Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2680339

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 19 lipca 2018 r.
I AGa 176/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Iwona Biedroń (spr.).

Sędziowie SA: Wojciech Wójcik, Jan Gibiec.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa (...) Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. w B. przeciwko (...) S.A. w O. o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt VI GC 159/14

I. zmienia zaskarżony wyrok:

- w punkcie 2 w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej (...) S.A. w O. na rzecz strony powodowej (...) Przedsiębiorstwa (...) spółki z o.o. w B. dalszą kwotę 131.016,09 zł (sto trzydzieści jeden tysięcy szesnaście złotych 09/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 września 2006 roku do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie powództwo oddala,

- w punkcie 3 w ten sposób, że zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 4.785 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

- w punkcie 4 w ten sposób, że nakazuje uiścić na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Opolu stronie powodowej kwotę 14.089,35 zł, a stronie pozwanej kwotę 1.565,48 zł tytułem kosztów sądowych poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa;

II. oddala w pozostałej części apelację strony powodowej i apelację strony pozwanej;

III. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej 7.698 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił powództwo (...) Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. w B. o zasądzenie od (...) S.A. w O. kwoty 15 393 515,37 zł z odsetkami od dnia 3 grudnia 2005 r. tytułem naprawienia szkody wyrządzonej uniemożliwieniem powódce prowadzenia działalności gospodarczej.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację powódki od tego wyroku.

Sąd Najwyższy na skutek apelacji powódki uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Opolu w części w jakiej oddalił powództwo o zapłatę kwoty 9.700.778,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 3.12.2005 r. i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu.

Spór sprowadzał się do kwestii kwalifikacji działania pozwanej, polegającego na niewydaniu bezpośrednio po zakończeniu umowy z dnia 1.05.1998 r. mienia ciepłowniczego Gminie B. tj. tego czy stanowiło to nienależyte wykonanie zobowiązania, oraz czy doszło do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej. Strona pozwana stała bowiem na stanowisku, że wydanie mienia ciepłowniczego powinno nastąpić jednocześnie ze spełnieniem przez Gminę B. świadczenia z tytułu rozliczenia poniesionych na nie nakładów. W ocenie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu rozpoznającego apelację, podjęcie obrony w procesie o wydanie mienia opartej na błędnym poglądzie prawnym, nie może uzasadniać zarzutu działania zawinionego w rozumieniu art. 415 k.c. w zw. z art. 416 k.c. Celem działania strony pozwanej nie było bowiem dążenie do wyrządzenia szkody właścicielowi rzeczy lecz dążenie do ochrony własnych praw majątkowych. Jednocześnie zdaniem tego Sądu, stronie pozwanej przysługiwała wierzytelność z tytułu nakładów, o czym świadczy treść wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z 3.08.2007 r. wydanego w sprawie sygn. Sygn. akt I AGa 176/18 akt VI GC 160/06. Z kolei już po wydaniu wyroku w sprawie I ACa 111/05 strona pozwana wzywała Gminę B. do odebrania majątku o czym świadczą pisma pozwanej z września 2005 r. Nie bez znaczenia pozostawały przy tym okoliczności związane z potrzebą zapewnienia odbiorcom usług ciepłowniczych ciągłości dostaw, gdyż przekazanie mienia bez zapewnienia kontynuowania dostaw ciepła skutkowałoby nałożeniem na pozwaną kary. Stąd, jak podkreślił Sąd II instancji nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, że celem działania pozwanej było dążenie do uniemożliwienia stronie powodowej prowadzenia działalności gospodarczej. Stanowisko takie stałoby w oczywistej sprzeczności choćby z zawartym przez strony porozumieniem na dostawę miału węglowego w sezonie grzewczym 2005/2006. Z kolei oceniając zachowanie pozwanej pod kątem bezprawności postępowania Sąd Apelacyjny podniósł, że bezprawność zachowania sprawcy szkody będąca przesłanką kwalifikacji zdarzenia jako czynu niedozwolonego polega na naruszeniu ogólnie obowiązujących przepisów lub reguł nie mających postaci normatywnej obowiązujących powszechnie. Na ogół nie mieści się w tym pojęciu niezastosowanie się do cudzego prawa podmiotowego wynikającego ze stosunku obligacyjnego lub prawa rzeczowego. Utożsamianie każdego naruszenia cudzych praw z czynem niedozwolonym przekreślałoby sens podziału źródeł zobowiązań i rodzaju odpowiedzialności, a w pewnym stopniu również znaczenia winy, jako przesłanki odpowiedzialności. Niewykonanie zobowiązania samo przez się nie może być uznane za działanie bezprawne w rozumieniu art. 415 k.c. Taka jego kwalifikacja jest uzasadniona tylko wtedy, gdy jednocześnie następuje naruszenie obowiązku powszechnego, ciążącego na każdym, co według tego Sądu, nie zostało w niniejszej sprawie wykazane. Sąd Apelacyjny uznał, że nie zachodzi adekwatny związek przyczynowy między działaniem pozwanej polegającym na nienależytym wykonaniu zobowiązania polegającego na obowiązku zwrotu mienia ciepłowniczego po zakończeniu umowy, a szkodą strony powodowej polegającą na utracie korzyści jakie mogłaby osiągnąć gdyby w oparciu o ten majątek - po jego wniesieniu aportem do powodowej spółki przez właściciela mienia - prowadziła działalność gospodarczą.

Poza zakresem normalnych następstw działania polegających na zaniechaniu wydania cudzego mienia, pozostaje utrata zysków przez osobę trzecią, która w oparciu o to mienie zamierza prowadzić działalność gospodarczą. To czy właściciel rzeczy zawrze określonej treści umowę z osobą trzecią (w realiach niniejszej sprawy miało to być wniesienie aportu do powodowej spółki) i czy osoba ta wykorzysta otrzymane mienie do prowadzenia działalności gospodarczej jest okolicznością która, nie pozostaje w związku ze zdarzeniem wyrządzającym szkodę a zatem nie może być potraktowana jako normalne następstwo zaniechania wydania mienia. Bez znaczenia pozostaje tu okoliczność czy strona powodowa o zamierzeniach właściciela rzeczy wiedziała. Uzasadniony okazał się natomiast zarzut strony powodowej dotyczący zaniechania rozpatrzenia zgłoszonych przez nią roszczeń w oparciu o art. 405 k.c. W tym względzie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyjaśnił, iż Sąd Okręgowy oceniał roszczenie strony powodowej wyłącznie w oparciu o przesłanki odpowiedzialności deliktowej. Brak zbadania podstawy materialnoprawnej zgłoszonego roszczenia w oparciu o przepisy art. 405 k.c. ocenił jako nierozpoznanie istoty sprawy. Sąd II instancji zważył, iż podstawową przesłanką przewidzianą w art. 405 k.c. jest istnienie wzbogacenia kosztem innej osoby. Jeżeli korzyść pozwanego nie zostanie wykazana to poszkodowany nie może skutecznie dochodzić wyrównania poniesionego przez siebie uszczerbku na podstawie art. 405 k.c. Inaczej niż w przypadku odpowiedzialności deliktowej, gdzie zasadnicze znaczenie ma uszczerbek majątkowy wierzyciela, roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia może powstać nawet wtedy gdy nie powstanie żadna zmiana w majątku danej osoby, jednak możliwe będzie ustalenie, że wzbogacenie nastąpiło jej kosztem. Oznacza to konieczność ustalenia powiązania pomiędzy wzbogaceniem a jego źródłem, czyli wskazania czyja sfera praw stała się źródłem wzbogacenia. Sąd Apelacyjny przyjął, że przesłanką roszczenia kondykcyjnego jest ustalenie bezpośredniego związku pomiędzy wzbogaceniem a wkroczeniem w prawnie chronioną pozycję danej osoby. Oceniając legitymację czynną w roszczeniu kondykcyjnym należy mieć na względzie czy prawa powoda stały się gospodarczym źródłem wzbogacenia strony pozwanej. Przesądzenie tej kwestii wymaga oceny czy i od kiedy strona pozwana naruszyła prawnie chronioną sferę strony powodowej uzyskując wzbogacenie jej kosztem. Dotychczasowe postępowanie dowodowe, w tym liczne opinie biegłych, miały na celu jedynie ustalenie szkody strony powodowej polegającej na korzyściach utraconych w związku z niemożnością prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o mienie ciepłownicze, którego strona pozwana nie wydała w terminie Gminie B.. Nie ulega też wątpliwości, że opinie biegłych w zakresie w jakim dotyczą wysokości utraconych korzyści przez stronę powodową nie mają znaczenia dla oceny zasadności roszczenia kondykcyjnego. Sąd Apelacyjny przyjął, że nieuzasadnione było pominięcie wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę powodową w piśmie procesowym z dnia 10.09.2009 r., niewątpliwie bowiem wnioski te dotyczyły właśnie korzyści uzyskanych przez pozwaną w okresie gdy strona powodowa była już właścicielem majątku ciepłowniczego. Ocenie Sądu Okręgowego winno podlegać, czy wzbogacenie pozwanej należy ograniczyć jedynie do zaoszczędzenia wydatku na wynajęcie lub inną prawną postać udostępnienia mienia przesyłowego czy też za wzbogacenie pozwanej może być uznana fruktyfikacja dobra, z którego pozwana korzystała - przez co należy rozumieć osiąganie korzyści z jego ekonomicznej eksploatacji. W tym celu konieczne jest wyjaśnienie charakteru opłaty przesyłowej a mianowicie jej zależności od samego posiadania urządzeń przesyłowych. Konieczne będzie dokonanie też oceny w świetle przesłanek roszczenia kondycyjnego uregulowań wynikających przepisów art. 45 i 45a ustawy z 10.04.1997 r. - Prawo energetyczne w brzmieniu obowiązującym od dnia 1.05.2003 r., § 2-4, § 8 i § 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 12.10.2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem i § 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9.10.2006 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy wyrokiem z dnia 17.12.2013 r. Sąd Okręgowy w Opolu powództwo oddalił.

Na skutek apelacji strony powodowej, wyrokiem z dnia 25.06.2014 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przeprowadzone na rozprawie w dniu 3.12.2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Opolu.

