Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2615244

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 13 lipca 2018 r.
I ACa 490/18
Możliwość domagania się, by sąd nakazał inwestorowi wybudowanie drogi publicznej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Jolanta Solarz (spr.).

Sędziowie SA: Andrzej Niedużak, Sławomir Jurkowicz.

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa Gminy W. - (...) we W. przeciwko M. Z. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli ewentualnie o nakazanie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2017 r. sygn. akt I C 278/17

1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II i III w ten sposób, że powództwo oddala i zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego 10.800 zł kosztów procesu;

2. zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego 26.862 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 19 lipca 2017 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo Gminy W. przeciwko M. Z. o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli (pkt I), nakazał pozwanemu M. Z., aby wybudował w terminie 4 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku na nieruchomościach określonych geodezyjnie jako działki nr 74/25, nr 74/26, nr 74/23, nr 75/2, nr 74/24, AM- (...), obręb (...) we W. odcinek drogi 1KD-D wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną na odcinku od istniejącej nawierzchni od strony ul. (...) do skrzyżowania z ul. (...)

(łącznie z przebudową tego skrzyżowania) wraz z budową chodników w ul. (...) - zgodnie z projektem budowlanym sporządzonym we wrześniu 2013 r. przez biuro projektów (...) dla zadania pn. "Budowa drogi łącznika ul. (...) z ul. (...) wraz z przebudową chodnika ul. (...), budową kanalizacji deszczowej, oświetlenia ulicznego oraz uzbrojenia teletechnicznego", w razie konieczności zaktualizowanym w zakresie niezbędnym do uzyskania ostatecznej decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę, miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego części zespołu urbanistycznego (...) oraz zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (pkt II) oraz zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 29.562 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących istotnych ustaleniach faktycznych:

Uchwałą nr XLI/2532/05 z dnia 29 września 2005 r. Rada Miejska W. uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego części zespołu urbanistycznego (...) w rejonie ulic (...) i (...) we W., a w myśl załącznika nr 4 do ww. uchwały w rejonie ulic (...) i (...) we W. przewiduje: realizację ulicy oznaczonej na rysunku planu symbolem 1KD-D o powierzchni 0,122 ha jako celu publicznego; kompleksowe zaplanowanie sieci uzbrojenia technicznego oraz realizację sieci będących w gestii gminy, a inwestycje miały być finansowane z budżetu Gminy, nie wykluczając udziału środków zewnętrznych i możliwości współfinansowania wyżej wymienionych zadań zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o finansowaniu dróg publicznych.

Pozwany M. Z., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą (...) we W., w okresie od 2011 r. do 2013 r. zrealizował inwestycję w postaci budowy budynków jednorodzinnych dwulokalowych w zabudowie szeregowej przy u. (...) we W.

Wnioskiem z dnia 31 marca 2011 r. pozwany zwrócił się do strony powodowej o wydanie zezwolenia na lokalizację zjazdów z drogi publicznej ul. (...) we W. działka nr 74/15, AM- (...) obręb (...) przeznaczonego dla obsługi komunikacyjnej ośmiu budynków jednorodzinnych, dwulokalowych w zabudowie szeregowej przy ul. (...), działka nr 74/14 i 74/12, AM- (...) obręb (...) we W. na czas nieokreślony, a wnioskiem z dnia 16 maja 2011 r. o wydanie uzgodnienia lokalizacji zjazdów dla ośmiu budynków jednorodzinnych, dwulokalowych w zabudowie szeregowej położonych na działkach nr 74/14 1 74/22 AM- (...) obręb (...) z drogi gminnej ul. (...) poprzez projektowaną ulicę (...) (dz. nr 74/15 i 74/23 AM- (...) obręb (...)).

Pismem z dnia 26 maja 2011 r. pozwany zwrócił się do (...) we W. - w związku pismem odmownym nr IXUP.MJ.071-144/36492/11/45441 z dn. 20.04.2011 dot. zgody na lokalizację zjazdu na drogę publiczną z terenu projektowanych ośmiu budynków jednorodzinnych dwulokalowych w zabudowie szeregowej, działka nr 74/14, 74/22, AM- (...), obręb (...) - o przygotowanie umowy ze (...) na wybudowanie przez pozwanego i na jego koszt odcinka drogi 1 K.D-D do prowadzenia obsługi przedmiotowej inwestycji oraz chodnika w ul. (...). Strony prowadziły korespondencję za pośrednictwem poczty elektronicznej dotyczącą dokumentów potrzebnych do podpisania umowy.

