Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2671015

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 16 stycznia 2018 r.
III AUa 2289/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Katarzyna Schönhof-Wilkans.

Sędziowie: SA Małgorzata Aleksandrowicz (spr.), del. SO Renata Pohl.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. w Poznaniu sprawy A. P. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. o podleganie ubezpieczeniom na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 29 sierpnia 2016 r. sygn. akt III U 408/16 oddala apelację.

Uzasadnienie faktyczne

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w T. decyzją z dnia 07.04.2016 r. nr (...) stwierdził, że A. P. (1) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia 07.03.2011 r.

W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że A. P. (1), która od dnia 07.03.2011 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i z tego tytułu jest zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, pomimo obowiązku nie jest z tego tytułu zgłoszona do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego. Wskazano również, że obowiązek taki wynika przede wszystkim z faktu, że ubezpieczona jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 23.08.1998 r. przyznanej na stałe oraz do renty rodzinnej przyznanej od dnia 27.02.2011 r. także na stałe. Dalej organ rentowy podał, że na podstawie art. 9 ust. 4 c ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, które mają ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, jak i do renty rodzinnej, pobierające rentę rodzinną, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu prowadzenia działalności, aż do ustalenia prawa do emerytury. Jak podkreślono istotny w tym przypadku jest fakt ustalenia prawa do świadczenia, tj. do renty z tytułu niezdolności do pracy, a nie fakt pobierania tej renty.

Odwołanie od decyzji złożyła A. P. (1) zarzucając wydanie jej niezgodnie z obowiązującym prawem w zakresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom i wniosła o uchylenie decyzji w całości i o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołania A. P. (1) przyznała, że od dnia 23 sierpnia 1998 roku jest uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale podkreśliła, że po śmierci męża zrezygnowała z tej renty na rzecz renty rodzinnej do której nabyła uprawnienia w dniu 27 lutego 2011 r. Dodała, że od dnia 7 marca 2011 roku rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej i wtedy uzyskała informację w placówce ZUS, że skoro otrzymuje rentę rodzinną to nie ma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe, a jedynie składkę zdrowotną. Dodała więc, że przez cały ten okres była przekonana, że wybierając rentę rodzinną zrzekła się uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ponadto podała, że na uiszczenie tak dużej kwoty nie pozwala sytuacja finansowa jej firmy.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, powołując się na treść art. 9 ust. 4 c w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z którego wynika, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu jeżeli mają ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wskazał, że istotnym jest tutaj fakt ustalenia prawa do świadczenia, a nie jego pobieranie. Mimo zatem, że odwołująca nie pobiera renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, to prawo do tego świadczenia nadal jej przysługuje. Nadto podał, że przepisu ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS nie przewidują możliwości zrzeczenia się ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Można zrzec się prawa do ubiegania o świadczenie.

Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Koninie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż A. P. (1) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 7 marca 2011 r.

Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

A. P. (1) od dnia 23 sierpnia 1998 roku miała przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe.

Po śmierci męża A. P. (1) wystąpiła z wnioskiem z dnia 31.03.2011 r. o ustalenie prawa do renty rodzinnej. Decyzją z dnia 29.04.2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w K. przyznał odwołującej rentę rodzinną od dnia 27.02.2011 r. na stałe.

W związku z uzyskaniem uprawnienia do renty rodzinnej A. P. (1) zrezygnowała z pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy na rzecz renty rodzinnej.

W dniu 7 marca 2011 r. rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej A. P. (1) jest zgłoszona od dnia 07.03.2011 r. do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i nie została zgłoszona do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych wypadkowego.

W związku z nieprawidłowościami na koncie ubezpieczonej i związanych z obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, organ rentowy wszczął postępowanie wyjaśniające w trakcie którego ustalono, że ubezpieczona ma ustalone na stałe prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 23.08.1998 r., a od dnia 27.02.2011 r. pobiera rentę rodzinną jako świadczenie korzystniejsze. Jednocześnie ustalono, j odwołująca nie podlega ubezpieczeniom społecznym że z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Pismem z dnia 05.02.2016 r. organ rentowy zawiadomił odwołującą o wszczęciu z urzędu postępowania wyjaśniającego w sprawie podlegania przez nią obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i poinformował, że jest ona zobowiązana do zgłoszenia do w/w ubezpieczeń z tytułu działalności gospodarczej od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od dnia 07.03.2011 r.

