gwarancyjnych oraz 1% wartości brutto każdej faktury z tytułu kosztów ogólnych - pod warunkiem zapłaty przez zamawiającego ((...)) zgodnie z porozumieniem,

c) "przyszłe wierzytelności" cesjonariusza ((...)) miały być płacone przez zamawiającego ((...)), do wysokości ustalonej powyżej kwoty, to jest do 7.819.010,57 zł brutto, pomniejszonej o 10% brutto każdej faktury z tytułu kaucji gwarancyjnych oraz 1% wartości brutto każdej faktury z tytułu kosztów ogólnych, zaś w pozostałym zakresie miały być płacone za rachunek Cedenta (P.-u);

d) strony postanowiły, że w przypadku, w którym wymagalność pierwszej "po przelewie" płatności wynagrodzenia z umowy zamawiającego ((...)) i cedenta (P.-u) nadejdzie przed wymagalnością wynagrodzenia cesjonariusza ((...) u), zamawiający ((...)) wstrzyma się z zapłatą cesjonariuszowi wynagrodzenia do czasu nadejścia wymagalności wynagrodzenia cesjonariusza (E.-u).

Faktycznie powódka wystawiła za wykonane roboty 9 faktur:

- w okresie od maja 2013 r. do grudnia 2013 r. w ilości 6 faktur, które opłacił P., przy czym ostatnią w styczniu 2014 r. Suma faktur opiewała na wysokość 2.753.535,56 zł brutto. Z tej kwoty - jako kaucję gwarancyjną i udział w kosztach budowy - Generalny Wykonawca potrącił kwotę 309.222,03 zł, czyli faktycznie 11,229%;

- w okresie od 28.02.2014 (po umowie cesji) do zakończenia prac przez powódkę w ilości 3 faktur, które opłacił pozwany. Suma faktur opiewała na wysokość 1.085.637,27 zł. Z tej kwoty pozwany potrącając kaucję i udział w kosztach budowy, opłacając 985.143,72 zł, czyli 90,743%.

Ogółem, powódka wystawiła faktury na łączną wysokość 3.839.172,83 zł, z których Generalny Wykonawca oraz pozwany opłacili łącznie 3.429.457,25 zł, co stanowi 89,328% ich wartości, przy czym:

a) 10% brutto wszystkich dziewięciu faktur, czyli wysokość łącznej kwoty mogącej być potrąconą jako kaucja gwarancyjna, wynosi 383.917,28 zł;

b) 1% ogólnej wartość faktur, czyli kwoty podlegającej potrąceniu jako udział w kosztach budowy, wynosi 38.391,73 zł.

Z uwagi na fakt, iż udział powódki w kosztach budowy miał być potrącany z wynagrodzenia, rzeczywistym ostatecznym wynagrodzeniem ustalonym w umowie z (...) S.A. miała być kwota odpowiadająca wysokości 99% wartości wszystkich faktur, tj. kwota 3.800.781,10 zł (różnica kwot 3.839.172,83 zł - 38.391,73 zł). Powódce zapłacono łącznie wynagrodzenie za wykonane prace w wysokości 3.429.457,25 zł, co oznacza że na kaucję gwarancyjną i udział w kosztach budowy potrącono 409.715,58, tj. 10,6719% wartości ogółem robót (według faktur, a przed potrąceniem 1% na koszty budowy).

W dniu 25 kwietnia 2014 r. pozwany odstąpił od umowy z (...) S.A. z wyłącznej winy Generalnego Wykonawcy, wobec zaprzestania prowadzenia prac na budowie.

W dniu 30 kwietnia 2014 r. powódka wraz (...) S.A. sporządzili protokół odbioru robót wykonanych przez tego podwykonawcę. Tego samego dnia protokół odbioru robót elektrycznych, nazwany w jego tytule "końcowym", sporządzili przedstawiciele zamawiającego (pozwany), generalnego wykonawcy ((...) S.A.) i powódki, treścią którego stwierdzono, że wykonawca, na wszystkie wskazane prace, udziela gwarancji i rękojmi liczonej od 1 maja 2014 r. do 30 kwietnia 2017 r. Wcześniej, bo w dniu 28 lutego 2014 r. komisja w tożsamym składzie (przedstawiciele inwestora, głównego wykonawcy i powódki) sporządziła protokół odbioru prac opisanych w umowie i aneksie nr (...). Prace powódki były wykonane należycie i prawidłowo, nie było na tej płaszczyźnie większych nieporozumień.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 14 maja 2014 r., sygn. VIII GU 7/14, ogłoszono upadłość (...) S.A.