W dniu 28 czerwca 2011 r. między pozwanym a (...) we W. doszło do podpisania umowy przedwstępnej w sprawie budowy układu drogowego spowodowanej inwestycją niedrogową - ulicy (...) we W.

W umowie pozwany (...), będący inwestorem oświadczył, iż ubiega się o decyzję administracyjną pozwolenia na budowę dla zamierzenia polegającego na budowie ośmiu budynków jednorodzinnych, dwulokalowych w zabudowie szeregowej, które planowane jest przy ul. (...) we W. na działce nr 74/14, 74/22, AM- (...), obręb (...) oraz, że w celu prawidłowego skomunikowania tej inwestycji konieczna jest budowa ul. (...) od skrzyżowania z ul. (...) do skrzyżowania z ul. (...) łącznie z przebudową ww. skrzyżowań oraz chodnika w ul. (...).

W umowie pozwany zobowiązał się do wykonania:- projektu budowlanego budowy drogi - ul. (...) we W. (oznaczonej geodezyjnie jako działka nr 74/15, 74/23, AM- (...), obręb (...)) na odcinku od (...) do (...), łącznie z przebudową skrzyżowań ul. (...)/ (...) oraz (...)/ (...) wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną oraz uzyskania ostatecznego prawomocnego pozwolenia na budowę drogi,

- budowy drogi oznaczonej w planie miejscowym 1KD-D - ul. (...) we W. (oznaczonej geodezyjnie jako działka nr 74/15, 74/23, AM- (...), obręb (...)) na odcinku od (...) do (...) łącznie z przebudową skrzyżowań ul. (...)/ (...) oraz (...)/ (...) wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną,

- przebudowy chodnika w ul. (...) na wysokości działki nr 74/22, AM- (...), obręb (...) o szerokości min. 2,0m.

Stroną ponoszącą w całości nakłady i koszty związane z budową drogi, spowodowaną inwestycją nie drogową miał być pozwany, który zobowiązał się do realizacji tego zamierzenia. Szczegółowe warunki związane z przebudową drogi miały zostać określone w umowie, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Strony zobowiązały się do zawarcia tej umowy nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia uzyskania przez Inwestora ostatecznego pozwolenia na budowę dla inwestycji, i nie później niż w terminie 12 miesięcy od daty zawarcia umowy przedwstępnej.

W przypadku odmowy wydania przez właściwy organ pozwolenia na budowę dla inwestycji, umowa miała przestać obowiązywać, jednakże Inwestor był zobowiązany do zawiadomienia Zarządu o odmowie, gdy decyzja w tej sprawie stanie się ostateczna. Nadto umowa miała przestać obowiązywać umawiające się strony także wtedy, gdy Inwestor nie wystąpi do właściwego organu w terminie trzech miesięcy od daty zawarcia umowy z kompletnym wnioskiem o wydanie pozwolenia na budowę dla inwestycji.

Do zawarcia umowy przyrzeczonej między stronami nie doszło.

Decyzją Prezydenta W. nr 1069/2012 z dnia 7 czerwca 2012 r. zatwierdzono projekt budowlany i udzielono pozwolenia na budowę dla M. Z. dla inwestycji: budowa budynków jednorodzinnych, dwulokalowych w zabudowie szeregowej przy ul. (...) 180 we W. obręb (...), AM - (...), dz. nr - 74/14, 74/22).

Pismem z dnia 22 lutego 2013 r. skierowanym do (...) we W. dotyczącym umowy przedwstępnej z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie budowy drogi ul. (...) pozwany w nawiązaniu do informacji z dnia 17 lipca 2012 r. o uzyskaniu pozwolenia na budowę budynków i o gotowości do przystąpienia do projektowania i budowy drogi ulicy (...) poinformował, iż nie otrzymał wzoru umowy wraz ze szczegółowymi warunkami budowy, do przekazania których zobowiązał się (...), podtrzymując nadal gotowość do projektowania i budowy drogi określonej umową przedwstępną. Zwrócił się do (...) z wnioskiem o przedłużenie (w formie zgody (...)) terminu zawarcia umowy, do końca 2013 r., ponieważ nie otrzymał od (...) wzoru umowy wraz z określonymi warunkami i nie otrzymał dokładnego zakresu budowy drogi przez (...).