W motywach pisemnych do rozstrzygnięcia po pierwsze wskazał, iż doszło do nieważności postępowania w związku z pozbawieniem strony powodowej obrony praw na skutek nieuwzględnienia wniosku pełnomocnika powoda o odroczenie rozprawy wyznaczonej na 3.12.2013 r., po drugie wskazał przede wszystkim, iż: strona powodowa była uprawniona do zmiany przedmiotowej powództwa, w tym do jego rozszerzenia oraz zmiany podstawy faktycznej przez przytoczenie nowych okoliczności faktycznych uzasadniających zgłoszone żądanie. Wskazał, że strona powodowa takie żądania zgłosiła w toku sporu, stąd nie było podstaw do rozważania zastosowania w sprawie art. 321 k.p.c. W piśmie procesowym z 10.09.2010 r. strona powodowa wyraźnie zgłosiła żądanie uwzględnienia roszczenia z tytułu utraconych korzyści w okresie od 1.10.2005 r. do 30.04.2006 r., które to roszczenie wiązała z opłatą przesyłową stałą i zmienną. Czyni to odwołanie się do art. 321 k.p.c. bezzasadnym. Co najwyżej Sąd Okręgowy mógł rozważać, czy zmiana żądania była dopuszczalna w świetle przepisów regulujących postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych, lecz art. 4794 k.p.c. w wersji obowiązującej na dzień wniesienia pozwu takiej zmiany powództwa nie wykluczał. Mimo błędnego odwołania się do art. 321 k.p.c. Sąd Okręgowy odniósł się jednak do żądania strony powodowej, także w zakresie żądania obejmującego okres od 1.10.2005 r. do 30.04.2006 r. Oceniając roszczenie strony powodowej za okres w jakim nie przysługiwał jej tytuł prawny do mienia ciepłowniczego, Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że stronie powodowej nie przysługuje legitymacja czynna, skoro to nie sfera praw powoda stała się źródłem ewentualnego wzbogacenia pozwanej. Wbrew stanowisku strony powodowej ani Sąd Apelacyjny rozpoznając poprzednio sprawę, ani Sąd Najwyższy nie wyraziły wiążącej w tym zakresie oceny prawnej. Sąd Apelacyjny poprzednio rozpoznając sprawę pozostawił ocenę tej kwestii Sądowi Okręgowemu, uznając, że skoro roszczenie pod kątem przepisów regulujących bezpodstawne wzbogacenie nie było badane, przedstawienie takiej oceny przez Sąd odwoławczy byłoby przedwczesne. Wobec uchylenia wyroku Sądu Okręgowego z powodu nieważności postępowania na skutek pozbawienia strony powodowej możności obrony jej praw, przesądzenie na obecnym etapie postępowania kwestii zasadności stanowiska Sądu Okręgowego także nie może mieć miejsca. Z tej przyczyny Sąd Apelacyjny nie odniósł się do zarzutów apelacji, kwestionujących merytoryczne stanowisko Sądu Okręgowego w tym zakresie. Podał natomiast, że Sąd Okręgowy pominął wiążące go wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy, wynikające z poprzedniego wyroku Sądu Apelacyjnego. O ile zgodzić się trzeba, że w sytuacji poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych część wskazań Sądu Apelacyjnego mogła stać się nieaktualna, to jednak Sąd Okręgowy był zobowiązany do uzasadnienia swojego stanowiska w tym przedmiocie, w sposób, który pozwoliłby na ocenę jego zasadności. Podkreślił, że oceniając roszczenie strony powodowej za okres w jakim stronie powodowej przysługiwał już tytuł prawny do mienia ciepłowniczego w postaci sieci ciepłowniczych, Sąd Okręgowy pominął wiążące wskazówki co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego z 4.12.2012 r.

Sąd Okręgowy nie rozważył charakteru opłaty przesyłowej, w świetle stosownych przepisów ustawy z 10.04.1997 r. Prawa energetycznego oraz przepisów wykonawczych, w tym jej zależności od samego posiadania urządzeń przesyłowych, co było potrzebne z uwagi na fakt, że po przekazaniu tych urządzeń przez Gminę B. stronie powodowej w dniu 2.02.2006 r. to stronie powodowej przysługiwał tytuł prawny do korzystania z tych urządzeń. W tym kontekście rozważenia wymaga treść umowy z dnia 1.10.2005 r., a w szczególności znaczenie jakie należy przypisać temu, że strony w tej umowie nie zawarły żadnego odniesienia do kwestii opłaty przesyłowej. Należy mieć także na uwadze, że nie jest wzbogaceniem uzyskanym kosztem uprawionego to wszystko, co wzbogacony osiągnął swoją pracą, korzystając tylko z bezpodstawnie uzyskanego wzbogacenia. Oceniając roszczenie strony powodowej, po uzyskaniu tytułu prawnego do sieci przesyłowych, należy mieć też na uwadze, że ewentualne porozumienia pomiędzy Gminą B. a pozwanym dotyczące korzystania z sieci przesyłowych, nie mogą mieć wiążącego znaczenia dla relacji stron niniejszego sporu. Z kolei przesądzenie charakteru opłaty przesyłowej, będzie rzutować na ocenę wniosku strony powodowej, dotyczącego uzupełniającej opinii biegłych uściślonego na rozprawie w dniu 3.12.2010 r. Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 415 k.c. i art. 416 k.c. w zw. z art. 222 k.c. i art. 361 § 1 i 2 k.c. Sąd Apelacyjny wskazał, że zajął w tym zakresie wiążące stanowisko, a dodatkowe ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego w żadnym razie nie wpływają na zmianę tej oceny.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy w Opolu wyrokiem z dnia 22 listopada 2017 r. zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 1.387.002,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 17.09.2006 r. (pkt I), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt II), zasadził od powódki na rzecz pozwanej 4.197 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III), zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Opolu kwotę 15.654,84 zł tytułem nieuiszczonych wydatków w sprawie.

Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy przedstawiały się następująco:

Wojewódzkie Przedsiębiorstwo (...) w O. (poprzednik prawny (...) S.A. w O.) zawarło dnia 1.05.1998 r. z Gminą Miasto B. umowę o świadczenie usług ciepłowniczych na terenie Gminy B. i nieodpłatny zarząd mieniem ciepłowniczym stanowiącym własność Gminy. Zarządca Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa (...) w O. miał prawo używania przedmiotu nieodpłatnego zarządu oraz pobierania z niego pożytków przez okres trwania umowy. Umowa zawarta została na okres 5 lat, Gmina mogła jednak w terminie do 30.09.2003 r. oświadczyć o zamiarze przedłużania lub nie, umowy. Brak oświadczenia we wskazanym terminie skutkować miał automatycznym przedłużeniem umowy na okres kolejnych 5 lat. Po zakończeniu zaś trwania nieodpłatnego zarządu (...) S.A. w O. zobowiązana była przekazać Gminie przedmiot umowy wraz z nakładami poniesionymi w celu jego ulepszenia modernizacji lub adaptacji.

Dnia 20.09.2002 r. Rada Miejska w B. podjęła uchwałę no utworzeniu (...)

Przedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o. jako jednoosobowej spółki Gminy Miasto B., w celu eksploatacji gminnych urządzeń ciepłowniczych i realizacji planu zaopatrzenia w ciepło. W wykonaniu powyższej uchwały sporządzono został akt założycielski Spółki z o.o. (...) Przedsiębiorstwo (...). W dniu 16.04.2003 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników podjęło uchwałę, że wszystkie udziały w kapitale zakładowym Spółki obejmuje jedyny wspólnik - Gmina Miasto B.. Z dniem 1.05.2003 r. Spółka miała rozpocząć swoją działalność statutową.

W związku z utworzeniem (...) Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o., Zarząd Gminy Miasto B. oświadczył Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu (...) w O., iż nie przedłuża umowy z dnia 1.05.1998 r.

Rada Miejska w B. uchwałą z dnia 25.04.2003 r. podjęła uchwałę o wniesieniu do nowoutworzonej (powodowej) spółki wkładu niepieniężnego w postaci działek zabudowanych oraz niezabudowanych, środków trwałych i wartości niematerialnych oraz prawnych o wartości księgowej 23.878.000 zł brutto według stanu na dzień 31.03.2003 r. W tej dacie pozwana nie przekazała jeszcze Gminie Miasta B. mienia ciepłowniczego.

W dniach 7.07.2005 r. oraz 10.08.2005 r. po uprawomocnieniu się wyroku nakazującego pozwanej (...) SA wydanie Gminie Miasto B. majątku, doszło do przejęcia tego majątku przez Gminę. Strona pozwana wydała Gminie Miasto B. część składników majątku ciepłowniczego tj. nieruchomości gruntowe, z wyłączeniem środków trwałych i urządzeń ciepłowniczych. Strona pozwana przekazała Gminie nieruchomość położoną przy ul. (...), nie wydając jednak pomieszczenia, w którym zlokalizowany był węzeł ciepłowniczy. Komornik przeprowadził czynności związane z wydaniem nieruchomości w dniach 14 i 16.09.2005 r.

Pozwany zatrzymały we władaniu cieci ciepłownicze, węzły i przyłącza kierując się w tym zapewnienia bezpieczeństwa i ciągłości dostaw ciepła dla odbiorców, obowiązku wywiązywania się z zawartych przez nią umów z odbiorcami ciepła.

Pozwany posiadał koncesje na prowadzenie działalności przez cały okres zarządzania mieniem, miał także zatwierdzone zgodnie z prawem taryfy dla świadczonych usług. Przekazanie zaś majątku, bez możliwości kontynuowania działalności skutkowałoby naliczeniem kary na pozwanego Po odzyskaniu od pozwanego (...) S.A. części majątku ciepłowniczego, Gmina Miasto B. zawarła w dniach 8 oraz 19.09.2005 r. ze stroną powodową (...) spółką z o.o. umowy użyczenia majątku ciepłowniczego stanowiącego własność Gminy. Umowy te zawarte były w celu wyceny majątku, a następnie wniesienia go do (...) Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. w B. w formie aportu. (...) S.A. w O. w dniach 7.09.2005 r., 14.09.2005 r i 19.09.2005 r. wzywała Gminę Miasto B. do przejęcia przedmiotu umowy z dnia 1.05.1998 r. o świadczenie usług ciepłowniczych na terenie Gminy i nieodpłatny zarząd mieniem ciepłowniczym, w takim zakresie w jakim do tej pory przedmiot ten nie został przejęty. Zaznaczyła przy tym, że brak odpowiedzi na wezwania oznacza faktyczną odmowę przejęcia przez Gminę rzeczonego majątku, co uniemożliwia pozwanej przekazanie sieci i węzłów cieplnych oraz dokumentacji technicznej związanej z mieniem ciepłowniczym. Nadto podała, że nie jest zainteresowana nieodpłatnym świadczeniem usług zarządzania gminnym mieniem ciepłowniczym oraz realizacją za Gminę B. jej zadań własnych.