Po odstąpieniu od umowy z Generalnym Wykonawcą, (...) jako inwestor ogłosił przetargi na dokończenie budowy. Po aneksowaniu umów przez (...) jako inwestora, z nowymi wykonawcami ((...) sp. z o.o., (...) S.A. i " (...)) co do terminów realizacji robót, w dniach 24, 29 i 30 czerwca 2015 r., (...) jako inwestor - dokonał odbiorów końcowych robót od tych wykonawców. Na początku lipca budynki zgłoszono do użytkowania.

Termin końcowy okresu gwarancji przypadł na datę 30 lipca 2018 r., co uprawniało powódkę do wystąpienia z roszczeniem o zapłatę należnej jej kwoty stanowiącej 5% z 99% wynagrodzenia brutto.

Dążąc do polubownego i pozasądowego rozwiązania sporu, pismem z dnia 2 lipca 2017 r. powódka zwróciła się do pozwanego z prośbą o zwrot należnej kwoty w terminie 30 dni od daty jego otrzymania - wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Następnie, w dniu 24 września 2018 r. wezwała pozwanego do dobrowolnego spełnienia świadczenia; w odpowiedzi zaoferowano zawarcie ugody sądowej w drodze postępowania o zawezwanie do próby ugodowej, na co powódka nie przystała.

Przed tut. Sądem, pomiędzy tożsamymi stronami, prowadzone było postępowanie w przedmiocie żądania powódki zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 362.493,76 zł, tytułem zwrotu kaucji potrąconej jako zabezpieczenie należytego wykonania przedmiotu umowy, z odsetkami ustawowymi od 21 czerwca 2014 r., oraz o zasądzenie kosztów procesu. Uzasadniając takie żądanie powódka twierdziła, że jako podwykonawca (...) S.A. wykonywała prace budowlane na budowie (...). Z każdej wystawianej co miesiąc przez powódkę głównemu wykonawcy faktury, główny wykonawca zatrzymywał 10% z tytułu gwarancji należytego wykonania umowy. 50% zatrzymanej kwoty miało być zwrócone podwykonawcy po bezusterkowym końcowym odbiorze całej inwestycji. Pozostałe 50% miało zostać zwrócone po upływie terminu rękojmi i gwarancji.

Zapadłym w tej sprawie orzeczeniem z dnia 17 czerwca 2016 r. Sąd zasądził od pozwanego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej (...) na rzecz powódki kwotę 190.039,05 zł, z ustawowymi odsetkami w wysokości 8% (ośmiu procent) za okres od dnia 30 lipca 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., a z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty (pkt I), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) oraz rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt 3 i 4). Zdaniem Sądu, za uznaniem zatrzymanej (nie opłaconej) przez głównego wykonawcę części wynagrodzenia podwykonawcy, na zabezpieczenie należytego wykonania umowy, za wynagrodzenie w rozumieniu art. 6471 § 5 k.c., przemawia najdobitniej odpowiedź na pytanie, jaki charakter ma owa zatrzymana (nie opłacona) kwota po upływie terminów zastrzeżonych w umowach wykonawcy z podwykonawcą - to jest po terminie odbioru, a także po terminie okresu rękojmi i gwarancji. Zatrzymane przez głównego wykonawcę (potrącone z wynagrodzenia podwykonawcy) kwoty, zarówno w okresie wykonywania umowy o roboty budowlane, czyli do odbioru, jak i po odbiorze, czyli w okresie gwarancji i rękojmi, miały i mają taki sam charakter, czyli stanowią wynagrodzenie podwykonawcy, za zapłatę których odpowiadają solidarnie inwestor i wykonawca. W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z umową i Standardowymi Warunkami dla Wykonawców, połowa zatrzymanej kwoty miała zostać zwrócona po 30 dniach od odbioru końcowego całości inwestycji. Takim odbiorem końcowym nie jest - zdaniem Sądu - odbiór końcowy całości robót wykonanych przez powoda, jak twierdził powód w pozwie, nawet dokonany z udziałem inwestora w dniu 30 kwietnia 2014 r. Wynika to z art. 36 ust. 1 pkt 15. ustawy - prawo zamówień publicznych (w brzmieniu niezmienionym w okresie wykonywania umowy przez P. i potem, aż do odbioru), nakładającego na zamawiającego, podlegającego rygorom tej ustawy obowiązek wskazania w specyfikacji istotnych warunków zamówienia "wymagań dotyczących należytego wykonania umowy", przy czym wyłączenie z ust. 3 tego artykułu nie miało zastosowania z uwagi na wartość zamówienia publicznego.Skoro zamawiający zastrzegł w specyfikacji - i odpowiadającej jej treści umowie - termin "odbioru końcowego", jako początek biegu okresu rękojmi i gwarancji (§ 18 pkt 3 -k. 118), a Standardowe Warunki dla Wykonawców w § 11 ust. 3. mówiły o "odbiorze końcowym całości inwestycji przez Inwestora", to odbiór końcowy całości inwestycji, a więc 30 czerwca 2015 r. wyznaczał datę zakończenia realizacji zamówienia publicznego (już przez nowo wyłonionych, w miejsce P.-u, wykonawców) i tym samym zakończenia robót budowlanych. Dlatego właśnie ta data wyznacza terminy do zwrotu kwot zatrzymanych na zabezpieczenie.