(...) we W. w odpowiedzi wskazał, iż umowa w przedmiocie określenia szczegółowych warunków budowy drogi ul. (...) zostanie przygotowana, a następnie zawarta przez strony po uprzednim przedłożeniu przez pozwanego wszystkich wymaganych dokumentów, do złożenia których został wcześniej zobowiązany.

Projekt na budowę drogi łącznika ul. (...) z ul. (...) wraz z przebudową chodnika ul. (...), budowę kanalizacji deszczowej, oświetlenia ulicznego oraz uzbrojenia teletechnicznego na zlecenie pozwanego sporządziła we wrześniu 2013 r. firma (...) z siedzibą we W.

W dniu 25 listopada 2013 r. pozwany zawiadomił Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta W. o zakończeniu budowy budynków jednorodzinnych dwulokalowych w zabudowie szeregowej przy ul. (...) nr 2,4,6,8,10,12,14,16 i zamiarze przystąpienia do użytkowania. Po zakończeniu budowy pozwany nie kierował do (...) już żadnych pism dotyczących wybudowania drogi.

Pismem z dnia 21 maja 2014 r. (...) wezwał pozwanego do wywiązania się z warunków umowy przedwstępnej zawartej w dniu 28 czerwca 2011 r. w sprawie budowy układu drogowego spowodowanej inwestycją niedrogową - ulicy (...), poprzez zawarcie umowy w przedmiocie określenia szczegółowych warunków przebudowy układu drogowego ul. (...) wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, spowodowanej inwestycją niedrogową we W., wyznaczając termin wypełnienia zobowiązania umownego do dnia 27 czerwca 2014 r.

Wnioskiem z dnia 20 lipca 2015 r. skierowanym do Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Fabrycznej we Wrocławiu strona powodowa zawezwała pozwanego do próby ugodowej w zakresie zobowiązania polegającego na wybudowaniu odcinka drogi 1 KD-D ul. (...) we W. wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, ewentualnie do zapłaty na rzecz (...) kwoty 300.000 zł stanowiącej równowartość kosztów wybudowania ww. drogi. Do zawarcia ugody nie doszło.

Aktualnie droga przy ul. (...) jest drogą wewnętrzną, a jej zarządcą jest Gmina W. W chwili obecnej droga ta nie ma statusu drogi publicznej i nie spełnia wymogów technicznych takiej drogi. Mieszkańcy tej ulicy zgłaszają skargi na jakość drogi do (...). Droga służy przede wszystkim do obsługi mieszkańców osiedla domów wybudowanego przez pozwanego.

Ma podstawie takich ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że żądanie nakazania pozwanemu złożenia oświadczenia woli w przedmiocie zawarcia umowy jest bezzasadne.

Jako okoliczność niesporną między stronami wskazał Sąd, że inwestycja w postaci budowy budynków jednorodzinnych dwulokalowych w zabudowie szeregowej zlokalizowanych na dz. nr 74/14 oraz dz. nr 74/22 (obr. (...), AM- (...),) we W. jest inwestycją niedrogową. Pozwany nie kwestionował faktu, że mieszkańcy wybudowanego przez niego osiedla domków nie mają odpowiedniego dostępu do drogi publicznej.

Konieczność budowy drogi zaktualizowała się wskutek wybudowania przez pozwanego inwestycji niedrogowej i dla zapewnienia obsługi komunikacyjnej mieszkańców wybudowanego przez pozwanego osiedla niezbędna jest budowa drogi publicznej. Na pozwanym jako inwestorze spoczywa obowiązek budowy drogi publicznej, a same warunki realizacji tegoż obowiązku winny być - co do zasady - regulowane w umowie zawieranej pomiędzy inwestorem a zarządcą.

Sąd Okręgowy wskazał, że art. 64 k.c. nie stanowi samodzielnej podstawy obowiązku złożenia oświadczenia woli, a żądanie wydania przez Sąd orzeczenia na podstawie tego przepisu jest uzasadnione, jeżeli istnieje obowiązek prawny złożenia oświadczenia oraz możliwe jest zrekonstruowanie treści tego oświadczenia (oświadczenie to jest oznaczone).