We wrześniu 2005 r. (...) Przedsiębiorstwo (...) nie miało dostatecznych środków na prowadzenie działalności. Z uwagi na konieczność zapewnienia ciągłości dostaw ciepła z centralnej ciepłowni, powód zawarł z pozwanym (...) S.A. umowę o dostarczanie do 20.04.2006 r. energii cieplnej o zmiennym zapotrzebowaniu. Powód miał dostarczać pozwanemu energię cieplną w oparciu o taryfę dla ciepła określającą ceny i stawki opłat za sprzedane ciepło oraz sposób ich obliczania. Pozwany (...) SA zawarł też porozumienie z Gminą Miasto B. o czasowym korzystaniu z zorganizowanej części mienia ciepłowniczego Gminy B., strony nie uzgodniły czynszu ani wynagrodzenia za korzystanie z tego mienia. W związku jednak z tym porozumieniem, w dniu 4.11.2005 r. pomiędzy powodem (...) Spółka z o.o. a (...) SA doszło do zawarcia porozumienia w sprawie realizacji rozliczeń z tytułu wzajemnych dostaw. Uzgodniono zasady kompensaty zobowiązań (...) z należnościami (...) z tytułu dostaw ciepła na rzecz (...). W dniu 4.11.2005 r. pozwany (...) SA zawarł również z powodem (...) umowę o dostarczanie powodowi miału węglowego. Należności za sprzedawany opał miały być kompensowane z zobowiązaniami sprzedającego z tytułu dostaw ciepła.

W dniu 20.09.2005 r. pozwany (...) SA wystawił Gminie Miasto B. fakturę VAT nr F-3ZL2/05/09/00536 na kwotę 3.167.170,65 zł brutto, (2.596.041,52 zł netto)

wskazując w jej tytule, że dotyczy ona nakładów poczynionych przez (...) S.A. na składniki majątku Gminy Miasta B..

W dniu 4.11.2005 r. Gmina Miasto B. przeniosła na (...) Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o. prawo własności nieruchomości o wartości 7.500.000 zł wnosząc je jako aport na pokrycie objętych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym.

Pismem z 2.12.2005 r. adwokat S. K. powołując się a pełnomocnictwo udzielone mu przez Gminę Miasto B. jak również przez (...) Spółkę z o.o. poinformował pozwanego (...) SA o jego zobowiązaniu w wysokości 3.700.000 zł tytułem utraconych przez uprawnionego korzyści w okresie bezumownego przetrzymywania mienia oraz 4.000.000 zł tytułem innych szkód, w tym utraconych korzyści z tytułu niemożliwości korzystania z odpisów amortyzacyjnych i ich przeznaczania na rzeczywiście niezbędne i potrzebne dla tych składników majątkowych nakłady. Kolejnym pismem z dnia 3.01.2006 r. adwokat S. K. wezwał pozwanego (...) SA do zapłaty kwoty 7.824.866,30 zł z odsetkami ustawowymi od 3.12.2005 r. Jako podstawę prawną tego roszczenia adwokat wskazał artykuł art. 224 Kodeksu cywilnego.

W dniu 2.02.2006 r. Gmina Miasto B. przeniosła na rzecz (...)

Przedsiębiorstwa (...) Spółki z o.o. własność kolejnych składników majątku ciepłowniczego, tj. sieci, węzłów i przyłączy. W tej dacie ruchomości były nadal użytkowane przez (...) SA, na podstawie porozumienia zawartego z Gminą.

Podpisana została także umowa użyczenia urządzeń stanowiących kotły gazowe i zbiorniki ciśnieniowe.

Dnia 9.05.2006 r. (...) SA oraz Gmina Miasto B. sporządziły protokół końcowy w sprawie przekazania Gminie Miasto B. części gminnego majątku ciepłowniczego będącego w posiadaniu (...) S.A., a opisanego w dokumentach arkuszy spisowych z inwentaryzacji węzłów cieplnych, protokołów przekazania dokumentacji technicznej węzłów cieplnych i dokumentacji dozorowej, książek obiektów budynków i sieci cieplnych, protokołów przekazania pomiarów elektrycznych i zestawów kluczy do węzłów, arkuszy spisowych liczników ciepła, energii elektrycznej i wodomierzy, protokołów przekazania kopii map do sieci ciepłowniczych, umów sprzedaży ciepła, potwierdzenia przekazania wykazu umów oraz zestawienia mocy zamówionej na poszczególne punkty odbioru, potwierdzenia przekazania zestawienia odbiorców, kopii dokumentów OT, OP, kart inwentaryzacyjnych, potwierdzenia przekazania wykazu nowych środków trwałych i nakładów na środkach trwałych majątku ciepłowniczego i korespondencji w sprawie pracowników podlegających przekazaniu w oparciu o art. 23 1 k.p.

Gmina Miasto B. zażądała od pozwanego (...) SA odszkodowania za bezumowne korzystanie z majątku ruchomego stanowiącego własność Gminy po 10.000 zł miesięcznie za 29 miesięcy począwszy od 1 maja 2003 r., tj. 290.000 zł oraz po 5.000 zł za osiem miesięcy w kwocie 40.000 zł, łącznie zażądała odszkodowania w wysokości 330.000 zł, tj. za okres od 1 maja 2003 r. do dnia 31 maja 2006 roku. Pismem z dnia 9.08.2006 r. kwotę tę Gmina Miasto B. potrąciła z wierzytelnością (...) dochodzoną od Gminy w sprawie VI GC 160/06 przed Sądem Okręgowym w Opolu z tytułu nakładów na majątek ciepłowniczy. Zgłoszony w tamtym procesie zarzut potrącenia został uwzględniony, powództwo o zapłatę nakładów zostało oddalone co do kwoty 330.000 zł.

W dniu 9.05.2006 r. (...) Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. zawarła z (...) S.A. umowę dotyczącą cesji praw i obowiązków wynikających z umów sprzedaży ciepła zawartych przez dotychczasowego sprzedawcę z odbiorcami w B.. Na jej podstawie pozwana przeniosła począwszy od dnia 1.05.2006 r. na rzecz powoda ogół praw i przekazała wszystkie obowiązki wynikające z zawartych z odbiorcami ciepła na terenie B. umów sprzedaży ciepła. Ustalono, iż wszelkie należności z tytułu sprzedaży ciepła do dnia 30.04.2006 r. wynikające z umów sprzedaży ciepła objętych niniejszą cesją stanowią własność (...) S.A., zaś wszelkie należności z tytułu sprzedaży ciepła po dnu 30.04.2006 r. wynikające z umów sprzedaży ciepła objętych niniejszą cesją stanowią należność (...) sp. z o.o.

Dnia 13.09.2006 r. powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 15.393.515,37 zł w terminie do dnia 16.09.2006 r., tytułem odszkodowania za korzyści utracone na skutek niewydania przez (...) S.A. majątku ciepłowniczego Gminy Miasto B. w dniu 1.05.2003 r. Powód wyjaśnił, że niniejsze uniemożliwiało mu rozpoczęcie działalności gospodarczej i uzyskanie przychodów, które po odliczeniu kosztów ich uzyskania zamykają się dochodzoną kwotą liczoną za okres 1.05.2003 r. do 30.04.2006 r. W przedłożonym na powyższą okoliczność rozliczeniu wraz z załącznikami, powód wykazywał, iż w okresie od maja do kwietnia 2006 r. uzyskałby przychód netto w wysokości 31.218.223,77 zł, z czego koszty na uzyskanie tego przychodu wyniosłyby 15.824.708,40 zł. Obliczenie utraconych korzyści uwzględniało: wytworzenia energii cieplnej, przysłania tej energii, zamówionej mocy na ciepło, jej ceny, taryfy i wartości przychodów, a także ilość pracowników oraz ich wynagrodzenie, transport miału, koszt energii elektrycznej.

W piśmie z 25.08.2009 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki we W. wyjaśnił stronie pozwanej (...) S.A. m.in., iż decyzją z 17.06.2008 r. Prezes URE zatwierdził taryfę dla ciepła dla (...) sp. z o.o. w B., a ta poprzedzona była wydaniem decyzji w postępowaniu administracyjnym w sprawie zatwierdzenia taryfy dla ciepła. Jej kontrola wykazała zaś prawidłowość ustalenia taryfy dla ciepła pod względem zgodności z zasadami określonymi w art. 44, 45 i 46 ustawy Prawo energetyczne.

Dodał, że po dokonaniu analizy i weryfikacji kosztów przyjętych przez (...) jako uzasadnienie do kalkulacji stawek opłat za przesyłanie i dystrybucję ciepła oraz sposobu ustalenia grup odbiorców ciepła w taryfie dla ciepła - nie stwierdził niezgodności w sposobie ich ustalania z zasadami określonymi przepisami ustawy i rozporządzenia taryfowego. Prezes URE nie podzielił prezentowanego przez (...) S.A. stanowiska, że ciepło przez (...) jest kupowane bezpośrednio z kotłowni przy ul. (...) w B., co uzasadniałoby wyodrębnienie przez (...) dla (...) odrębnej grupy taryfowej dla odbiorców otrzymujących ciepło bezpośrednio ze źródła ciepła. Według Prezesa URE ciepło jest dostarczane do sieci ciepłowniczej (...) ze źródła ciepła przy ul. (...) w B. za pośrednictwem sieci ciepłowniczej (...), przez co należy stosować grupę taryfową 1B zgodnie z zasadami ustalonymi w § 10 rozporządzenia taryfowego. Dodał, że zgodnie z art. 3 pkt 4c i 5c ustawy Prawo energetyczne przesyłanie to transport ciepła siecią ciepłowniczą do odbiorców przyłączonych do tej sieci, natomiast dystrybucja to rozdział ciepła do odbiorców przyłączonych do sieci ciepłowniczej. (...) świadczy na rzecz (...) - odbiorcy przyłączonego do sieci ciepłowniczej (...) - usługi przesyłania i dystrybucji ciepła, co uzasadnia pobieranie przez (...) sp. z o.o. od (...) S.A. opłat z tytułu przesyłania i dystrybucji ciepła.

Prezes URE wskazał ponadto, że możliwość stosowania, przez przedsiębiorstwo ciepłownicze wytwarzające ciepło i przesyłające je bezpośrednio do sieci innego przedsiębiorstwa dystrybucyjnego, stawek opłat za usługi przesyłowe przewiduje § 7 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 9.10.2006 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło. Zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia, taryfa dystrybutora ciepła zawiera stawki opłat stałych i zmiennych za usługi przesyłowe. Natomiast zgodnie z § 7 ust. 4 rozporządzenia w przypadku gdy przedsiębiorstwo energetyczne, o którym mowa w ust. 3 (dystrybutor ciepła) zakupuje ciepło od innych przedsiębiorstw energetycznych, taryfa tego przedsiębiorstwa określa sposób stosowanie cen i stawek opłat (stawek opłat stałych i zmiennych za usługi przesyłowe ustalonych w taryfach przedsiębiorstw, do których to ciepło zostało zakupione.

