III AUa 11/21 - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3171085

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2021 r. III AUa 11/21

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Beata Górska (spr.).

Sędziowie: Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk.

Urszula Iwanowska

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. w S. sprawy Z. K., Ł. K., J. K. (1), A. F. następców prawnych J. K. (2) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. o przyznanie renty na skutek apelacji Z. K., Ł. K., J. K. (1) i A. F. od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt VI U 569/20

1. oddala apelację,

2. zasądza solidarnie od Z. K., Ł. K., J. K. (1), A. F. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu apelacyjnym.

Urszula Iwanowska Beata Górska Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk

Uzasadnienie faktyczne

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. decyzją z dnia 13 grudnia 2019 r. odmówił J. K. (2) przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ ubezpieczona - pomimo stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy od dnia 29 lipca 2019 r. - nie spełniła pozostałych przesłanek, tj.: aby w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku lub przed powstaniem niezdolności do pracy posiadała udowodnione co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a nadto aby posiadała co najmniej 25 letni okres składkowy (udokumentowany został okres 19 lat i 24 dni okresów składkowych, w tym 15 lat, 9 miesięcy i 24 dni polskich okresów składkowych i 3 lata i 3 miesiące zagranicznych okresów składkowych).

W odwołaniu od decyzji organu rentowego ubezpieczona podniosła, że spełnia przesłanki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ lekarz orzecznik ZUS uznał, iż jest całkowicie niezdolna do pracy, a ponadto ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 5 lat w dziesięcioleciu poprzedzającym przed dniem złożenia wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.

Mając na uwadze powyższą argumentację, ubezpieczona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od ubezpieczonej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podał również, iż ubezpieczona w rzeczonym dziesięcioleciu posiadała jedynie okresy ubezpieczenia społecznego rolników, które nie mogły zostać uwzględnione w stażu ubezpieczonym z uwagi na brak przypadających w tym czasie okresów składkowych.

W toku postępowania, w związku ze śmiercią ubezpieczonej J. K. (2), do postępowania wstąpili następcy prawni: Z. K., Ł. K., J. K. (1) oraz A. F.

Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r. oddalił odwołanie.

Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych.

J. K. (2), ur. (...), wykazała 15 lat i 9 miesięcy okresów ubezpieczenia w Polsce, 3 lata i 3 miesiące zagranicznych okresów składkowych oraz 9 lat okresów ubezpieczenia społecznego rolników. W dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku o rentę z dnia 6 sierpnia 2019 r. oraz przed powstaniem niezdolności do pracy wykazała wyłącznie okresy ubezpieczenia społecznego rolników. Posiadała 19 lat i 24 dni okresów składkowych i ubezpieczenia społecznego za granicą.

W oparciu o tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Wskazując na treść art. 57 ust. 1 i 2, art. 58 ust. 1-4 i art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53) - zwanej danej ustawą rentową - wyjaśnił, że w sprawie istotne było ustalenie, czy ubezpieczona spełniła wszystkie przesłanki niezbędne do ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Organ rentowy stwierdził bowiem, że nie została spełniona przesłanka z art. 57 ust. 2 w związku z art. 58 ust. 2 ustawy rentowej, gdyż w sprawie nie mógł mieć zastosowania przepis art. 58 ust. 4 ustawy rentowej. Sąd meriti wskazał, że bezsporne jest, iż okresy ubezpieczenia społecznego w Polsce trwały do sierpnia 2008 r., a okresy ubezpieczenia społecznego za granicą do lutego 2019 r. (k. 34). Natomiast okresy podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu przypadały na lata 2008 - 2015 (k. 15 akt ZUS). Wskazał również, że nieuzasadnione było powoływanie się na regulację przepisu art. 10 ust. 2 ustawy rentowej, zgodnie z którym okresy wymienione w ust. 1 pkt 1 uwzględnia się także przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Wyjaśnił, że przepis ten ustanawia okres uzupełniający, który aktualizuje się wyłącznie w sytuacji gdy w danym dziesięcioleciu istnieje choćby minimalny okres o którym mowa w art. 5-7 ustawy rentowej. Nawiązuje zatem do okresów składkowych (art. 6 ustawy rentowej) i nieskładkowych (art. 7 ustawy rentowej), ale nie do art. 8 ustawy rentowej, w którym jest mowa o okresach ubezpieczenia za granicą. W ocenie Sądu I instancji, ubezpieczona nie miała racji nawiązując do przepisu art. 58 ust. 4 ustawy rentowej, ponieważ jest on wyjątkiem od zasady i w konsekwencji nie może być interpretowany rozszerzająco. Tylko wykazanie 25 lat okresów składkowych czyniłoby nieaktualne wymaganie z art. 58 ust. 2 ustawy rentowej. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie poglądzie prawnym wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. I UK 136/15 i postanowieniu z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. I UK 271/19, w których jednoznacznie uznano, że niedopuszczalne jest rozszerzająca wykładnia art. 58 ust. 4 w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy rentowej polegająca na zaliczeniu do okresów składkowych z art. 6 ustawy rentowej, okresów ubezpieczenia społecznego rolników w myśl art. 10 ustawy rentowej. W związku z powyższym nie ulegało wątpliwości, że skarżąca nie spełniała wszystkich przesłanek do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie wykazała bowiem żadnego okresu składkowego i nieskładkowego w dziesięcioleciu o którym mowa w art. 58 ust. 2 ustawy rentowej. Z kolei wyjątek z przepisu art. 58 ust. 4 nie miał do niej zastosowania, bowiem okres składkowy nie przekroczył 25 lat. Sąd Okręgowy, tak argumentując, na podstawie art. 47714 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.