Według Sądu Okręgowego, w przypadku regulacji art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych, przepis ten nie zawiera obowiązku złożenia przez inwestora oświadczenia woli (obowiązku zawarcia umowy), lecz statuuje obowiązek budowy lub przebudowy drogi publicznej. Ustawa pozostawia stronom możliwość uregulowania w umowie warunków budowy drogi, lecz rzeczywistym obowiązkiem inwestora jest budowa (lub przebudowa) drogi, a nie obowiązek zawarcia umowy. Umowy, o których mowa w ustępie 2 cyt. artykułu, winny zawierać jedynie uszczegółowienie między stronami wykonania obowiązku, który z mocy prawa nakładany jest na inwestora wymienionej inwestycji. Prawidłowe wykonanie obowiązku nie wymaga zatem złożenia oświadczenia woli, lecz wybudowania drogi. Złożenie oświadczenia woli nie będzie samo przez się stanowiło wykonania obowiązku ustawowego - dopiero wybudowanie drogi stanowi wykonanie tego obowiązku.

Przepis art. 16 ustawy nie pozwala na zrekonstruowanie treści oświadczenia woli inwestora, poza samym obowiązkiem wybudowania drogi. W szczególności nie sposób na podstawie przepisu art. 16 ustawy stwierdzić obowiązku zawarcia przez inwestora umowy zawierającej - jak w przypadku żądania sformułowanego przez stronę powodową - np. warunki gwarancji, kar umownych itp.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu Okręgowego, żądanie nakazania złożenia oświadczenia woli o zawarciu umowy określonej treści, w całości jednostronnie sporządzonej przez stronę powodową, nie znajduje podstawy prawnej. Z tych też względów żądanie pozwu w tym zakresie należało oddalić. Na uwzględnienie zasługiwało natomiast żądanie nakazania pozwanemu wybudowania drogi.

Obowiązek wybudowania drogi - mimo, że droga ta mieć charakter drogi publicznej - spoczywał na pozwanym jako inwestorze inwestycji niedrogowej - z mocy prawa.

Bezspornym między stronami był fakt, że warunki techniczne terenu nie zmieniły się i projekt, sporządzony na zlecenie pozwanego przez biuro projektów (...) z siedzibą we W., zachował aktualność - nie zmienił się sposób wykorzystania terenu, nie powstały inne nowe inwestycje. Całość wykonania spornej drogi obciąża pozwanego.

Skoro pozwany odmawia zawarcia umowy (a zatem umownego ustalenia sposobu wykonania obowiązku), warunki wykonania przez pozwanego tego obowiązku określił Sąd. Będzie to wprawdzie droga publiczna, zatem dostęp do niej będą miały także inne podmioty, jednak potrzeba jej wybudowania uzasadniona jest wyłącznie potrzebą zapewnienia dostępu mieszkańcom osiedla zrealizowanego przez pozwanego.

Za chybiony Sąd Okręgowy uznał podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń strony powodowej, wskazując, że roszczenie o wybudowanie drogi ma charakter majątkowy i w myśl art. 118 k.c. ulega przedawnieniu w terminie 10 lat, a początek biegu terminu przedawnienia należy liczyć od dnia zrealizowania przez pozwanego jego inwestycji, tj. od dnia 25 listopada 2013 r. Termin przedawnienie zatem jeszcze nie upłynął.

Orzeczenie o kosztach procesu oparto o przepis art. 98 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając go w punktach II i III i zarzucając:

1. rażące uchybienie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia a to:

a) przepisu art. 328 § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, albowiem Sąd zobowiązany jest do wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, tymczasem jak wynika z treści uzasadnienia Sąd zaniechał wykonania tego obowiązku i nie podał podstawy prawnej wyroku i nie przytoczył przepisów prawa w zakresie nakazania wybudowania drogi, ponad ogólnikowe stwierdzenie, iż takowy obowiązek wynika z mocy prawa, podczas gdy znaczna część uzasadnienia wyroku poświęcona jest podaniu podstaw prawnych w zakresie oddalenia żądania zawarcia zastępczego oświadczenia woli,

b) art. 328 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego materiału i błędne przyjęcie, że:

- żądania powoda może być zrealizowane w formie nakazania określonego zachowania się, podczas gdy brak jest podstaw prawnych do wydania takowego orzeczenia, czemu niejako daje Sąd wyraz, gdy zaniechał w treści uzasadnienia podania podstawy prawnej orzeczenia, a nadto zrealizowanie żądania wyroku uzależnione jest od działania osób trzecich Z. K. i Gminy W. - jako organu administracji samorządowej i innych organów, w tym ewentualnie sądów administracyjnych,