Zabezpieczenie - jak wynika z zapisów Standardowych Warunków dla Wykonawców, dotyczyło dwu okresów:

1. wykonywania robót, kończącego się odbiorem,

2. rozpoczynającego się odbiorem okresu rękojmi i gwarancji.

Pierwszy z nich zakończył się 30 czerwca 2015 r.

Od tej daty rozpoczął się okres biegu terminów rękojmi i gwarancji.

Najkrótszym z opisanych w umowie i protokołach terminów gwarancji jest okres 3-letni. Na datę zamknięcia rozprawy nawet ten najkrótszy termin się nie skończył.

Dlatego powodowi należy się zwrot tylko 50% "kaucji", która miała być zwrócona - jak stanowi § 11 ust. 3 Standardowych Warunków dla Wykonawców - po upływie 1 miesiąca od bezusterkowego odbioru końcowego całości inwestycji.

Pozostałe 50% będzie podlegało zwrotowi po upływie gwarancji i rękojmi na roboty wykonane przez powoda. Te terminy, jak wskazano, jeszcze nie upłynęły. Powód zażądał zwrotu całości kaucji znacznie wcześniej niż data wskazana w § 11 standardowych warunków dla wykonawców - już 11 czerwca 2014 r. W tym czasie żądanie to, nawet w połowie nie było wymagalne, gdyż nie nastąpił "odbiór całości inwestycji. Jednakże żądanie zwrotu "50% kaucji" uzasadnione było po upływie 30 dni od dnia odbioru końcowego, to jest po upływie 30 dni od dnia 30 czerwca 2015, a więc od 30 lipca 2015 r.

Orzeczenie powyższe uprawomocniło się z dniem 10 lutego 2017 r., wraz z oddaleniem apelacji od zapadłego rozstrzygnięcia wywiedzionej przez stronę pozwaną wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z tej daty, sygn. I ACa 772/16. Wywiedziona skarga kasacyjna nie została przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy (postanowienie z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. IV CSK 312/17).

Dowód: akta sprawy Sądu Okręgowego w Białymstoku, sygn. I C 900/15, odpis KRS powódki (k.12-15), odpis KRS pozwanego (k.16-18), umowa o roboty budowlane (k.54-62), umowa cesji z dnia 25 lutego 2014 r. (k.65-66), odstąpienie od umowy (k.73-74), SIWZ (k.107-200), protokoły odbioru (k.202-205v.), decyzja o wydaniu pozwolenia na użytkowanie budynku przychodni pozwanego (k.206-207), zeznania świadków W. B. (e-protokół z dnia 26 marca 2019 r.), A. D. (e-protokół z dnia 26 marca 2019 r.), M. K. (e-protokół z dnia 26 marca 2019 r.), D. K. (e-protokół z dnia 26 marca 2019 r.), M. J. (e-protokół z dnia 26 marca 2019 r.), A. K. (e-protokół z dnia 31 maja 2019 r.);

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w głównej mierze w oparciu o dokumenty załączone do akt sprawy, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania, w szczególności umowy zawierane przez (...) S.A. z powódką, umową cesji wierzytelności, faktury wystawiane przez powodów, korespondencji pomiędzy podmiotami zaangażowanymi w proces budowy, a także źródła osobowe.

