Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3013589

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 29 sierpnia 2019 r.
II SA/Wa 665/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kania.

Sędziowie WSA: Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Asesor Joanna Kruszewska-Grońska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia (...) lipca 2018 r. M. S. (dalej również Skarżącym) złożył wniosek do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie prawa do renty w szczególnie uzasadnionych przypadkach na podstawie art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.). W swoim wniosku powołał się na bardzo trudną materialną sytuację życiową, liczne choroby i niepełnosprawność psychofizyczną, wywołaną pobiciem w grudniu 1997 r. Załączył obszerną dokumentację, dotyczącą jego stanu zdrowia, stanu majątkowego i rodzinnego (zaświadczenia i skierowania lekarskie, odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III AUA 57/16 oddalającego apelację od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz pisma w sprawie o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego).

W odpowiedzi na wniosek Skarżącego, organ wezwał go do nadesłania dokumentów potwierdzających okoliczności, które wskazywałaby, że Skarżący legitymuje się wybitnymi i niepowtarzalnymi osiągnięciami dla kraju albo, w przypadku powoływania się na szczególne zdarzenie losowe, wykazania i udokumentowania elementu wyjątkowości.

Skarżący przesłał do organu pismo- "Wniosek", w którym jako wybitne osiągnięcie uznał fakt, że mimo skrzywdzenia mnie przez poprzedni system nie poddał się i dalej walczy o godne życie mimo kalectwa, które udokumentował w piśmie do Premiera Rzeczypospolitej Polskiej Mateusza Morawieckiego z dnia 12 lipca 2018 r.

Pismem z dnia 13 września Kancelaria Prezesa Rady Ministrów poinformowała Skarżącego, że organ wystąpił do Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej w Mazowieckim Urzędzie Wojewódzkim z prośbą o spowodowanie ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej Skarżącego oraz ponownie wezwała Skarżącego do przesłania wymaganej dokumentacji potwierdzającej wybitne osiągnięcia i dokonanie wybitnych osiągnięć.

W dniu 18 września 2018 r. Skarżący złożył kierowaną do Prezesa Rady Ministrów "Petycję obywatelską/interwencję prawną". W piśmie opisywał swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową, wnosił o interwencję w sprawie korupcji urzędów i sądów oraz o pomoc w jego dramatycznym położeniu.

W piśmie z dnia (...) września 2018 r. Skarżący stwierdził, że przekazał wymaganą dokumentację przy poprzednich jego pismach: z dnia 12 lipca 2019 r., z dnia (...) sierpnia 2019 r., z dnia 18 września 2019 r. oraz, że dokumentacja ta spełnia kryteria przyznania świadczeń specjalnych i wyjaśnił, że jego sytuacja jest wyjątkowa i niepowtarzalna, a z uwagi na wiek nie może być kombatantem. Powielił złożone poprzednio skargi na zaniechania urzędów państwowych, "komunistyczne przepisy" i opis swojej sytuacji materialnej.

Organ, pismem z dnia 2 października 2018 r., wezwał ponownie Skarżącego do nadesłania kopii protokołu ze zdarzenia z dnia (...) grudnia 1997 r.

Skarżący złożył w dniu 18 października 2018 r. pismo, do którego dołączył informację Prokuratury Rejonowej W., datowaną na styczeń 2017 r. o braku podstaw do wszczęcia dochodzenia, szczególnie z uwagi na okres, który upłynął od dnia zdarzenia do dnia złożenia wniosku tj. 25 listopada 2016 r., a także dokumenty medyczne - Kartę leczenia szpitalnego po przyjęciu go na oddział z powodu pobicia.

W dniu 30 października 2018 r. do organu wpłynęło pismo Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy (...) W. Została w nim opisana sytuacja materialna i rodzinna Skarżącego. Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego (...) Warszawy VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do grudnia 2018 r. Skarżący był zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zamieszkuje w lokalu z zasobów m. st. Warszawy o powierzchni 30,46 m2 (pokój + łazienka z wc), lokal wyposażony w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego, opłaty mieszkaniowe regulowane były na bieżąco przy wsparciu ze strony Ośrodka. Skarżący nie utrzymywał kontaktu z dziećmi z pierwszego związku (syn - 28 lat i córka 30 lat). Z drugiego związku Skarżący ma syna (wówczas 4 lata), miejsce pobytu wyznaczone przez sąd jest przy matce, której Skarżacy pomagał w wychowywaniu dziecka. Korzystał z pomocy finansowej: zasiłku stałego, składek na ubezpieczenie zdrowotne, zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywnościowych do przygotowania jednego gorącego posiłku.

Do akt administracyjnych sprawy wpłynęło też pismo Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie, Wydział Polityki Społecznej, przekazujące pismo Skarżącego, składane już w toku postępowania administracyjnego.

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. (sygnatura sprawy (...)) na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku M. S., odmówił przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa wnioskodawcy, choć brana jest pod uwagę, nie może być jedyną przesłanką, uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia. Według organu zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku, dającego podstawę do przyznania M. S. świadczenia specjalnego. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności, np. sportowej, naukowej, społecznej, politycznej, gospodarczej położył wybitne i niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Taka okoliczność nie występuje w powyższej sprawie.