Wyrokiem z dnia 26.11.2009 r. Sąd Rejonowy w Opolu zasądził od (...) S.A. na rzecz (...) sp. z o.o. ustawowe odsetki od kwoty 39.264,44 zł za okres od 20.03.2009 r. do 18.10.2009 r. Sąd ten uznał za zasadne roszczenie powoda wynikające z umowy pomiędzy stronami zawartej w dniu 17.10.2008 r. o numerze FDM/0131/2008 w zakresie kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła.

Wyrokiem z dnia 29.11.2009 r. Sąd Rejonowy w Opolu zasądził od (...) S.A. na rzecz (...) sp. z o.o. ustawowe odsetki od kwoty 35.512,93 zł za okres od 19.04.2009 r. do 18.10.2009 r. Sąd ten uznał za zasadne roszczenie powoda wynikające z umowy pomiędzy stronami zawartej w dniu 17.10.2008 r. w zakresie kompleksowej sprzedaży i przesyłu ciepła.

Podstawą do naliczenia żądanych opłat była w/w umowa zgodna z postanowieniami ustawy z 10.04.1997 r. Prawo energetyczne i przepisami wykonawczymi do tej ustawy tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9.10.2006 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło. Uznał ten Sąd rzeczoną umowę stron za ważną, obowiązującą i dającą powodowi podstawę do naliczania opłaty z tytułu świadczonej usługi przesyłowej. Sąd uznał, że zasadne było naliczenie opłaty przesyłowej, skoro niniejsze regulowała umowa kompleksowa stron, a ta z kolei zawarta była zgodnie z ustawą Prawo energetyczne i przepisami wykonawczymi do tej ustawy tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło. Sąd ten nie podzielił zwłaszcza poglądu (...) S.A., iż opłata za przesył ciepła jest nieuzasadniona w związku z tym, iż transport ciepła przebiega należącą do niej siecią ciepłowniczą oraz, w związku z tym, że (...) sp. z o.o. jest jedynie wytwórcą ciepła, a (...) S.A. przedsiębiorstwem przesyłowym. Sąd dodał, że zgodnie z art. 3 pkt 4c i 5c ustawy Prawo energetyczne przesyłanie to transport ciepła siecią ciepłowniczą do odbiorców przyłączonych do tej sieci, natomiast dystrybucja to rozdział ciepła do odbiorców przyłączonych do sieci ciepłowniczej. Dlatego też (...) sp. z o.o. jako przedsiębiorstwo ciepłownicze wytwarzające ciepło i przesyłające je bezpośrednio do sieci innego przedsiębiorstwa dystrybucyjnego ((...) S.A.) jest uprawniony do stosowania stawek za usługi przesyłowe, o czym stanowi § 7 ust. 4 pow. rozporządzenia Ministra Gospodarki.

Szacowana wartość wzbogacenia (...) S.A. w okresie od 1.10.2005 do 30.04.2006 r. według cen z tamtego okresu wynosi 3.975.873,41 zł, zaś wartość zubożenia (...) sp. z o.o. wynosi 3.961.525,72 zł. Różnica między zubożeniem a wzbogacaniem wzięły się z informacji wskazanych w fakturach i taryfach (z faktur wzięte zostały wielkości, a ceny zostały wzięte z taryf obowiązujących w tym okresie).

Sprzedaż ciepła z ciepłowni w B. za okres od października 2005 do kwietnia 2006 r. stanowiła w sumie 4.429.475,50 zł, z czego za październik 340.373,31 zł, za listopad 592.142,44 zł, za grudzień 720.391,46 zł, za tyczeń 990.393,35 zł, za luty 740.165,59 zł, za marzec 707.716,76 zł, a za kwiecień 338.292,60 zł.

Szacowane straty na przesyle ciepła w sieci ciepłowniczej w B. za okres od października 2005 do kwietnia 2006 r. stanowiły w sumie 628.438,80 zł, z czego za październik 41.294,08 zł, za listopad 84.213,39 zł, za grudzień 106.361,59 zł, za styczeń 149.305,50 zł, za luty 106.935,42 zł, za marzec 101.440,99 zł, a za kwiecień 38.887,86 zł.

Szacowane przychody ze sprzedaży nadwyżki mocy zamówionej nad pobraną za okres od października 2005 do kwietnia 2006 r. stanowiły w sumie 160.248,40 zł, z czego za październik 30.738,77 zł, za listopad 21.082,75 zł, za grudzień 21.082,75 zł, a za styczeń, luty, marzec i kwiecień po 21.836,03 zł.

Suma opłat przesyłowych stałych w okresie od października 2005 r. do kwietnia 2006 r. stanowiła 418.020.86 zł, a suma opłat przesyłowych zmiennych w okresie od października 2005 r. do kwietnia 2006 r. stanowiła 2.373.135,77 zł.

Kwoty te nie uwzględniały pracowników przejętych. Należałoby zatem w tym zakresie dokonać korekty, dokonując przeliczenia uwzględniającego wynagrodzenie pracownika, ilość pracowników i czas ich pracy)

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie jedynie w części.

Sąd Okręgowy rozważał zasadność roszczenia strony powodowej w oparciu o przepisy regulujące bezpodstawne wzbogacenie uznając, że nie zachodzi odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na art. 415 k.c. w zw. z art. 416 k.c.

W ocenie Sądu Okręgowego zasadność roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia wymaga ustalenia, kiedy została naruszona prawnie chroniona pozycja strony powodowej i czy na skutek takiego naruszenia doszło do przysporzenia korzyści majątkowej na rzecz strony pozwanej kosztem strony powodowej.

W związku z tym wyjaśnienia wymagał charakter opłaty przesyłowej tj. czy opłata ta związana była z posiadaniem urządzeń przesyłowych oraz czy art. 45 i 45a ustawy z 10.04.1997 r. - Prawo energetyczne w brzmieniu obowiązującym od dnia 1.05.2003 r., § 2-4, § 8 i § 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 12.10.2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem i § 7 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9.10.2006 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło - mają znaczenie dla roszczenia kondycyjnego.

Zgodnie z art. 45a ustawy z dnia 10.04.1997 r. Prawo energetyczne w brzmieniu obowiązującym od dnia 1.05.2003 r. przedsiębiorstwo energetyczne na podstawie cen i stawek opłat zawartych w taryfie lub cen i stawek opłat ustalanych na rynku konkurencyjnym, o którym mowa w art. 49 ust. 1 wylicza opłaty za dostarczone do odbiorcy paliwa gazowe, energię elektryczną lub ciepło. Zgodnie zaś z § 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9.10.2006 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło, taryfa dystrybutora ciepła zawiera stawki opłat stałych za usługi przesyłowe i stawki opłat zmiennych za usługi przesyłowe, a w przypadku gdy przedsiębiorstwo energetyczne zakupuje ciepło od innych przedsiębiorstw energetycznych, taryfa tego przedsiębiorstwa określa sposób stosowania cen i stawek opłat ustalonych w taryfach przedsiębiorstwo, od których ciepło to zostało zakupione (dystrybutorem, zgodnie z § 2 ust. 3 tego rozporządzenia, jest natomiast przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją ciepła zakupionego od innego przedsiębiorstwa energetycznego). Przepisy § 2-4, §8 i §10 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 12.10.2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem, traktują o zasadach kształtowania taryf i wskazują oznaczenia określeń m.in. wytwórca ciepła, czy dystrybutor.

Od 1.05.2003 r. do 30.09.2005 r. (...) Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. nie było właścicielem zatrzymanego przez (...) S.A. majątku, który stanowił własność Gminy Miasta B., ani też nie przysługiwał mu do tego majątku żaden tytuł prawny (powód zresztą przyznał niniejsze w piśmie procesowym z 10.09.2010 r.). Własność części tego majątku w postaci nieruchomości została przeniesiona przez Gminę na powoda 4.11.2005 r., a wcześniej (po odzyskaniu majątku w dniach 13 i 19.09.2005 r.) na podstawie umów z 8 i 19.09.2005 r. oddana powodowi w użyczenie. Skoro zatem od 8.09.2005 r. i od 19.09.2005 r. powód dysponował nieruchomym majątkiem ciepłowniczym, nie może być mowy o wzbogaceniu się przez stronę pozwaną kosztem powoda Sąd Okręgowy wskazał, że na kwotę dochodzoną przez stronę powodową tj. 9.700.788,60 zł składały się, nieuzyskane przez stronę powodową, kwoty 5.452.519,26 zł z tytułu sprzedaży ciepła w okresie od 1.05.2003 r. do 30.09.2005 r. oraz 3.833.430,41 zł z tytułu opłat za przesył ciepła w okresie od 1.10.2005 r. do 30.04.2006 r.

Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia, że strona pozwana wzbogaciła się kosztem strony powodowej w okresie od 1.05.2003 r. do 1.02.2006 r.

Zdaniem Sądu, brak jest również jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że w okresie do dnia przejęcia we władanie części nieruchomej majątku (tj. w okresie od 1.05.2003 r. do 19.09.2005 r.), sfera praw powoda stała się źródłem wzbogacenia strony pozwanej, a w związku z tym by powód posiadał legitymację do żądania wydania na podstawie art. 405 k.c. korzyści uzyskanych z eksploatacji majątku ciepłowniczego przez (...) S.A. Tym samym, w ocenie Sądu bezsprzecznie do dnia 1.02.2005 r. nie można mówić o zubożeniu powoda. Jeżeli bowiem podmiot nie ma majątku, którym mógł świadczyć usługi, to nie sposób przyjąć, że został zubożony. O ile w czasie tym (...) posiadał część majątku, to ten nie pozwalał na świadczenie usług we wskazanym zakresie.

Zdaniem Sądu Okręgowego dopiero od 2.02.2005 r., kiedy to Gmina przeniosła na stronę powodową własność sieci ciepłowniczych, można mówić o utracie korzyści strony powodowej, nie mogącej eksploatować majątku wytwórczego.

Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 3 pkt 4c i 5c ustawy Prawo energetyczne strona powodowa była uprawniona do naliczania opłat z tytułu przesyłania i dystrybucji ciepła w związku z dystrybucją ciepła przez pozwaną za pośrednictwem sieci ciepłowniczej będącej własnością strony powodowej.

Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego na okoliczność ustalenia wartości wzbogacenia strony pozwanej, uzyskanego w oparciu o majątek Gminy B. i zubożenia strony powodowej polegającego na nieuzyskaniu korzyści z majątku ciepłowniczego w okresie od 1.10.2005 r. do 30.04.2006 r., według cen z tamtego okresu. Z opinii tej wynika, iż szacowana wartość wzbogacenia (...) S.A. w okresie od 1.10.2005 r. do 30.04.2006 r. według cen z tamtego okresu wynosi 3.975.873,41 zł, zaś wartość zubożenia (...) sp. z o.o. wynosi 3.961.525,72 zł. Opinia opierała się o dokumentację zgormadzoną w niniejszej sprawie. Biegły wyjaśnił jak wyliczył powyższe wartości, oświadczając, że brał pod uwagę okres sezonu grzewczego, generującego znakomitą część przychodów rocznych. Wyjaśnił, iż wskaźniki dotyczące całego roku nie mogą mieć odniesienia stricte do kosztów sezonu grzewczego. Sezon grzewczy to sezon pracy urządzeń ciepłowniczych, stąd w tym czasie nie należy wykonywać remontów (planuje się wykonać je w innym okresie). Nadto, tym czasie (...) S.A. kończył zarządzać tym majątkiem i miał świadomość, ze musi oddać sieć ciepłowniczą, a zatem spółka ta mogła minimalizować koszty (zapewnić sprawność urządzeń, lecz wydawać mniej niżby wydała gdyby miał świadomość, że sieć ciepłowniczą będzie dalej użytkować).

Biegły podał, że swoje wyliczenia opierał na dokumentach, nie zaś założeniach, i nie mógł on zastosować symulacji co do połowy roku (bo nie wiadomo jaki procent rocznych dochodów przypada na sezon grzewczy). Biegły przyznał jednak podczas przesłuchania na rozprawie w dniu 8.11.2017 r. iż w swojej opinii nie uwzględnił, a winien był uwzględnić koszty pracy pracowników przejętych i o tę wartość należałoby dokonać korekty.

Oceniając wysokość korzyści uzyskanych przez stronę pozwaną kosztem strony powodowej w okresie od lutego do kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy uznał, że stronie powodowej należy się kwota 1.387.002,59 zł obliczona w ten sposób, że od sumy wszystkich opłat ze sprzedaży ciepła (tabela nr 3 z opinii biegłego, k. 2698 akt) w miesiącach luty, marzec i kwiecień tj. od kwoty 1.786.174,95 zł (740.165,59 + 707.716,76 + 338.292,60) należało odliczyć sumę strat na przesyle ciepła w tychże miesiącach (tabela nr 4 z opinii biegłego, k. 2699 akt) tj. 247.264,27 zł (106.935,42 + 101.440,99 + 38.887,86) oraz odliczyć sumę przychodów ze sprzedaży w rzeczonym okresie nadwyżki mocy zamówionej nad pobraną (tabela 6 z opinii biegłego, k. 2701) tj. kwotę 65.508 zł. Od uzyskanej w ten sposób kwoty tj. 1.473.402,55 zł, dodatkowo odjąć należało kwotę 86.400 zł (jako iloczyn 3 miesięcy, 12 pracowników i 2.400 zł ich wynagrodzenia).

Sąd Okręgowy zasądził odsetki od dochodzonej kwoty od dnia wniesienia pozwu tj. 17.09.2006 r., zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, który stwierdził, że dalsze pisma procesowe jedynie doprecyzowały roszczenie zgłoszone przez stronę powodową już w pozwie.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu Sąd Okręgowy wydał na podstawie art. 100 k.p.c., rozdzielając je stosunkowo. O kosztach sądowych Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 83 ust 2 k.p.c.

Powyższy wyrok zaskarżyły obie strony.

Strona powodowa zaskarżyła wyrok:

- co do punktu I wyroku w zakresie oddalającym powództwo ponad kwotę 1.387 002,59 zł, w zakresie roszczenia powodowej spółki do kwoty należności głównej w wysokości 3.975 873, 41 zł - co do punktu II,III i IV zaskarżonego wyroku.

Strona powodowa zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest:

1. art. 227 k.p.c. poprzez uznanie przez Sąd I instancji za prawnie doniosłe ustaleń nie mających znaczenia dla oceny roszczenia powoda, tj. od kiedy powodowa spółka była właścicielem całości majątku ciepłowniczego, podczas gdy ustalenia wymagało od kiedy pozwana spółka uzyskiwała korzyści kosztem powodowej spółki, a nie wyłącznie bezpośrednio z majątku powodowej spółki, a wadliwość ta miała wpływ na wynik sprawy, gdyż na tej podstawie sąd w sposób nieprawidłowy ustalił początkową datę bezpodstawnego wzbogacenia się pozwanej kosztem powodowej spółki,

2. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 kpc poprzez wadliwe i dowolne przyjęcie przez Sąd I instancji, że od kwoty stanowiącej bezpodstawne wzbogacenie pozwanej spółki obliczone przez biegłego, należy odjąć (1) kwotę 247 264,27 zł tytułem strat na przesyle ciepła, (2) kwotę 65 508,00 zł tytułem przychodów ze sprzedaży nadwyżki mocy zamówionej nad pobraną oraz (3) kwotę 86 400 zł tytułem wynagrodzenia pracowników, podczas gdy kwoty te nie podlegały odliczeniu od wysokości bezpodstawnego wzbogacenia, ponieważ kwoty (1) i (2) zostały już uwzględnione w opinii biegłego przy wyliczaniu wartości bezpodstawnego wzbogacenia, a Sąd I instancji nie wskazał z jakich przyczyn dokonał ich ponownego (w konsekwencji "podwójnego") odliczenia, nadto kwota (2) w żadnym wypadku nie mogła być odjęta, a dodana do wartości bezpodstawnego wzbogacenia, a kwota (3) stanowiąca wartość wynagrodzenia pracowników nie mogła podlegać odliczeniu, gdyż osoby te były zatrudnione w pozwanej spółce i pozwana poniosłaby koszt ich wynagrodzenia nawet w sytuacji, gdyby nie wykonywała usług stanowiących przedmiot niniejszego postępowania

3. art. 398 w zw. z art. 262 § 2 pkt 2 i 3 Kodeksu Spółek Handlowych oraz art. 405 i 155 Kodeksu Cywilnego poprzez jego niezastosowanie i dokonanie ustaleń odmiennych od wiążącej wykładni prawa wyrażonej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22.06.2012 r., sygnatura akt V CSK 282/12 w zakresie wpływu podjęcia przez Gminę B. w kwietniu 2003 r. uchwały o wniesieniu do powodowej spółki wkładu niepieniężnego w postaci mienia ciepłowniczego na czasowy zakres odpowiedzialności pozwanej spółki z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia,

4. art. 102 kpc w zw. z art. 100 zd. 1 kpc poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy powództwo zostało uwzględnione co do zasady, a wysokość roszczenia strony powodowej była niemożliwa do określenia w momencie wytoczenia powództwa, a jej określenie stało się możliwe dopiero po złożeniu przez biegłego opinii w sprawie wysokości bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej spółki,

5. art. 98 § 2 kpc poprzez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie przy rozliczaniu kosztów procesu, opłat sądowych ponoszonych przez stronę powodową, w tym między innymi opłat sądowych od pozwu, apelacji i skargi kasacyjnej,

6. art. 108 § 1 kpc w zw. z art. 83 ust. 2 kpc i art. 328 § 2 kpc poprzez oparcie orzeczenia w pkt. IV na przepisie nieistniejącym i brak uzasadnienia zasadności i wysokości zwrotu przez powoda na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Opolu nieuiszczonych wydatków w sprawie, co uniemożliwia kontrolę instancyjną orzeczenia w tym zakresie.

II. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest:

1. art. 328 § 2 kpc w zw. z art. 233 § 1 kpc i art. 227 kpc skutkujące dokonaniem błędnych ustaleń, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia by strona pozwana wzbogaciła się kosztem strony powodowej w okresie od 01.05,2003 r. do 01.02.2006 r., przy jednoczesnym nie wskazaniu w treści uzasadnienia na jakich dowodach sąd oparł się dokonując powyższych ustaleń i nie dokonaniu przez sąd oceny dowodów w tym zakresie,

2. błędnym ustaleniu, że do dnia 01.02.2006 r. powodowa spółka nie miała majątku, którym mogła świadczyć usługi energetyczne, podczas gdy już od września 2005 r. (...) Sp. z o.o. była w posiadaniu kotłowni centralnej i nieruchomości stanowiącej mienie ciepłownicze, a brak posiadania sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych wynikał wyłącznie z faktu bezprawnego ich zatrzymania przez pozwaną.

III. naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

1. art. 405 Kodeksu Cywilnego poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na sprzecznym z literalną i celowościową wykładnią przepisu uznaniu, że ewentualne zubożenie powodowej spółki mogło powstać wyłącznie w majątku powodowej spółki, tj. od dnia 02.02.2006 r. - gdy powodowa spółka przejęła na własność sieć ciepłowniczą i węzły cieplne, podczas gdy prawidłowa dokonana wykładnia przepisu powinna uwzględniać dokonanie przysporzenia "kosztem innej osoby " i uwzględniać fakt bezprawnego zatrzymania sieci ciepłowniczej przez pozwaną spółkę co najmniej od dnia 01.10.2005 r.,

2. art. 93 § 1 Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 158 § 1 i art. 262 § 2 pkt 2 i 3 Kodeksu Spółek Handlowych poprzez ich niezastosowanie skutkujące nieuwzględnieniem przez Sąd I instancji, że wyłączną przyczyną braku wniesienia przez Gminę B. aportem do powodowej spółki sieci ciepłowniczej i węzłów cieplnych przed dniem 02 lutego 2006 r. było ich bezprawne zatrzymanie przez pozwaną spółkę,

3. art. 65 § 1 i 2 Kodeksu Cywilnego w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 08.03.1990 r. o samorządzie gminnym, poprzez błędną wykładnię przepisu materialnoprawnego skutkującego dokonaniem błędnej wykładni oświadczeń woli zawartych w umowach z (...) S.A. z dnia 01.10.2005r. i 04.11.2005r. nieuwzględniającej że dostarczanie ciepła mieszkańcom stanowi zadanie własne Gminy i polegającej na przyjęciu, że powyższe umowy stanowiły podstawę prawną do uzyskania przez (...) S.A. wzbogacenia kosztem (...) Sp. z o.o., a naliczanie opłat przesyłowych przez powodową spółkę było uzasadnione od momentu posiadania całości urządzeń przesyłowych pozwalających na świadczenie usług.

W oparciu o powyższe zarzuty strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zasądzenie od pozwanej (...) na rzecz powoda 21 kwoty 3 975 873,41 zł wraz z liczonymi od powyższej kwoty ustawowymi odsetkami od dnia 17.09.2006 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powodowej spółki kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zmianę zaskarżonego wyroku w pkt. IV poprzez jego uchylenie, a nadto zasądzenie od pozwanej na rzecz powodowej spółki kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, w tym w zakresie kosztów postępowania apelacyjnego.