Szczególnie cenne okazały się także ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy w Białymstoku w sprawie I C 900/15, zakończonej wydaniem prawomocnego już orzeczenia rozstrzygającego o zasadności sformułowanego przez powódkę żądania.

W toku postępowania sądowego przeprowadzono dowód z zeznań świadków wnioskowanych przez strony, którzy byli zorientowani w kwestii realizacji zadania inwestycyjnego i wiarygodność ich zeznań co do zasady nie budzi wątpliwości Sądu. Występujący z ramienia wszystkich stron uczestnicy procesu budowlanego mieli wiedzę o przebiegu postępów prac budowlanych, a ich zeznania dostarczyły wiarygodnych informacji w zakresie harmonogramu robót, niewypłacalności (...) S.A. na określonym etapie prac, przejęciu zobowiązań Generalnego Wykonawcy względem podwykonawców przez pozwanego, wywiązania się powódki z umowy, wykonaniu przez nią zleconego zakresu prac w całości, przy jednoczesnym sporządzeniu protokołu końcowego ich odbioru.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Roszczenie powódki okazało się zasadne i należało je uwzględnić w całości.

Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawało zagadnienie dotyczące rodzaju umowy łączącej powódkę z Generalnym Wykonawcą i (...) S.A., jak również zobowiązanie pozwanego - w drodze umowy cesji wierzytelności - do uiszczenia na rzecz podwykonawców wynagrodzenia w określonej wysokości, zgodnie z postanowieniami umownymi, możliwość zabezpieczenia umowy kaucją gwarancyjną. Strony nie kwestionowały również dokonywanych wcześniej wzajemnych rozliczeń, zgodnie z wystawianymi fakturami i zaakceptowanymi protokołami zaawansowania robót i protokołami czystości.

Spór dotyczył odpowiedzialności solidarnej pozwanego w ramach realizacji robót budowlanych wynikających z umowy nr (...), wymagalności wierzytelności, a także zasadności żądania od pozwanego zapłaty kaucji gwarancyjnej, zabezpieczonej postanowieniami umownymi w wysokości 10% wartości wykonanych robót. Pozwany bowiem kwestionował swoją odpowiedzialność podnosząc, że powódka domaga się zapłaty kwoty stanowiącej kaucję gwarancyjną dobrego wykonania w sposób nieuprawniony. W chwili zatrzymania kwoty kaucji przez (...) S.A., "zmieniła ona" swoją funkcję, gdyż została wyłączona z wynagrodzenia i stała się zabezpieczeniem ewentualnych przyszłych roszczeń.

Zgodnie z treścią art. 647 k.c., przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Przy wykonywaniu umowy o roboty budowlane często dochodzi do sporów, co spowodowane jest wysokim stopniem jej skomplikowania, koniecznością zaangażowania znacznych środków finansowych przez strony oraz wielością podmiotów biorących udział w jej wykonaniu, gdyż oprócz inwestora i wykonawcy w realizację takiej umowy włączeni bywają również podwykonawcy. W myśl art. 6471 k.c. § 1 w umowie o roboty budowlane, o której mowa w art. 647, zawartej między inwestorem a wykonawcą (generalnym wykonawcą), strony ustalają zakres robót, które wykonawca będzie wykonywał osobiście lub za pomocą podwykonawców. Zgodnie z § 2 do zawarcia przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora. Jeżeli inwestor, w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie lub projekcie, nie zgłosi na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie umowy. Zgodnie z § 4 tego artykułu umowy, o których mowa w § 2 i 3, powinny być dokonane w formie pisemnej pod rygorem nieważności. W § 5 przewidziano, że zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Przepis ten z mocy prawa rozszerza odpowiedzialność inwestora, obejmując jej zakresem zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, mimo iż odpowiedzialność taka wynika z umowy łączącej wykonawcę i podwykonawcę, której inwestor nie jest stroną (odpowiedzialność za cudzy dług). W myśl § 6 odmienne postanowienia umów, o których mowa w niniejszym artykule, są nieważne.