Z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodzili się wszyscy następcy prawni ubezpieczonej. Zaskarżyli wyrok w całości. Rozstrzygnięciu zarzucili:

1. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

1. art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonania jego oceny z pominięciem istotnej części tego materiału, tj. uchwały Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. I UZP 5/05, uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, druk nr 4343, dotyczące konkretyzacji art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy rentowej i złagodzenia warunków art. 58 ust. ustawy rentowej 2 poprzez wprowadzenie art. 58 ust. 4 ustawy rentowej (Dz. U. z 2011 r. Nr 187, poz. 1112) oraz materiału dotyczącego naruszenia zasady równego traktowania, tj. art. 2a ustawy systemowej, w szczególności równego traktowania warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych, obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne, obliczania wysokości świadczeń i okresu wypłat świadczeń i zachowania prawa do świadczeń.

2. naruszenie prawa materialnego poprzez:

a. niezastosowanie art. 2a ustawy systemowej w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy rentowej do oceny okresów składkowych i nieskładkowych, w konsekwencji przyjęcie, że składki opłacane przez skarżącą na ubezpieczenie społeczne rolników nie mogą być zaliczone do okresów składkowych określonych w art. 6 cyt. ustawy,

b. błędną wykładnię art. 52 w zw. z art. 51 ust. 2 ustawy rentowej wskutek uznania, że składki wpłacane do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolników nie mogą być uwzględnione przy przyznawaniu prawa do renty i dokonywaniu wypłaty świadczenia rentowego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w sytuacji gdy żaden ubezpieczony w Polsce nie wpłaca składek do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych i nie jest Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

c. błędną wykładnię art. 6 w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy rentowej wskutek przyjęcia, że okres ubezpieczenia i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, nie mogą być zaliczone do okresów składkowych zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy rentowej,

d. niewłaściwe zastosowanie art. 58 ust. 2 ustawy rentowej i uznanie, że skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek do przyznania renty z tytułu niezdolności, tj. nie wykazała żadnego okresu składkowego i nieskładkowego w dziesięcioleciu, tj. pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przed zgłoszeniem wniosku o rentę, podczas gdy w okresie od 22 sierpnia 2008 r. do 30 listopada 2015 r. opłacała składki na ubezpieczenie społeczne w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a od 1 lutego 2015 r. do 25 stycznia 2019 r. opłacała składki w Deutsche Rentenversicherung,

e. art. 58 ust. 4 ustawy rentowej poprzez przyjęcie, że przepis ten nie ma zastosowania w stosunku do skarżącej, bowiem jej okres składkowy nie przekroczył 25 lat, podczas gdy udokumentowany okres składkowy wyniósł 28 lat i 24 dni (okres składkowy potwierdzony przez ZUS wyniósł 19 lat i 24 dni oraz 9 lat przez KRUS) i w pełni odpowiada warunkom przewidzianym prawem do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wskazując na powyższe, skarżący wnieśli:

1. "o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez:

a. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, b uwzględnienie odwołania skarżącej

(następców prawnych skarżącej), c. zmianę w całości decyzji organu rentowego i przyznanie skarżącej (następcom prawnym) prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, 2. zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, tym kosztów zastępstwa procesowego za dwie instancje".