Organ podkreślił, iż świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi, np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS świadczeń lub gdy ich wysokość nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Drugą przesłanką, mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego zdarzenia, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości. Zebrany materiał dowodowy-zdaniem organu-nie wskazuje, by sytuacja socjalno-bytowa wnioskodawcy była wynikiem takich właśnie zdarzeń. Samo powoływanie się na trudną sytuację materialną i zdrowotną nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów są świadczeniami, przyznawanymi w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie powszechnych, i nie stanowią formy odszkodowania czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy czy cierpienia. Świadczenie specjalne nie ma charakteru socjalnego i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdyby potrzeby te były w pełni uzasadnione. Działania z tego zakresu wykonują odpowiednio powołane do tego instytucje, posiadające szereg mechanizmów pomocy zarówno finansowej, rzeczowej, jak i usługowej. Ponadto organ podkreślił, że celem wnioskowanego świadczenia nie jest jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i ma na celu polepszenie sytuacji osób, których szczególne zasługi dla społeczeństwa uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych.

Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...). utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, argumentując odmowę przyznania świadczenia tym, że może być ono przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu przepisu art. 82 ust. 1 ww. ustawy. W opinii organu zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania panu M. S. świadczenia specjalnego.

Od powyższej decyzji M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zdaniem Skarżącego organ "mógł i miał obowiązek" w szczególnej sytuacji, w jakiej znalazł się Skarżący, na podstawie złożonych przez niego dokumentów, przyznać świadczenie specjalne na zasadach szczególnych. Podkreślił, że znalazł się w trudnej sytuacji i nie jest zdolny do pracy z przyczyn od siebie niezależnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był-zgodnie z wnioskiem Skarżącego - art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.). Zgodnie z jego ust. 1, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Na tle tego przepisu sądy administracyjne wypracowały bogate i jednolite orzecznictwo. Podkreśla się przede wszystkim, że "szczególnie uzasadniony przypadek" należy wiązać z uhonorowaniem wyjątkowych osiągnięć indywidualnych w określonej dziedzinie aktywności, również w znaczeniu niepowtarzalnych. Świadczenie w drodze wyjątku nie może dotyczyć sytuacji wyłącznie trudnych pod względem bytowym i materialnym, ale które nie wyróżniają się owym szczególnym charakterem. Celem tego rodzaju świadczenia nie jest bowiem jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób, które zasłużyły się dla kraju w sposób szczególny, przez co należy rozumieć oddanie w sposób niepowtarzalny, wybitnych zasług w sferze artystycznej, zawodowej czy społecznej. Samo powoływanie się na trudną sytuację materialną oraz związaną ze złym stanem zdrowia nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia specjalnego (wyrok NSA z dnia 28.12.2018, I OSK 3774/18, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok WSA Warszawa z dnia 9 marca 2017 r., II SA/Wa 795/16, dostępny tamże).

Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni zgadza się z poglądem zaprezentowanym m.in. w wyroku NSA z dnia 24 kwietnia 2018 r., I OSK 2291/17, że świadczenia specjalne nie mogą stanowić odszkodowania, żadnej rekompensaty czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. Nie mają one charakteru roszczeniowego.

Sąd w pełni rozumie, że skarżący ma prawo podkreślać swą trudną sytuację życiową, nie są kwestionowane fakty dotyczące jego problemów zdrowotnych, jednakże należy mieć na uwadze, że świadczenie z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.) nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby wnoszącej o nie, nawet gdy są one uzasadnione. W tym zakresie skarżący ma możliwość ubiegania się o środki z pomocy społecznej i takowe otrzymuje, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Rację ma organ podkreślając, że skarżący nie przedstawił i nie udokumentował wybitnych zasług, obiektywnych ani szczególnych, mających wyjątkowe znaczenie dla całej Polski. Nie wystąpiło też-wbrew twierdzeniu skarżącego-szczególne zdarzenie losowe, czyli takie, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości.

Jak trafnie podkreślił organ, obowiązujące przepisy nie uprawniają go do kontroli i oceny wyroków sądowych, w szczególności, gdy chodzi o wydane wyroki sądów powszechnych, powołane przez skarżącego i opisane w początkowej części uzasadnienia. Takiej kompetencji nie posiada również Sąd Administracyjny, orzekający w sprawie niniejszej.

Mimo pełnego zrozumienia dla trudnej sytuacji skarżącego, powszechnie przyjęta wykładnia art. 82 ustawy nie pozwala na uwzględnienie jego skargi, gdyż zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Powołany przepis nie pozwala na to, aby każda osoba, która ma trudną sytuację socjalno-bytową oraz zdrowotną, miała prawo do otrzymania świadczenia specjalnego, przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów.

W opisanym stanie faktycznym i prawnym skarga musiała zostać oddalona na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.