Przepis art. 6471 § 5 k.c., z którego powódka wywodzi roszczenie przeciwko (...) wprowadza - jako zasadę - solidarną odpowiedzialność inwestora i generalnego wykonawcy, względnie wykonawców częściowych, za umowy zawierane z podwykonawcami oraz dalszymi podwykonawcami. Został on umieszczony w kodeksie cywilnym ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 49, poz. 408), która weszła w życie w dniu 24 kwietnia 2013 r. Celem ustanowienia powyższej regulacji, wskazanym w uzasadnieniu projektu ustawy (druk nr 888 Sejmu IV Sejmu), było przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom w gospodarce, w szczególności niepłaceniu wynagrodzenia za prace wykonane przez podwykonawców - małych i średnich przedsiębiorców. Z solidarnego charakteru zobowiązania inwestora wynika, że podwykonawca - wierzyciel może żądać zapłaty całości albo części należności od wszystkich zobowiązanych solidarnie łącznie, od niektórych z nich lub od każdego z osobna. Oznacza to zatem możliwość skierowania przez podwykonawcę w całości żądania zapłaty należnego wynagrodzenia bezpośrednio do inwestora. Podkreślić dodatkowo należy, że podwykonawca nie ma obowiązku wcześniejszego podejmowania jakichkolwiek działań zmierzających do zaspokojenia jego wierzytelności w stosunku do bezpośredniego kontrahenta, czyli wykonawcy. Odpowiedzialność inwestora nie ma bowiem charakteru posiłkowego i nie ma potrzeby wykazywania, że dochodzenie roszczenia od wykonawcy okazało się bezskuteczne, czy też w jakikolwiek sposób utrudnione.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy przypomnieć, że powódka wykonywała roboty budowlane z tytułu umowy nr (...). Zagadnieniem wymagającym szczegółowego omówienia, determinującym zasadność powództwa, jest ustalenie czy zatrzymane przez pozwanego kwoty, zgodnie z postanowieniami umownymi, są składnikiem wynagrodzenia czy też stanowią kaucję gwarancyjną zabezpieczającą prawidłowe wykonanie umów.

Zdaniem Sądu, przepis art. 6471 § 5 k.c., z którego wywodzona jest odpowiedzialność pozwanego, w okolicznościach niniejszej sprawy znajduje zastosowanie. Podkreślić należy, że kaucja gwarancyjna (także dobrego wykonania) ma szczególny charakter i nie stanowi wynagrodzenia za wykonanie umowy. Umowa o podwykonawstwo jest umową odrębną od zawartej pomiędzy inwestorem a wykonawcą, chociaż pozostaje z nią związana. Odrębność umowy o podwykonawstwo przejawia się przede wszystkim tym, że podlega właściwym dla siebie regułom odnoszącym się do formy, treści zobowiązania, skutków niewykonania lub nienależytego jego wykonania. Następstwem zgody inwestora na zawarcie umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą jest powstanie po stronie tego pierwszego ustawowej, solidarnej odpowiedzialności za dług wykonawcy związany z zapłatą wynagrodzenia. Istotną cechą tej solidarności nie jest zobowiązanie inwestora do spełniania świadczenia, tylko ponoszenie przez niego odpowiedzialności za spełnienie świadczenia (za zapłatę wynagrodzenia) przez wykonawcę.

W orzecznictwie wskazuje się, że zakres przedmiotowy odpowiedzialności inwestora ograniczony jest przepisem art. 6471 § 5 k.c. do wynagrodzenia należnego podwykonawcy od wykonawcy. Wykładnia gramatyczna przemawia za ograniczeniem odpowiedzialności jedynie do zapłaty wynagrodzenia, tj. należności głównej. Niedopuszczalne jest przy tym stosowanie wykładni rozszerzającej. Z brzmienia tego przepisu nie wynika, aby inwestor ponosił odpowiedzialność solidarną wobec podwykonawcy za należności uboczne w takim samym zakresie jak podmiot zobowiązany z umowy. Do wniosku takiego nie prowadzi literalne brzmienie powyższej regulacji, a mając na uwadze dolegliwy i wyjątkowy charakter wprowadzonej ustawą odpowiedzialności solidarnej inwestora i wykonawcy, nie ma jakichkolwiek podstaw do stosowania w tym zakresie wykładni rozszerzającej Instytucja zatrzymania części wynagrodzenia wykonawcy z tytułu gwarancji należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji, jest często spotykana w umowach dotyczących realizacji procesu budowlanego. W judykaturze przyjmuje się, że tego rodzaju zabezpieczenie należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji musi być każdorazowo - w każdym konkretnym przypadku - oceniane przez pryzmat postanowień umownych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2011 r. w sprawie V CSK 204/10, Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 lipca 2015 r. w sprawie V Ca 51/15, Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie I Ca 13/15).