Strona pozwana zaskarżyła wyrok w zakresie pkt I i III, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez:

a) błędną wykładnię praw i obowiązków stron na podstawie art. 65 § 1 i § 2 k.c poprzez nieuwzględnienie art. 56 k.c. w związku z art. 60 k.c. w związku uprzednim ustaleniem faktycznym, iż pozwany na mocy porozumienia z Gminą Miastem B. korzystał w sezonie grzewczym 2005/2006 (do dnia 30 kwietnia 2006 roku) z mienia ciepłowniczego stanowiącego własność ww. gminy, za jej wiedzą, zgodą i wolą, w celu świadczenia usług dostarczania energii cieplnej w tym okresie mieszkańcom gminy, a tym samym naruszenie art. 354 § 1 i § 2 k.c. w związku z postanowieniami zawartych z powodem umów i porozumień, a w konsekwencji niedokonanie oceny skutków prawnych porozumienia co do korzystania przez pozwanego z majątku gminy Miasta B., a następnie od dnia 2 lutego 2006 roku, dla sytuacji prawnej powoda - w zakresie właściwym dla przepisów umowy użyczenia i niezastosowanie w sprawie art. 716 w związku z art. 710 k.c. i błędne przyjęcie, że ww. porozumienie nie wiązało powoda, pomijając okoliczność dorozumianego wykonywania tego porozumienia (a więc pomijając skutki prawne wywodzone z art. 56 k.c. w związku z art. 60 k.c.), w szczególności w kontekście wskazanych wyżej i zawartych przez powoda i pozwanego umów i porozumień stanowiących konsekwencję korzystania z mienia ciepłowniczego w okresie 2 luty 2006 - 30 kwietnia 2006 roku, braku powiadomienia powoda o zmianie właściciela i braku czy to wypowiedzenia porozumienia w zakresie korzystania czy też zażądania przez powoda zwrotu mienia objętego porozumieniem, co w konsekwencji żądania zapłaty opłaty przesyłowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia stanowiłoby w tych okolicznościach także nadużycie prawa podmiotowego przez powoda, a więc naruszenie art. 5 k.c. w przedmiotowej sytuacji wobec jego niezastosowania,

b) naruszenie art. 354 § 1 i § 2 k.c. w związku z § 1 ust. 1-3 oraz § 9 ust. 1-3/ i § 11 umowy o dostarczanie energii cieplnej odbiorcy o zmiennym zapotrzebowaniu z dnia 1 października 2005 roku w związku postanowieniami decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 22 listopada 2005 roku zatwierdzającej taryfę dla ciepła (...) Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. (dalej "(...)") wraz z taryf dla ciepła (...) (dalej "Taryfa (...)") ogłoszonej w dzienniku urzędowym województwa (...) w dniu 9 grudnia 2005 roku Nr 80 poz. 2661, poprzez błędną wykładnię na podstawie art. 65 § 1 k.c. praw i obowiązków strony i nieuwzględnienie, że umowa ta stanowi łącznie z taryfą dla ciepła podstawę rozliczeń pomiędzy stronami sporu, także jeżeli chodzi o opłatę przesyłową,

c) błędne zastosowanie w sprawie art. 405 k.c. poprzez rozstrzygnięcie o roszczeniu powoda na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu i przyjęciu, że pozwany wzbogacił się bezpodstawnie kosztem powoda

d) błędne przyjęcie na podstawie art. 405 k.c., że pozwany uzyskał korzyść majątkową kosztem powoda, a tym samym przyjęcie, że pomiędzy korzyścią pozwanego w postaci uzyskanej opłaty przesyłowej za miesiące luty - kwiecień 2006 roku, a zubożeniem powoda polegającym właśnie na pozbawieniu go możliwości uzyskania tej opłaty przesyłowej zachodzi związek (związek bezpośredni właściwy dla oceny bezpodstawnego wzbogacenia) i nieuwzględnienie w ww. zakresie postanowień wiążącej strony umowy z dnia 1 października 2005 roku w związku z postanowieniami taryfy dla ciepła (...), jak i fakturami VAT wystawionymi przez powoda pozwanemu w wyżej wskazanym okresie na podstawie powołanej wyżej urnowy

2) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., tj. naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w odniesieniu do:

a) umowy o dostarczanie energii cieplnej odbiorcy o zmiennym zapotrzebowaniu z dnia 1 października 2005 roku, umowy z dnia 4 listopada 2005 roku nr 23/ZL/05/06, w szczególności preambuły w zakresie w jakim odnosi się ona do istniejącego porozumienia pomiędzy pozwanym a Miastem i Gminą B. co do czasowego korzystania w sezonie grzewczym 2005/2006 ze zorganizowanej części mienia ciepłowniczego gminy B., porozumienia z dnia 4 listopada 2005 roku w sprawie realizacji wzajemnych rozliczeń, w zakresie w jakim przewidywały sposób i zakres rozliczeń pomiędzy stronami, jak i termin wystawienia i zapłaty faktur oraz wskazywały datę graniczną - 30 kwietnia 2006 roku - poprzez niedokonanie ich właściwej oceny w kontekście zachowania pozwanego, w tym: - rozliczania dostarczonego pozwanemu ciepła na mocy faktur VAT w okresie do 30 kwietnia 2006 roku

- rozliczania dostaw miału

- zaniechania powoda żądania zwrotu mienia ciepłowniczego przez pozwanego od dnia 2 lutego 2006 roku do dnia 30 kwietnia 2006 roku, z których to dokumentów wynikała ponadto świadomość powoda istnienia i wykonywania porozumienia dotyczącego czasowego korzystania z mienia ciepłowniczego przez pozwanego w sezonie grzewczym 2005/2006 oraz świadczenia usług dostarczania ciepła mieszkańcom Gminy Miasta B., a tym samym nieustalenie, że powód od dnia 2 lutego 2006 roku (momentu, w którym stał się właścicielem) akceptował warunki korzystania z mienia ciepłowniczego przystępując do faktycznego wykonywania tego porozumienia;

b) § 1 ust. 1-3 oraz § 9 ust. 1-3 i § 11 umowy o dostarczanie energii cieplnej odbiorcy o zmiennym zapotrzebowaniu z dnia 1 października 2005 roku w związku z postanowieniami decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 22 listopada 2005 roku zatwierdzającej taryfę dla ciepła (...) Przedsiębiorstwa (...) sp. z o.o. wraz z taryfą dla ciepła (...), w szczególności pkt IV taryfy, ogłoszonej w dzienniku urzędowym województwa (...) z dnia 9 grudnia 2005 roku Nr 80 poz. 2661, jak i j pism Prezesa U RE (k. 1658 -1669 akt sprawy), które znalazły swoje j konsekwencje w powołanych przez Sąd wyrokach Sądu Rejonowego w Opolu z dnia 26 i 29 listopada 2009 roku, poprzez nieustalenie, iż w oparciu o powyższe okoliczności, uwzględniając fakt dostarczania pozwanemu przez powoda ciepła w świetle wyżej wymienionej umowy i taryfy (...) jeżeli (...) świadczyłby w okresie od 02.02.2006 do 30.04.2006 na rzecz powoda usługi przesyłowe w zakresie określonym taryfą to należało dokonywać rozliczenia pomiędzy stronami także opłaty przesyłowej,

c) w związku z art. 278 k.p.c. oraz przedłożoną w sprawie opinią biegłych z dnia 7 sierpnia 2017 roku oraz następnie ustną opinią uzupełniającą przedstawioną na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 roku oraz poprzednią - wykorzystaną w ramach wyżej wymienionych opinii - opinią tych samych biegłych z dnia 31 stycznia 2009 roku, poprzez brak wszechstronnego rozważenia argumentacji zawartej w tej opinii i nieuzasadnione przyjęcie, że biegli w sposób wyczerpujący wyliczyli wartość zubożenia powoda, wyjaśniając wszystkie wątpliwości opinii i nieuwzględnienie w tym zakresie następujących okoliczności:

- dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym załączonych do poprzedniej opinii biegłych z dnia 31 stycznia 2009 roku (na którą w przedmiotowej opinii biegli się powoływali i częściowo wykorzystali), tj. tabeli nr 9 K-1, stanowiącej załącznik sporządzony przez powoda a odnoszący się do wniosku taryfowego w roku 2007, obejmujący rzeczywiste dane w odniesieniu do ponoszonych kosztów przesyłu ciepła w roku 2006 (wszystkie kolumny wskazujące wykonanie - "Wyk.") i dodatkowo nieprzeprowadzenie dowodu z tego dokumentu,

- wyjaśnienie powoda do wniosku taryfowego za rok 2005 - vide pismo z dnia 27 września 2005 roku (k. 820 -827) wraz z tabelą na karcie 825 w zakresie, w jakim powód wskazał wprost koszty przesyłu ciepła stanowiące podstawę kalkulacji taryfy (...) (z dnia 22 listopada 2005 roku) na poziomie 3.128.528,00 zł rocznie,

- treści umowy zawartej pomiędzy powodem a Gminą Miastem B. w dniu 2 lutego 2006 roku - przeniesienia prawa własności ruchomości, w zakresie w jakim wskazywała ona wartość na dzień przeniesienia (tj. 2 lutego 2006 roku) poszczególnych składników przenoszonych na powoda, jak i łączną wartość tych składników, która to wartość stanowi wprost podstawę opodatkowania podatkiem od nieruchomości (budowli) i w konsekwencji przyjęcie za wiarygodne nieuwzględnienia przez biegłych w oparciu o powyższe dane takich kosztów przesyłu ciepła w okresie 2 lutego 2006 - 30 kwiecień 2006 roku, jak: - podatek od budowli (sieci i węzły),

- ubytki nośnika ciepła,

- koszty energii elektrycznej w celu przesyłu ciepła,

- koszty narzutów na wynagrodzenia pracowników, co miało istotny wpływ na wysokość ustalonego zubożenia;

d) zaniechanie ustaleń faktycznych i nieustalenie, że zakup ciepła przez pozwanego od powoda na mocy umowy z dnia 1 października 2005 roku następował wyłącznie na skutek porozumienia z Gminą Miastem B., tylko w związku ze świadczeniem usług przesyłowych na terenie B. w sezonie grzewczym 2005/2006.

W oparciu o powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o:

1. zmianę wyroku w części zaskarżonej i oddalenie powództwa,

2. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego według spisu kosztów lub według norm przepisanych w razie braku spisu kosztów, w tym także w zakresie kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji Obie strony złożyły odpowiedzi na apelacje, w których wniosły o oddalenie apelacji strony przeciwnej i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja strony powodowej podlegała uwzględnieniu w niewielkim zakresie, natomiast apelacja pozwanej okazała się bezzasadna.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do apelacji strony pozwanej, gdyż kwestionuje ona roszczenie strony powodowej co do zasady, natomiast apelacja strony powodowej dotyczy jedynie wysokości zasądzonej kwoty.