W odpowiedzi na powyższe A. P. (1), pismem z dnia 11.03.2016 r. poinformowała, że dokonując wyboru renty rodzinnej jednocześnie zrzekła się uprawnienia do przysługującej jej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i w związku z powyższym podlega jedynie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Zaskarżoną decyzją nr (...) stwierdził, że A. P. (1) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia 07.03.2011 r.

Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13.10.1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.Dz.U.2015.121) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Stosownie zaś do art. 12 powołanej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Przepis art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej definiuje prowadzącego działalność gospodarczą jako osobę zajmującą się tą działalnością na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Z kolei art. 9 ust. 5 ustawy stanowi, że osoby, o których mowa w art. 6, niewymienione w art. 9 ust. 4 i 4c, mające ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym.

Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 4c ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury.

Sąd Okręgowy podniósł, że zarówno z dosłownego brzmienia powyższego przepisu, jak i stanowiska doktryny wynika, że unormowanie to ma charakter szczególny, zatem wymaga wykładni ścisłej. W ocenie tego Sądu przepis ten dotyczy wyłącznie osób mających ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, a więc renty z systemu powszechnego (które jednocześnie prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą). Nie zostały nim objęte osoby otrzymujące renty na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, renty rolnicze, renty socjalne i renty rodzinne.

Sąd Okręgowy poniósł, że niesporne pozostawało to, iż odwołująca od 1998 roku pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, która została jej przyznana na stałe. Po śmierci męża rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej, którą prowadził jej zmarły mąż i jednocześnie wystąpiła o rentę rodzinną. Odwołująca więc miała prawo do dwóch świadczeń w zbiegu. Poza sporem pozostawało również to, że odwołująca od czasu przyznania jej renty rodzinnej zrezygnowała z pobierania świadczenia z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Sąd Okręgowy podkreślił, że utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych stoi na stanowisku, iż osoba, która pobiera rentę rodziną może podlegać ubezpieczeniom, ale jedynie dobrowolnie, a nie obowiązkowo. Natomiast obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlega osoba mająca przyznane prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy do czasu uzyskania uprawnień emerytalnych. Taka teza wynika jednoznacznie z wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19.10.2015 r. sygn. akt III AUa 765/15, który wskazał, że przepis art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczy również osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej. Takie samo stanowisko jednoznacznie wynika z treści wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2014 r. sygn. akt I UK 446/13, który wskazał, że w nie ma argumentów przemawiających za tezą, że art. 9 ust. 5 u.s.u.s. dotyczy tylko prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, nie dotyczy natomiast prawa do renty rodzinnej.

Sąd Okręgowy wskazał, że odwołująca ma prawo do renty rodzinnej, a działalność rozpoczęła wykonywać od momentu, kiedy nabyła prawo do renty rodzinnej. W związku z powyższym uznał, że do odwołującej w niniejszej sprawie zastosowanie będzie miała treść art. 9 ust. 5 ustawy systemowej i w ocenie Sądu I instancji nie przekreśla również tego fakt, iż ma ona także ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego istotne pozostaje to, że odwołująca prawo do renty rodzinnej ma przyznane na stałe i ta okoliczność decyduje o tym, że nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym zgodnie z art. 9 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Sądu Okręgowego powyższe okoliczności, a więc fakt, że ma przyznane prawo do renty rodzinnej w sposób wystarczający przemawiają za uznaniem, że odwołanie A. P. (1) okazało się uzasadnione Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy na podstawie art. 47714 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Apelację od tego wyroku wywiódł pozwany zarzucając wyrokowi: - naruszenie przepisów prawa materialnego art. 9 ust. 4c w zw. z art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U 2016 r. poz. 963) zwanej dalej s.u.s poprzez uznanie, że odwołująca jako uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, i wypadkowemu od 7 marca 2011 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, podczas gdy z w/w przepisów prawa wynika, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą mająca ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlega obowiązkowo w/w ubezpieczeniom do czasu ustalenia prawa do emerytury.