Bezspornym w sprawie pozostaje, że integralną częścią umowy podwykonawczej stanowiły standardowe warunki dla wykonawców. Treścią § 11 ust. 3 przewidziano, że wykonawca zatrzyma 10% kwoty brutto faktur częściowych wystawionych wykonawcy przez podwykonawcę, z tytułu gwarancji należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji. W ramach powyższego zapisu 50% kwoty zatrzymanej kwoty miało zostać zwrócone po bezusterkowym podpisaniu protokołu odbioru końcowego całości inwestycji przez Inwestora, w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy, natomiast pozostałe 50% kwoty zabezpieczenia - po upływie terminu gwarancji i rękojmi w terminie 30 dni od pisemnego zgłoszenia Wykonawcy, nie wcześniej jednak niż w terminie 14 dni roboczych od zwrotu zatrzymanej kaucji przez Inwestora na rzecz Zamawiającego (wykonawcy). Treścią § 7 pkt 21 umowy zmodyfikowano standardowe warunki dla wykonawców co do treści § 5 ust. 17 tych warunków poprzez ustalenie, że (...) jako podwykonawca - będzie ponosił koszty ogólne budowy (energii elektrycznej, oświetlenia, dozoru i inne) w wysokości 1% wartości wykonanych robót brutto, które będą potrącane przez (...) z wystawianych przez tego podwykonawcę faktur.

Powyżej przytoczone postanowienia umowne świadczą o tym, że zatrzymywane zabezpieczenia 10% wynagrodzenia od uznanych sum wynikających z faktur częściowych służyły kilku celom: po pierwsze należytego wykonania umowy (zamawiającemu przysługiwało uprawnienie do skorzystania z zatrzymania zabezpieczenia w każdym przypadku niewykonania lub nieprawidłowego wykonania umowy przez wykonawcę, zaś w przypadku wypowiedzenia przez zamawiającego umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy, wykonawca tracił prawo do zwrotu zatrzymanego zabezpieczenia), po drugie zaspokojenia roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji i po trzecie zabezpieczeniu wszelkich należności przysługujących zamawiającemu także z innych tytułów niż zawarta umowa.

Nie sposób podzielić stanowiska pozwanego, że część wynagrodzenia zatrzymanego przez (...) S.A. stanowiła kaucję gwarancyjną, została wyłączona z wynagrodzenia i stała się samoistnym zabezpieczeniem przeszłych roszczeń; przeciwnie, należy je traktować jako pełnoprawny składnik wynagrodzenia - jego niezapłaconą część.

Nie może budzić wątpliwości, że tak kaucja gwarancyjna, jak i zatrzymanie części wynagrodzenia na zabezpieczenie należytego wykonania umowy, w tym zaspokojenia roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji, mogą pełnić taką samą funkcję. Kaucja ma charakter akcesoryjny, jest ściśle bowiem związana ze stosunkiem prawnym, który zabezpiecza. Zatrzymywane z każdej faktury 10% wynagrodzenia brutto powodowało gromadzenie określonej kwoty, która mogła być przeznaczana na dany cel przeznaczony w umowie, a więc zabezpieczający należyte wykonanie tej umowy, w tym przewidziano prawo zatrzymania zabezpieczenia w razie rozwiązania stosunku prawnego. Strony przewidziały także możliwość skorzystania z zatrzymanego zabezpieczenia na poczet należności zamawiającego z innych tytułów niż zawarta umowa. Zatrzymane zabezpieczenie nie służyło zatem tylko zabezpieczeniu umowy, w której je przewidziano, ale także innych stosunków prawnych łączących strony - przewidziały one prawo potrącenia swoich wzajemnych wierzytelności.

W ocenie Sądu, zatrzymana zgodnie z umową część wynagrodzenia brutto celem zabezpieczenia należytego wykonania umowy, a po jej wykonaniu na okres rękojmi i gwarancji, a nadto z możliwością zaliczenia zabezpieczenia na poczet wszelkich należności zamawiającego względem wykonawcy, nie przestało być wynagrodzeniem wykonawcy. Płatność reszty wynagrodzenia uregulowana została w umowie w sposób wiążący kontrahentów.