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja następców prawnych ubezpieczonej nie zasługiwała na uwzględnienie.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zarzutów apelacyjnych, doprowadziła Sąd Apelacyjny do wniosku, że wyrok Sądu Okręgowego odpowiada prawu.

Na wstępie, uwzględniając treść art. 387 § 21 pkt 1 k.p.c., wskazać należy, że Sąd Apelacyjny dokonując własnej oceny przedstawionego pod osąd materiału procesowego stwierdził, że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia faktyczne (zawarte w wyodrębnionej redakcyjnie części uzasadnienia zaskarżonego wyroku) nie są wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów. Sąd odwoławczy ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego czyni częścią uzasadnienia własnego wyroku, nie znajdując potrzeby ponownego ich szczegółowego przytaczania. W niniejszej sprawie sąd odwoławczy skorzystał również z możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym nie znajdując przesłanek do skierowania sprawy na rozprawę (art. 374 k.p.c.).

Ustosunkowując się do zarzutu apelacyjnego naruszenia prawa procesowego, tj. przepisu art. 233 § 1 k.p.c., należy podnieść, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji co do istoty sprawy jest prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał trafnej i całościowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, na podstawie jego wszechstronnego rozważania. Wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy, w granicach swobodnej sędziowskiej oceny dowodów. Za niezasadną uznać należy sugestię, że dokonano tej oceny w oderwaniu od całokształtu okoliczności sprawy. Skarżący błędnie również utożsamili naruszenie prawa procesowego, in concreto art. 233 § 1 k.p.c., z wykładnią prawa Utożsamienie faktów z dokonaną przez Sąd pierwszej instancji oceną prawną nie może być rozpatrywane na płaszczyźnie naruszenia zasad swobodnej oceny dowodów. Należy zatem uznać, że w przedmiotowej sprawie stan faktyczny pozostał bezsporny, w szczególności w zakresie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy oraz uznanych okresów składkowych i nieskładkowych w łącznym wymiarze 19 lat i 29 dni (k. 34), przy braku również co najmniej 25 lat okresów składkowych (art. 58 ust. 4 ustawy rentowej). Za wadliwe należy uznać stanowisko apelacji co do naruszenia zastosowanego w niniejszej sprawie prawa materialnego, tj. art. 57 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 58 ust. 1, 2 i 4 ustawy rentowej. Za chybioną należy uznać również argumentację apelacji, iż wobec niezastosowania art. 10 ust. 2 ustawy rentowej, doszło do naruszenia zasady wyrażonej art. 2a ust. 1 ustawy systemowej. Należy pokreślić, że Sąd Okręgowy zastosował wobec ubezpieczonej te same kryteria ustawowe, jakie obowiązują każdego ubezpieczonego ubiegającego się o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem również kryterium udokumentowania 25 lat okresów składkowych (art. 58 ust. 2 ustawy rentowej), gdy wnioskodawca nie posiada wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych przypadających w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed zgłoszeniem wniosku rentowego (tj. od 27 lipca 2019 r. - 27 lipca 2009 r.) lub przed dniem powstania niezdolności do pracy (tj. od 29 lipca 2019 r. do 27 lipca 2009 r., k. 73 a.r.). Należy podkreślić, że ubezpieczona nie wykazała warunku określonego w art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy rentowej, tj. co najmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych przypadających zgodnie z art. 58 ust. 2 cyt. ustawy rentowej w ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Ubezpieczona w badanym okresie od dnia 27 lipca 2009 r. do dnia 27 lipca 2019 r. nie wykazała również żadnego okresu ubezpieczenia społecznego w ramach powszechnego ubezpieczenia społecznego, a w konsekwencji - wbrew stanowisku skarżących - nie można było uzupełniająco doliczyć do okresów składkowych okresów ubezpieczenia społecznego rolników (art. 10 ust. 2 ustawy rentowej). Skarżący pominęli fakt, że ubezpieczona nie wystąpiła o prawo do renty z rolniczego ubezpieczenia społecznego, tylko złożyła wniosek o ustalenie renty z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący domagając się doliczenia do stażu ubezpieczeniowego okresów ubezpieczenia rolniczego nie dostrzegli, iż brak jest innych normatywnych podstaw zaliczania opłaconych okresów ubezpieczenia w KRUS do okresów od których uzależnione jest prawo do renty z FUS. Podniesiona w apelacji okoliczność opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe (w ramach KRUS) pozostaje indyferentna w płaszczyźnie obowiązujących regulacji prawnych.