Na wstępie należy odnieść się do podniesionych w apelacji pozwanej zarzutów naruszenia prawa procesowego, które skarżąca wiąże z dokonanymi ustaleniami faktycznymi, gdyż jedynie w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym możliwa jest ocena poprawności zastosowania prawa materialnego.

Podkreślić trzeba, że zarzuty skarżącej dotyczą nie tyle dokonanych ustaleń faktycznych, lecz znaczenia ustalonych faktów dla dochodzonego w sprawie roszczenia.

Strona pozwana zarzuciła, że z treści porozumienia z Gminą B. oraz z treści umowy o dostarczanie energii cieplnej z dnia 1.10.2005 r., umowy z dnia 4.11.2005 r. oraz porozumienia z dnia 4.11.2005 r. należy wyprowadzić wniosek, że strona powodowa od chwili gdy stała się właścicielem sieci przesyłowej tj. od 2.02.2006 r., akceptowała warunki korzystania z mienia ciepłowniczego przez stronę pozwaną oraz nie żądała zwrotu mienia.

Wskazać trzeba, że powoływane przez stronę pozwaną porozumienie z Gminą B., nie może wywołać konsekwencji prawnych w stosunkach pomiędzy strona powodową a stroną pozwaną. Niezależnie bowiem od tego, jakie Gmina B. złożyła oświadczenia w zakresie mienia ciepłowniczego, nie są one wiążące dla strony powodowej. Z chwilą, gdy to strona powodowa stała się właścicielem mienia ciepłowniczego była uprawniona do samodzielnego decydowania o sposobie korzystania z należącego do niej majątku.

Z kolei z powołanych przez stronę pozwaną umów o dostarczanie energii cieplnej oraz porozumień zawartych pomiędzy stronami sporu, można wyprowadzić jedynie wniosek, że strona powodowa wiedziała o korzystaniu przez pozwaną z sieci ciepłowniczej.

Natomiast treść powołanych przez pozwaną umów nie daje podstaw do przyjęcia, że pomiędzy stronami sporu doszło do zawarcia umowy o nieodpłatnym przekazaniu stronie pozwanej mienia ciepłowniczego do korzystania. Umowy w żadnym zakresie nie odnoszą się do zasad korzystania przez pozwaną z sieci ciepłowniczej, a samo odwołanie się w preambule umowy z dnia 1.10.2005 r. do zawartego przez stronę pozwaną z Gminą B. porozumienia nie pozwala na wniosek, że wolą strony powodowej było nieodpłatne przekazanie sieci ciepłowniczej do korzystania przez stronę pozwaną. W chwili zawierania tej umowy strona powodowa nie była właścicielem sieci ciepłowniczej, a zatem nie mogła w sposób prawnie skuteczny decydować o sposobie korzystania z tej sieci. Z kolei umowa z dnia 4.11.2005 r. oraz porozumienie z dnia 4.11.2005 r. dotyczą jedynie produkowania ciepła przez stronę powodową oraz sprzedaży ciepła pozwanej oraz rozliczeń z tego tytułu, z czego nie można wyprowadzić wniosku, że zgodnym zamiarem stron było bezpłatne użyczenie pozwanej cieci ciepłowniczej. Także powoływane przez pozwaną faktury dotyczące rozliczania ciepła czy sprzedaży miału, świadczą jedynie o tym, że w powołane w apelacji umowy, dotyczyły produkowania ciepła.

Natomiast zarzut pozwanej odwołujący się do § 1 ust. 1-3 oraz § 9 ust. 1-3 i § 11 umowy z dnia 1.10.2005 r. w związku z postanowieniami decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 22.11.2005 r. oraz pism Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki nie uzasadnia zgłaszanych przez pozwana twierdzeń. Strony mogły w umowie uregulować kwestię opłaty przesyłowej, jednak skoro tego nie zrobiły, to nie można przyjmować, jak czyni to pozwana, że pomiędzy stronami doszło do dorozumianego zawarcia umowy o bezpłatne użyczenie cieci ciepłowniczej, bądź umowy o rezygnację z opłaty przesyłowej.

Nie można zatem zasadnie twierdzić, że pomiędzy stronami z zakresie korzystania z sieci ciepłowniczej doszło do zawarcia umowy użyczenia, co wyłączałoby możliwość konstruowania roszczeń przez stronę powodową opartych na art. 405 k.c.

Powyższe okoliczności mogą mieć znaczenie jedynie dla oceny, czy strona pozwana korzystając z mienia strony powodowej była w dobrej wierze, jednak kwestia ta przy roszczenia opartych na art. 405 k.c. nie ma znaczenia. Korzystanie przez pozwaną z sieci ciepłowniczej nie miało podstawy umownej, a skoro pozwana korzystała z mienia jako posiadacz zależny, to zobowiązana jest do zwrotu nienależnie uzyskanej, w oparciu o majątek strony powodowej, korzyści.

Nie są również zasadne zarzuty apelacji pozwanej dotyczące błędnej oceny opinii biegłego z dnia 7.08.2017 r. oraz ustnej opinii uzupełniającej przedstawionej na rozprawie w dniu 8.11.2017 r. Zarzuty pozwanej dotyczą nieuwzględnienia przez biegłego dokumentów związanych ze złożonym przez powoda wnioskiem taryfowym z 2005 r. oraz dokumentów odnoszących się do wniosku taryfowego powoda z 2007 r., czego konsekwencją było nieuwzględnienie przez biegłego kosztów przesyłu ciepła w okresie 2.02.2006 r. do 30.04.2006 r. Sąd Apelacyjny zarzutów tych nie podzielił. Biegły w opinii ustnej podkreślić, że wysokość przychodów z tytułu opłaty przesyłowej ustalił w oparciu o dokumenty tj. faktury w których opłata ta była naliczona. Natomiast gdy chodzi o koszty związane z przesyłem, to wskazał, że materiał dowodowy nie daje podstaw do ich oszacowania, za wyjątkiem kosztów zatrudnienia pracowników. Wskazał, że w materiale sprawy nie ma dowodów pozwalających na przyjęcie, że w okresie będącym przedmiotem oceny pozwana poniosła jakiekolwiek koszty związane z remontami. Biegły przekonująco wyjaśnił, że nie może przyjąć szacunkowych kosztów remontów w sytuacji, gdy wyliczenie przychodów zostało oparte na rzeczywistych wielkościach. Biegły trafnie wskazał, że skoro pozwana wiedziała, że z dniem 30.04.2006 r. przekaże sieci ciepłownicze stronie powodowej zakładanie, że w okresie trzech miesięcy poprzedzających wydanie sieci, czyniła istotne inwestycje w remonty sieci, jest nieuprawnione, a nadto w żaden sposób nie zostało wykazane.

Ponadto podkreślić trzeba, że strona pozwana zaniechała przedłożenia jakichkolwiek dowodów wskazujących na poniesienie przez nią kosztów związanych z przesyłem. Odwoływanie się w apelacji do kosztów jakie poniosłaby strona powodowa realizując przesył nie może być uznane za wystarczające do podważenia opinii biegłego. To jakie strona powodowa poniosłaby koszty realizując przesył energii cieplnej, dla oceny wysokości wzbogacenia strony pozwanej nie ma znaczenia. Inaczej niż w przypadku odpowiedzialności deliktowej, gdzie zasadnicze znaczenie ma uszczerbek majątkowy wierzyciela, przy odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia zasadnicze znaczenie ma wysokość wzbogacenia uzyskanego przez pozwaną kosztem strony powodowej. A zatem to czy strona powodowa zapłaciłaby podatek od nieruchomości nie miało w sprawie znaczenia. Z kolei, gdy chodzi o koszty energii elektrycznej w celu przesyłu ciepła, to brak jest materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie, jakie koszty strona pozwana poniosła. Gdy chodzi o ubytki nośnika ciepła, to biegły uwzględnił w swoich wyliczeniach straty na przesyle, a pozwana nie przedstawiła wystarczających argumentów na podważenie stanowiska biegłego w tym zakresie. Gdy chodzi o wysokość wynagrodzeń pracowników, to biegły na rozprawie oszacował wysokość tych wynagrodzeń, odwołując się przy tym do wskazanych przez pozwaną wielkości.

Nie ma zatem podstaw do zakwestionowania stanowiska biegłego, przy uwzględnieniu szacunkowości wyliczeń w tym zakresie.

Gdy chodzi o zarzut zaniechania ustaleń co do przyczyn zakupu ciepła przez pozwaną od strony powodowej na mocy umowy z dnia 1.10.2005 r., to pobudka jaką kierowała się strona pozwana zawierając umowę ze stroną powodową nie ma prawnej doniosłości w okolicznościach niniejszej sprawy.

A zatem zarzuty strony pozwanej dotyczące ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy okazały się nieuzasadnione.

Nie zasługują na uwzględnienie także podniesione przez pozwaną zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zarzrut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. przez nieuwzględnienie art. 56 k.c. w zw. z art. 60 k.c. jest nieuzasadniony. Wskazać trzeba, że do wykładni oświadczeń woli w umowach zastosowanie ma art. 65 § 2 k.c. (a nie art. 65 § 1 k.c.) odwołujący się do zgodnej woli obu stron umowy. Strona pozwana nie przedstawiła dowodów pozwalających na przyjęcie, że zgodną wolą obu stron było zawarcie umowy użyczenia pozwanej sieci ciepłowniczej i rezygnacja z opłaty przesyłowej. W szczególności wniosku takiego nie można wyprowadzić z powołanych w apelacji umów zawartych przez strony sporu oraz faktu wykonywania tych umów, co zostało szerzej omówione powyżej.

Gdy chodzi o zarzut naruszenia art. 354 § 1 i 2 k.c. w związku z powołanymi postanowieniami umowy z dnia 1.10.2005 r. oraz decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 22.11.2005 r. w zw. z art. 65 § 1 k.c., to ponownie podkreślić należy, że umowa z dnia 1.10.2005 r. dotyczy jedynie wytwarzania i sprzedaży ciepła. Strony mogły, po przekazaniu stronie powodowej własności sieci przez Gminę B., zawrzeć w umowie stosowne postanowienia dotyczące opłaty przesyłowej, natomiast brak takich postanowień umownych nie może być potraktowany, w ocenie Sądu Apelacyjnego, jako rezygnacja powoda z tej opłaty na rzecz strony pozwanej.

Zasadnie było zatem stanowisko Sądu Okręgowego, który uznał, że korzyścią pozwanej uzyskaną kosztem powoda jest korzyść odpowiadająca pobranej przez pozwaną opłacie przesyłowej, co do rozliczenia której strony nie zawarły żadnej umowy, a która to opłata, od czasu gdy strona powodowa nabyła własność sieci przesyłowej przysługiwała stronie powodowej.