Dochodząc zwolnienia zabezpieczenia powódka winna wykazać wystąpienie określonego zdarzenia w postaci upływu 3-letniego terminu + 30 dni od daty podpisania protokołu odbioru prac. Takiemu obowiązkowi sprostała przedkładając stosowne dokumenty, datowane na dzień 30 czerwca 2015 r. Tym samym, wraz z dniem 30 lipca 2018 r. zaistniały okoliczności do zwolnienia tej części zabezpieczenia, a w konsekwencji powstanie obowiązku zapłaty wynagrodzenia po stronie wykonawcy.

Wobec kontrahenta powódki - (...) S.A. - ogłoszono upadłość. Zdaniem Sądu nie ma wątpliwości, iż pozwany ponosi odpowiedzialność solidarną za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. W piśmiennictwie wyrażane jest stanowisko, że natychmiastowa płatność wierzytelności przysługującej wierzycielowi w stosunku do upadłego nie zmienia treści stosunku prawnego istniejącego między wierzycielem a współdłużnikiem, czy też poręczycielem. Od współdłużnika wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w terminie wymagalności (por. Komentarz do art. 91 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego pod redakcją Andrzeja Jakubeckiego). Pogląd ten przystaje także do odpowiedzialności inwestora za cudzy dług - dług wykonawcy na zasadzie solidarnej z nim odpowiedzialności - art. 6471 § 5 k.c.

Wbrew stanowisku pozwanego, Sąd przyjął iż część niezapłaconego powódce wynagrodzenia, należnego z tytułu wykonywania umowy, nie stanowi kaucji gwarancyjnej, która ma - co do zasady - charakter akcesoryjny wobec wynagrodzenia, lecz stanowi niepodzielną i integralną jego część. Sąd w pełni aprobuje i przyjmuje za własny pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach, iż charakter prawny zabezpieczenia nazywanego kaucją gwarancyjną zawsze musi być oceniany przez pryzmat postanowień umownych - czy strony chciały nadać zabezpieczeniu charakter kaucji gwarancyjnej, czy też, jako zabezpieczenie miało służyć zatrzymanie wynagrodzenia wykonawcy, który po pierwsze godził się na wypłacenie tej jego części w innym terminie, a po drugie zgadzał się, by inwestor przeznaczył je na pokrycie wierzytelności z tytułu nienależytego wykonania robót budowlanych (wyrok SN z dnia 19 stycznia 2011 r., V CSK 1005/14, z dnia 25 maja 2016 r., V CSK 481/15, z dnia 5 listopada 2015 r., V CSK 124/15, z dnia 17 grudnia 2015 r., I CSK 1005/14). Ustalenie, czy zabezpieczenie pochodzące z wynagrodzenia należnego podwykonawcy w dalszym ciągu stanowi część wynagrodzenia, czy status prawny tych środków uległ zmianie, wymaga każdorazowego odniesienia się do konkretnych postanowień umownych i konkretnej sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, jakie warunki powinno spełniać dane zabezpieczenie, aby traktować je jako kaucję gwarancyjną sensu stricte - musi nastąpić przeniesienie własności środków pieniężnych z kaucjo dawcy na kaucjo biorcę, do czego nie dochodzi, gdy funkcję zabezpieczenia pełni niewypłacone wynagrodzenie, które nie zostało potrącone na poczet kaucji gwarancyjnej (przywoływane wyżej orzeczenie SN z dnia 25 maja 2016 r., V CSK 481/15).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być mowy o dokonaniu przez powódkę wpłaty środków pieniężnych na rzecz Generalnego Wykonawcy; zawierając umowę wyraziła ona bowiem zgodę na wstrzymanie wypłaty części należnego wynagrodzenia przez określony czas, pokrycie z tego wynagrodzenia ewentualnych roszczeń powstałych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, uzależniając zwrot tych środków ze ziszczeniem się określonych zdarzeń. Zatrzymanie wynagrodzenia nie spełniało więc przy tym wymogów konstrukcyjnych umowy kaucji gwarancyjnej.