Z uwagi na powyższe wniesiono o:

- zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania od decyzji z dnia 7 kwietnia 2016 r. i zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego okazała się nieuzasadniona.

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy prawidłowo Sąd I instancji uznał, że odwołująca mająca ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy na stałe oraz prawo do renty rodzinnej również na stałe, pobierająca wyłącznie rentę rodzinną nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym zgodnie z treścią art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U 2016 r. poz.963) zwanej dalej s.u.s.

Poza sporem pozostawało to, że odwołująca prowadziła działalność gospodarczą począwszy od dnia 7 marca 2011 r., pobierając nadto rentę rodzinną począwszy od dnia 27.02.2011 r. na stałe.

W związku z uzyskaniem uprawnienia do renty rodzinnej odwołująca zrezygnowała z pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy na rzecz renty rodzinnej.

Prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe odwołująca miała przyznane od dnia 23 sierpnia 1998 roku.

Na wstępie niniejszych rozważań, należało wskazać, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej oraz osoby z nimi współpracujące podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym(art. 6 ust. 1 pkt 5 s.u.s), a stosownie do art. 12 powołanej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Z kolei art. 9 ust. 5 ustawy stanowi, że osoby, o których mowa w art. 6, niewymienione w art. 9 ust. 4 i 4c, mające ustalone prawo do emerytury lub renty, podlegają dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym.

Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 4c ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury.

Oczywistym pozostaje również to, że odwołująca jest osobą o jakiej mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Kwestią wymagająca rozważenia pozostawała zatem okoliczność przyznania odwołującej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy i konsekwencji przyznania tego prawa w świetle przepisu art. 9 ust. 4c ustawy.

Przyjmuje się, że o obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniu osoby prowadzącej działalność gospodarczą nie decyduje spełnianie przez nią warunków do renty lub emerytury lecz ustalenie prawa do jednego z tych świadczeń.

Problem powstaje w sytuacji gdy dana osoba tak jak odwołująca A. P. (1) prowadząca działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ma ustalone prawo do różnych świadczeń, z którymi wiążą się różne rygory ubezpieczeniowe. Ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy pociąga za sobą podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 9 ust. 4c), a ustalenie prawa do renty rodzinnej w sytuacji gdyby osoba nie była wymieniona w ust. 4, 4a, 4c przy jednoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej powoduje podleganie dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 9 ust. 5).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w sytuacji faktycznej i prawnej w jakiej odwołująca się znalazła należało rozważyć stosowanie przepisów art. 9 ust. 4c i art. 9 ust. 5 ustawy nie tylko biorąc pod uwagę kwestię przyznanego prawa lecz również to jakie ostatecznie świadczenie odwołująca pobiera z sytemu ubezpieczeń społecznych. Bezsporne pozostaje to, że odwołująca zrezygnowała z pobierania świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie Sądu Apelacyjnego taka decyzja wnioskodawczyni winna być traktowana jako zrzeczenie się prawa do tego świadczenia, a w rezultacie jest ona wyłącznie beneficjentką świadczenia z tytułu prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu. To kolei rodzi konsekwencje określone przepisem art. 9 ust. 5 ustawy i przyjęciu, że odwołująca nie jest osobą o jakiej mowa w ust. 4c.

Zgodnie z art. 9 ust. 5 ustawy odwołująca mająca ustalone prawo do renty rodzinnej, podlega dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym.

Stąd też wyrok Sądu I instancji stwierdzający, że A. P. (1) z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 7 marca 2011 r., ma oparcie w powołanych wyżej przepisie i apelacja pozwanego organu rentowego podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.