W konsekwencji przyjąć należało, że Sąd Okręgowy nie naruszył art. 405 k.c., uznając go za właściwą podstawę roszczeń strony powodowej.

A zatem apelacja strony pozwanej okazała się bezzasadna.

Natomiast apelacja strony powodowej zasługiwała na uwzględnienie w niewielkim zakresie.

Na wstępie podkreślić trzeba, że wobec zakresu zaskarżenia, sporna na obecnym etapie pozostaje kwestia wzbogacenia pozwanej w wysokości 3.975.873,41 zł, wiążąca się z opłatą przesyłową pobraną przez stronę pozwaną w okresie od 1.10.2005 r. do 30.04.2006 r.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. i art. 227 k.p.c.

Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera elementów konstrukcyjnych, o których mówi przepis, co w konsekwencji uniemożliwia lub bardzo utrudnia sądowi odwoławczemu przeprowadzenie kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia. Sytuacja tego rodzaju w niniejszej sprawie nie zachodzi. Sąd Okręgowy wskazał podstawę faktyczną swojego rozstrzygnięcia oraz dokonał oceny materiału dowodowego w zakresie umożliwiającym dokonanie ustaleń faktycznych. Wskazał też podstawę prawną swojego rozstrzygnięcie, a zatem zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie był trafny.

Strona powodowa zarzut powyższy stawia w związku z odmienną, niż dokonana przez Sąd Okręgowy, oceną w zakresie przyjętej przez Sąd Okręgowy wysokości bezpodstawnego wzbogacenia. Przy czym odwoływanie się w apelacji do okresu od 1.05.2003 r. do 30.09.2005 r. jest niezrozumiałe zważywszy na zakres zaskarżenia.

Nie był również uzasadniony zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. Przepis art. 227 k.p.c. określa wolę ustawodawcy ograniczenia kręgu faktów, które mogą być przedmiotem dowodu w postępowaniu cywilnym, do mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sens tego uregulowania rozpatrywany być powinien w dwóch kontekstach: związanym z prawem materialnym i procesowym, łączącym się z postępowaniem dowodowym. W odniesieniu do pierwszego wskazać trzeba, że ocena, czy określone fakty mają takie znaczenie w sprawie zależy nie tylko od tego, jakie są to fakty, lecz także, a nawet w pierwszej kolejności, od tego, jak sformułowana i rozumiana jest norma prawna, która w rozpatrywanej sprawie została zastosowana. Dokonane ustalenia faktyczne oceniane są w aspekcie określonego przepisu prawa materialnego, który wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy określone fakty, jako ewentualny przedmiot dowodu mają wpływ na treść orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2000 r., I CKN 975/98, niepubl., z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 357/09, niepubl.). Nakładało to na skarżącą obowiązek powołania normy prawa materialnego, której niewłaściwe rozumienie doprowadziło do wadliwej oceny istotności faktów. Strona powodowa nie powołała przepisu prawa materialnego łącznie z zarzutem naruszenia art. 227 k.p.c., co jest wystarczającą przesłanką do uznania bezzasadności tego zarzutu.

Jednak Sąd Apelacyjny odniósł się do tego zrzutu uznając, że wobec podniesienia zarzutu naruszenia art. 405 k.c. kwestia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia ma znaczenie dla oceny zasadności tego zarzutu. Wbrew stanowisku strony powodowej trafnie uznał Sąd Okręgowy, że ustalenie kiedy strona powoda nabyła własność sieci przesyłowych ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazać w tym miejscu należy, że podstawą roszczeń strony powodowej opartych na art. 405 k.c. jest ustalenie, że wzbogacenie pozwanej nastąpiło kosztem strony powodowej. Oznacza to konieczność ustalenia powiązania pomiędzy wzbogaceniem a jego źródłem, czyli wskazania czyja sfera praw stała się źródłem wzbogacenia. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że o naruszeniu sfery praw strony powodowej można mówić dopiero od czasu, gdy nabyła ona prawa do sieci ciepłowniczej. W okresie poprzedzającym nabycie mienia nie można mówić o naruszeniu sfery prawnie chronionej strony powodowej.

Nie można bowiem pominąć, że w okresie poprzedzającym wniesienie sieci ciepłowniczej aportem do powodowej spółki przez Gminę B., to właśnie Gminie B. przysługiwało prawo własności tych urządzeń i to jedynie jej sfera praw mogła stać się źródłem wzbogacenia strony pozwanej. Nie ma przy tym żadnych podstaw do przyjęcia, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22.06.2012 r. dokonał wiążącej wykładni prawnej w zakresie wpływu uchwały Rady Miejskiej w B. z 25 kwietnia 2003 r. na czasowy zakres odpowiedzialności strony pozwanej. Zarzut strony powodowej w tym zakresie nie ma żadnego oparcia w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego.

Uwagi powyższe czynione są przy uwzględnieniu zakresu zaskarżenia. Należy bowiem podkreślić, że kwestie związane z nabyciem przez stronę powodową majątku ciepłowniczego tj. kotłowni centralnej i nieruchomości stanowiącej mienie ciepłownicze, nie mają znaczenia na obecnym etapie postępowania, gdy sporna pozostaje jedynie kwestia opłaty przesyłowej. W tym kontekście za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym. Sąd Okręgowy prawidłowo dokonał wykładni umów z dnia 1.10.2005 r. i 4.11.2005 r. uznając, że nie regulują one kwestii opłaty przesyłowej. Zarzut naruszenia powołanych przepisów oparty na założeniu, że "powyższe umowy stanowiły podstawę prawną do uzyskania przez (...) SA wzbogacenia kosztem (...) Sp.o.o." jest niezrozumiały w takim stopniu, że wyklucza możliwość odniesienia się do niego przez Sąd Apelacyjny.

Zarzut naruszenia art. 93 § 1 k.c. w zw. z art. 158 § 1 i art. 262 § 2 pkt 2 i 3 k.s.h. nie zasługiwał na uwzględnienie. Art. 93 § 1 k.c. dotyczy czynności prawnych.

Czynność prawna polegająca na wniesieniu do powodowej spółki aportem sieci ciepłowniczej nie była czynnością dokonaną pod warunkiem. A zatem Sąd Okręgowy nie miał podstaw do stosowania art. 93 § 1 k.c., w konsekwencji nie mogło dojść do naruszenia tego przepisu.

Natomiast zasadny okazał się zarzut błędnego wyliczenia wysokości bezumownego wzbogacenia jakiego dokonał Sąd Okręgowy w oparciu o opinię biegłego. Sąd Okręgowy błędnie bowiem odliczył sumę przychodów ze sprzedaży nadwyżki mocy zamówionej nad pobraną, zamiast dokonać jej doliczenia do sumy opłat ze sprzedaży ciepła.

Przy czym należy podkreślić, że wbrew zarzutom apelacji strony powodowej wielkości przyjęte w tabeli nr 3 z opinii biegłego nie obejmowały strat na przesyle, przychodów ze sprzedaży nadwyżki mocy zamówionej nad pobraną oraz wynagrodzeń pracowników.

Prawidłowe wyliczenie wysokości bezpodstawnego wzbogacenia uwzględniające przyjęte przez biegłego wartości oraz metodologię winno się przedstawiać w sposób następujący: od sumy opłat z tytułu opląty przesyłowej stałej i zmiennej tj. kwoty 1.786.174,95 zł należy odjąć kwotę strat na przesyle tj. kwotę 247.264,27 zł, dodać kwotę stanowiącą sumę przychodów ze sprzedaży nadwyżki mocy zamówionej nad pobraną tj. kwotę 65.508 zł oraz odjąć kwotę 86.400 zł stanowiącą sumę kosztów wynagrodzenia pracowników. W konsekwencji należna stronie powodowej kwota to 1.518.018,68 zł, co uzasadniało zmianę zaskarżonego wyroku w pkt II poprzez zasądzenie na podstawie art. 405 k.c. od strony pozwanej na rzecz strony powodowej dalszej kwoty 131.016,12 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w zakresie zmiany orzeczenia Sądu Okręgowego stanowił art. 386 § 1 k.p.c. a w zakresie w jakim apelacje stron zostały oddalone art. 385 k.p.c.

Wydanie orzeczenia reformatoryjnego przy zaskarżeniu wyroku przez obie strony, uzasadniało zmianę orzeczenia o kosztach procesu wydanego przez Sąd Okręgowy, które stosunkowo rozdzielono na podstawie art. 100 k.p.c., przy przyjęciu, że strona powodowa wygrała spór w 10%, suma kosztów poniesionych przez stronę powodową to kwota 370.231,39 zł (w tym 300.000 zł to opłaty sądowe, 28.800 zł to koszty zastępstwa procesowego, 41.431,39 zł to uiszczone zaliczki) a suma kosztów poniesionych przez stronę pozwaną to kwota 46.454,17 zł (w tym 77 zł to opłaty sądowe, 17.577,17 zł to uiszczone zaliczki, 28.800 zł to koszty zastępstwa procesowego). Orzeczenie o kosztach sądowych stanowiących wydatki, tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa, zostało wydane stosownie do art. 83 ust 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, a koszty te zostały stosunkowo rozdzielone przy uwzględnieniu wyniku sporu.

Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 102 k.p.c., podniesionego przez stronę powodową. Zgodnie z dyspozycją art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu; jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi. Zakres swobody przyznany sądowi w ramach przepisu art. 102 k.p.c. jest szeroki i stanowi element dyskrecjonalnej władzy sędziego, Sąd II instancji jest uprawniony do wkroczenia w zakres tej władzy, jedynie w wypadkach, gdy dochodzi do rażącego naruszenia wskazanej podstawy prawnej. Kwestia zastosowania instytucji nie obciążania strony przegrywającej kosztami postępowania, pozostawiona jest sądowi orzekającemu, z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia życiowego i poczucia sprawiedliwości. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie doszło do rażącego naruszenia przez Sąd Okręgowy powołanego przepisu, a zatem nie zachodziły podstawy do zmiany zasady na jakiej zostało oparte rozstrzygnięcie o kosztach procesu.

Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zostało wydane na podstawie art. 100 k.p.c., przy przyjęciu stosunkowego rozdzielenia kosztów. Sąd Apelacyjny uwzględniając, że apelację wniosły obie strony, przyjął, że strona powodowa wygrała postępowanie apelacyjne w 38%, suma kosztów strony powodowej to kwota 111.250 zł, w tym 100.000 zł opłata od apelacji oraz 11.250 zł koszty zastępstwa procesowego obliczone na podstawie § 2 pkt 8 w zw. z § 10 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. (...), a koszty strony pozwanej to kwota 80.601 zł (w tym 69.351 zł opłata od apelacji oraz 11.250 zł koszty zastępstwa procesowego obliczone na podstawie § 2 pkt 8 w zw. z § 10 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. (...)

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.