Przewidziana w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych nie oznacza, że organ rentowy, czy sądy, mają orzekać zgodnie z wolą skarżących, bez podstaw w prawie materialnym. Należy wyjaśnić, że powszechny system ubezpieczeń społecznych pozostaje w odrębności od rolniczego ubezpieczenia społecznego i nie można z racji posiadania ubezpieczenia rolniczego domagać się przyznania renty z powszechnego systemu ubezpieczenia rentowego, gdy nie został spełniony warunek z art. 10 ust. 2 ustawy rentowej. Celem reformy powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, która weszła w życiem z dniem 1 stycznia 1999 r., było stworzenie stabilnego systemu emerytalno-rentowego w warunkach niekorzystnych tendencji demograficznych, prowadzących do wzrostu liczby świadczeniobiorców przy jednoczesnym spadku liczby osób płacących składki na ubezpieczenia społeczne. Ustawodawca dążył wtedy do stworzenia jednolitego systemu emerytalno-rentowego, który obejmowałby możliwie najszerszy krąg osób podlegających ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym na gruncie dotychczasowych przepisów. Ustawodawca nie zdecydował się jednak na zreformowanie rolniczego systemu ubezpieczeń społecznych i w konsekwencji nie objął tym mechanizmem rolników. Za wyjątkiem zatem możliwości uzupełniającego doliczenia rolniczego stażu ubezpieczeniowego z art. 10 ust. 2 ustawy rentowej, nie przewidział innego sposobu zaliczania okresów rolniczego ubezpieczenia społecznego (a konkretnie ubezpieczenia rentowo - rentowego) do stażu ubezpieczeniowego w ramach odrębnego powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych (in concreto ubezpieczenia emerytalnego i rentowych) w celu nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Apelacyjny odnosząc się do pozostałych zarzutów apelacji, miał na uwadze, że skarżący powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., sygn. I UZP 5/05, opubl. w OSNP 2006 nr 19-20, poz. 305, str. 848, nie zauważyli, iż dotyczy ona regulacji art. 57 ust. 2 ustawy rentowej (odnoszącej się do art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy rentowej), zwalniającej zgodnie z tym stanowiskiem prawnym z wymogu określonego w przepisie art. 58 ust. 2 ustawy rentowej, ale tylko pod warunkiem, że wnioskodawca (oprócz stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy) posiada w przypadku kobiet co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Jak natomiast wynika z powyższych rozważań, ubezpieczona nie legitymuje się takim wymiarem stażu ubezpieczeniowego. Z okresów powszechnego ubezpieczenia społecznego w Polsce oraz okresów ubezpieczenia w Niemczech wykazała łącznie 19 lat i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego, rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy nie naruszył norm prawa materialnego, czy - w ramach podniesionego zarzutu - zasad postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosków apelacji. Ubezpieczona nie spełniła bowiem wszystkich ustawowo wymaganych przesłanek, koniecznych przy ubieganiu się o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest świadczeniem socjalnym, a jej przyznanie jest możliwe dopiero po spełnieniu wszystkich, a nie tylko niektórych, ustawowych przesłanek o jakich mowa w art. 57 ust. 1 w zw. z art. 58 ustawy rentowej.

Mając na uwadze przedstawioną ocenę prawną, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację, jako niezasadną.

Na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265, z późn. zm.) zasądził solidarnie od skarżących na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne.

Urszula Iwanowska Beata Górska Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.