- potrzeba wybudowania drogi w odcinku 1 KD-D uzasadniona jest wyłącznie potrzebą zapewniania dostępu mieszkańcom osiedla zrealizowanego przez pozwanego, podczas gdy - niezależnie od okoliczności że takowa potrzeba nie jest przesłanką wybudowania drogi w rozumieniu przepisu art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych - ten odcinek ma charakter przelotowy między ul. (...) a (...) służy ogółowi mieszkańców i zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego jest inwestycją celu publicznego,

- projekt budowlany sporządzony we wrześniu 2013 r. przez biuro (...) jest projektem budowlanym w rozumieniu przepisów prawa budowlanego i może być w razie konieczności "zaktualizowany", podczas gdy, jak wynika z przepisów prawa budowlanego takowy projekt nie istnieje i dla uzyskania nowej decyzji wymagane jest odrębne postępowanie administracyjne z odrębnym projektem, przy jednoczesnym całkowitym pominięciu, że wykonany projekt jest dziełem w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, co powoduje zakaz jakiejkolwiek ingerencji w przedmiotowe dzieło przez osoby inne niż Z. K.,

- żądanie pozwu nie przedawniło się, podczas gdy po pierwsze żądanie pozwu wynikało pierwotnie z umowy przedwstępnej, na którą powoływała się Gmina W., zawartej dnia 28 czerwca 2011 r., z której roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej przedawniło się, następnie zaś, w ocenie pozwanego z najdalej idącej ostrożności procesowej, przedmiotowe żądanie jest w istocie żądanie z zakresu prowadzonej przez Gminę W. działalności gospodarczej i jako takie przedawnia się po 3 latach,

2 rażące uchybienie przepisów prawa materialnego a to:

a) przepisu art. 16 ust. 2 ustawy o drogach publicznych, z którego wynika wprost, że szczegółowe warunki budowy lub przebudowy dróg, o których mowa w ust. 1, określa umowa między zarządcą drogi, a inwestorem inwestycji niedrogowej, przy jednoczesnym oddaleniu żądania złożenia oświadczenia woli, a zatem żądania zastępującego umowę stron,

b) rażące uchybienie przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że pozwany jest zobowiązany do wybudowania drogi - oznaczonej jako ulica (...) - w szczególności zaś z uwagi na fakt, że budowa tej drogi jest spowodowana przez inwestycję niedrogową, podczas gdy, jak wynika z zebranego materiału, droga ta planowana jest przepisem prawa lokalnego, a to uchwały Rady Miejskiej W. nr XLI/2532/05 w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części zespołu urbanistycznego (...), co powoduje, że budowa drogi nie jest spowodowana inwestycją niedrogową, lecz wynika z przepisów prawa miejscowego i zobowiązań Gminy i należy do zadań własnych Gminy;

c) art. 32 ust. 1 Konstytucji, przez przyjęcie, że pozwany jest zobowiązany do wybudowania drogi, podczas gdy wiele podmiotów dróg nie buduje, mimo rozpoczęcia realizowania inwestycji deweloperskich, a także inwestycji prywatnych.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt II i III wyroku przez oddalenie powództwa wraz ze zmianą orzeczenia o kosztach postępowania i zasądzenie kosztów postępowania od powoda na rzecz pozwanego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych za postępowanie przed Sądem I i II instancji" ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że Sąd Apelacyjny akceptuje ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy, przyjmując je za podstawę swojego rozstrzygnięcia.

Natomiast Sąd Okręgowy dokonał nieprawidłowej oceny prawnej i zgodzić się trzeba ze skarżącym, że dopuścił się naruszenia prawa materialnego, przy czym polegało ono na błędnej wykładni art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 7 ustawy o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r. zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy, które obejmują m.in. sprawy gminnych dróg.

Działania inwestycyjne w obszarze dróg publicznych należą do zakresu działania zarządcy dróg publicznych (art. 20 pkt 3 ustawy o drogach publicznych). Natomiast w art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych wskazano sytuację, w której budowę lub przebudowę dróg publicznych winien przeprowadzić podmiot nie będący zarządcą dróg publicznych. A mianowicie, gdy budowa lub przebudowa dróg publicznych spowodowana jest inwestycją niedrogową, należy do inwestora tego przedsięwzięcia, przy czym, zgodnie z art. 4 pkt 17 u.u.d.p. przez budowę drogi należy rozumieć wykonywanie połączenia drogowego między określonymi miejscami lub miejscowościami, a także jego odbudowę lub rozbudowę, natomiast przebudowa drogi (pkt 18) oznacza wykonywanie robót, w których wyniku następuje podwyższenie parametrów technicznych i eksploatacyjnych istniejącej drogi, niewymagających zmiany granic pasa drogowego.