Obowiązek zwrotu 1/2 wynagrodzenia zaktualizował się wraz z zaakceptowaniem przez pozwanego protokołu odbioru całości inwestycji, co nastąpiło w dniu 30 czerwca 2015 r., a co znajduje wydźwięk w treści zapadłego, przywoływanego już kilkukrotnie orzeczenia tut. Sądu w sprawie I C 900/15. Znamiennym, że wraz z początkiem lipca 2015 r. pozwany rozpoczął działalność w adaptowanym obiekcie. Roszczenie powódki w pozostałej zaś części jest także roszczeniem o zapłatę wynagrodzenia, wobec czego może się ona skutecznie domagać zapłaty na podstawie art. 6471 § 5 k.c. po upływie zastrzeżonego umową terminu (tj. od dnia 31 lipca 2018 r.), gdyż roszczenie pozostaje w granicach dyspozycji tego przepisu.

Po potrąceniu udziału powódki w wysokości 1% wartości robót brutto w kosztach budowy, faktyczne ustalone wynagrodzenie opiewa na wysokość 3.800.781,10 zł. Dotychczas otrzymała ona łącznie (od Generalnego Wykonawcy oraz Inwestora) kwotę 3.429.457,25 zł, potrącając 371.323,85 zł na poczet udziału w kosztach budowy i zabezpieczenia.

Po dokonanym odbiorze należy się zwrot równowartości 50% z kwot zatrzymanych jako zabezpieczenie, stanowiących 10% wartości brutto sumy faktur, po pomniejszeniu jej o 1% potracenia ogólnych kosztów budowy, tj. 3.839.172,83 zł (100% wartości faktur) - 38.391,72 zł (1% wartości faktur będącego udziałem powoda w kosztach) = 3.800.781,10 zł (99% wartości faktur, to jest końcowe wynagrodzenie), a następnie x 10% (zabezpieczenie), co ostatecznie daje kwotę 380.078,11 zł (jako 10% wysokości zatrzymanego zabezpieczenia, które powinno zostać zwrócone). Sumę tą następnie należy podzielić na dwie części (50% podlegało zwrotowi bezpośrednio po odbiorze, o czym orzekł w wyroku w sprawie I C 900/15); o pozostałej części 50% Sąd orzekł w niniejszym postępowaniu, w wysokości 190.039,05 zł. Dlatego taką kwotę zasądzono na rzecz powódki od pozwanego, z odsetkami od dnia następnego po dacie, w której upływał termin do wywiązania się pozwanego z zobowiązania w tej części, tj. od dnia 31 lipca 2018 r.

Sąd dokonał przy tym analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I C 900/15, w szczególności poszczególnych faktur, zestawiając je również z danymi udostępnionymi w zakresie zatrzymywanych przez (...) S.A. i pozwanego środków. Ustalenia w tej części umożliwiły przyjęcie, iż dochodzona pozwem kwota jest prawidłowa i stanowi pozostałe 50% wartości zatrzymanego wynagrodzenia.

Wyłącznie marginalnie należy wskazać, iż podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczenia nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem każdorazowo bieg tego terminu rozpoczyna się z chwilą wymagalności roszczenia, co nastąpiło po upływie 3 lat i 30 dni od daty odbioru końcowego robót. W tym więc zakresie w pełni należało podzielić pogląd powodów, jako zbieżny z obowiązującymi przepisami prawa, skorelowanymi z zapisami umowy.

Rozstrzygnięcie w zakresie odsetek oparto na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. przyjmując, iż z upływem dnia, w którym wierzytelność stała się wymagalna, tj. pozwany pozostawał w zwłoce, zaktualizował się obowiązek zwrotu dochodzonej niniejszym pozwem kwoty. Powódka zwróciła się do pozwanego z żądaniem wypłaty zatrzymanej części wynagrodzenia, ten odmówił, zaś na datę 30 czerwca 2015 r. przypadł odbiór końcowy całości inwestycji. Od dnia 31 lipca 2018 r. pozostaje więc w zwłoce.

Konsekwencją przegrania sprawy przez pozwanego jest zobowiązanie go do zwrotu powódce, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu zawartą w art. 98 k.p.c., poniesionych kosztów procesu w łącznej wysokości 14.919 zł, w tym opłaty od pozwu ustalonej w kwocie 9.502 zł, a uiszczonej wraz z pozwem, oraz wynagrodzenia reprezentującego spółkę pełnomocnika w osobie radcy prawnego w wysokości 5.417 zł, ustalona w oparciu o treść § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.), powiększoną o kwotę 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.