Przeniesienie ciężaru budowy drogi na inwestora przedsięwzięcia niedrogowego jest uzasadnione, bowiem podmioty sprawujące administrację drogową nie powinny ponosić kosztów inwestycji drogowych wywołanych przedsięwzięciami nienależącymi do sfery ich ustawowej aktywności. A zatem przepis art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych ma przede wszystkim wymiar kosztowy.

Przepisy ustawy nie określają szczegółowych warunków budowy lub przebudowy drogi, realizowanych w ramach inwestycji niedrogowej, lecz art. 16 ust. 2 ww. ustawy stanowi o obowiązku określenia tych warunków w umowie między zarządcą drogi a inwestorem inwestycji niedrogowej. W umowie powinny znaleźć się te postanowienia, które nie mogą znaleźć się w treści decyzji wydawanych przez zarządcę lub zarząd drogi. W szczególności chodzi tu o wzajemne rozliczenia dotyczące robót w ramach drogi publicznej, warunki techniczne dotyczące prowadzonych robót oraz ich harmonogram, przeniesienie uprawnień z tytułu rękojmi i gwarancji wobec wykonawców robót, a także zasady przekazania zarządcy drogi wybudowanej lub przebudowanej. Należy mieć przecież na uwadze, że drogę mógłby inwestor budować przy pomocy innych wyspecjalizowanych podmiotów.

W niniejszej sprawie pozwany wykonał inwestycję niedrogową w postaci budowy budynków jednorodzinnych dwulokalowych w zabudowie szeregowej, która wymagała zapewnienia dojazdu do jej terenu, z uwagi na brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. W umowie przedwstępnej z 28 czerwca 2011 r., jeszcze przed uzyskaniem pozwolenia na budowę, określono obowiązek wybudowania drogi według warunków na podstawie umowy, która miała zostać zawarta nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia uzyskania przez Inwestora ostatecznego pozwolenia na budowę dla inwestycji, i nie później niż w terminie 12 miesięcy od daty zawarcia umowy przedwstępnej.

Strona powodowa od początku miała świadomość, że do zawarcia takiej umowy nie doszło, mimo iż upłynął termin do jej zawarcia, wskazany w umowie przedwstępnej z 28 czerwca 2011 r. Stąd wniosła o nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia woli, które miałoby zastąpić oświadczenie niezbędne do zawarcia umowy o określonej treści.

Sąd pierwszej instancji żądanie w punkcie I oddalił, co nie zostało zaskarżone przez stronę powodową, wobec czego Sąd Apelacyjny nie musi zajmować w tej kwestii stanowiska.

Obowiązek wybudowania drogi o jakim mowa w art. 16 ust. 1 u.d.p. powstaje z mocy samego prawa, na co wskazał Sąd Okręgowy. Brak jest natomiast podstaw prawnych, by wobec braku umowy, Sąd w swoim orzeczeniu konstruował warunki na jakich pozwany miałby wybudować drogę. Dlatego takiej podstawy Sąd Okręgowy nie wskazał, co słusznie zauważa apelujący. Zatem, wobec braku podstaw do orzeczenia wydanego w punkcie II, żądanie to winno zostać oddalone.

Na marginesie wskazać należy, że odrębną kwestią jest czy stronie powodowej przysługiwać będą roszczenia finansowe związane z niezrealizowaniem przez pozwanego obowiązku z art. 16 ust. 1 u.d.p., co nie było przedmiotem niniejszego sporu.

Mając na uwadze powyższe, zaskarżony w punkcie II wyrok podlegał zmianie poprzez oddalenie powództwa, a konsekwencja tego było zmiana orzeczenia o kosztach procesu, na podstawie art. 98 k.p.c., na które składały się koszty wynagrodzenia pełnomocnika.

Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego, na które składa się opłata od apelacji i wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym oparto na art. 98 k.p.c.

Jolanta Solarz Andrzej Niedużak Sławomir Jurkowicz

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.