Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2735968

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 19 października 2018 r.
II SA/Wa 343/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Werpachowska.

Sędziowie WSA: Sławomir Antoniuk, Adam Lipiński (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2018 r. sprawy ze skargi M. T. i małoletniej Ż. T. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A. T. z dnia (...) listopada 2017 r. o przyznanie jej małoletnim córkom M. T. i Ż. T. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dzieci - A. T., decyzją z dnia (...) stycznia 2018 r. odmówił przyznania tego świadczenia.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 z późn. zm.),

Jak wynika z uzasadnienia decyzji, odmowę Prezes ZUS uzasadnił brakiem spełnienia przez A. T. zainteresowany przesłanki szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak legitymowania się odpowiednim okresem ubezpieczenia społecznego, warunkującego uzyskaniem renty rodzinnej w trybie zwykłym.

Organ ustalił, iż A. T. (urodzony w 1964 r., zmarły (...) września 2017 r.) udokumentował jedynie 19 lat, 3 miesiące i 23 dni łącznych okresów ubezpieczenia na 52 lata życia. W ostatnim 10-leciu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 1 rok, 2 miesiące i 20 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W latach 2001-2014 oraz 2014-2016 A. T. dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono ani całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Niniejsza decyzja stała się przedmiotem skargi A. T.j, działającej w imieniu małoletnich córek M. T. i Ż. T.

W skardze podniesiono, iż A. T. legitymował się 19 latami, 3 miesiącami i 23 dniami pracy, nadużywał alkoholu od wielu lat i z tego powodu już nie pracował w wieku około 40 lat. Chorował na serce, kręgosłup, rak trzustki. A. T. stosował przemoc domową wobec A. T. jak córki, co spowodowało opuszczenie domu przez A. T. (była wówczas w ciąży) wraz córka M. Alimenty na rzecz córek były płatne przez Fundusz Alimentacyjny i po śmierci A. T. zostały wstrzymane. Podniosła trudną sytuację majątkową i zdrowotną córek.

W dodatkowym piśmie z (...) kwietnia 2018 r. A. T. załączyła dokumenty obrazujące stan zdrowia A. T. z lat 2015 - 2017 oraz EKG córki Ma. z 2017 r.

Na rozprawie pełnomocnik skarżących (przyznany im z urzędu) wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wskazał, iż organ znał fakt korzystania przez skarżącego przed śmiercią ze świadczenia rehabilitacyjnego, poprzedzonego okresem zatrudnienia, co powinno skutkować przyznaniem świadczenia w aspekcie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie braku w niniejszej spawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie warunków do ubezpieczenia w trybie zwykłym.

Organ podkreślił, że alkoholizm zmarłego, który - jak to można wnioskować ze skargi, był bezpośrednią przyczyną jego nieodpowiedzialności w zakresie dbałości o ubezpieczenie - nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Żadnych tego rodzaju okoliczności w sprawie nie wykazano.

Niepodejmowanie pracy, brak zainteresowania rodziną i jej materialnymi potrzebami do takich okoliczności nie należą.

Alkoholizm nie skutkujący niezdolnością do pracy także nie jest okolicznością szczególną, usprawiedliwiającą niepodejmowanie pracy legalnej i powiązanej z ubezpieczeniem, a także nie stanowi żadnego usprawiedliwienia dla wyborów życiowych osoby nim dotkniętej, a z pewnością nie czyni jej nieodpowiadającą za własne czyny.

Ojciec dzieci nie był osobą ubezwłasnowolnioną. Za życiowe wybory, w tym niepodejmowanie pracy i brak zainteresowania leczeniem odwykowym, wyłącznie on ponosi odpowiedzialność.

Okoliczność szczególna nie polega na tym, iż sam zainteresowany powoduje sytuację, w której podjęcie i utrzymanie legalnej, objętej ubezpieczeniem pracy staje się dla niego bardzo trudne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż M. T. (urodzona (...) lipca 2000 r.) stała się pełnoletnia już po wniesieniu skargi przez matkę A. T. i po ustanowieniu dla niej i Ż. T. (urodzonej (...) września 2001 r.) pełnomocnika z urzędu.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członka rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.

Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, ojciec skarżących - A. T. urodził się w 1964 r. i zmarł (...) września 2017 r.

Lekarz orzecznik ZUS ustalił, iż w dacie śmierci ojciec dziecka stał się całkowicie niezdolny do pracy (k. 45 akt administracyjnych). Orzeczenie to nie zostało zakwestionowane. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02 orzeczenie to jest wiążące dla organu w zakresie ustalenia jego zdolności do pracy.

A. T. na przestrzeni 52 lat życia i 34 lat aktywności zawodowej legitymował się jedynie okresem 19 lat, 3 miesięcy i 23 dniami łącznych okresów ubezpieczenia, a w ostatnim dziesięcioleciu z wymaganych 5 lat, udokumentował jedynie 1 rok, 2 miesiące i 20 dni. Nie świadczył pracy w latach 2001-2014 i 2014-2016, to jest łącznie przez blisko16 lat.

Organ rozpatrujący niniejszą sprawę nie miał żadnej wiedzy na temat przyczyn tak skąpej aktywności zawodowej. Nadto skarżąca dołączając do skargi (pismo z (...) maja 2018 r.) dokumenty dotyczące zdrowia A. T. także nie wskazała na żadne dokumenty potwierdzające jego leczenie w okresie wcześniejszym niż marzec 2015 r. Brak jest zatem uzasadnienia dla twierdzenia, iż 16 letni okres braku świadczenia przez A. T. pracy, spowodowany był szczególnymi uzasadnionymi okolicznościami (np. stanem zdrowia). Nadto z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie wynika aby całkowita niezdolność do pracy ojca dzieci powstała wcześniej niż w dacie jego śmierci i mogła stanowić usprawiedliwienie dla jego kilkunastoletniej bezczynności zawodowej. Przeciwnie, ze skargi wynika natomiast, iż A. T. naużywał alkoholu od wielu lat i nie pracował już będąc w wieku 40 lat.

Istotnie śmierć A. T. ((...) września 2017 r.) była poprzedzona korzystaniem z zasiłku rehabilitacyjny do sierpnia 2017 r. i wcześniej bardzo krótkim (epizodycznym) okresem zatrudnienia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z tych wszystkich wskazanych wyżej przyczyn nie można uznać, iż śmierć A. T. przerwała zatrudnienia, albo iż istniała usprawiedliwiona i szczególna przyczyna dla której pracy nie mógł wcześniej świadczyć.

Nadto, tak długiego okresu lekceważenia przez ojca dzieci opłacania składek ubezpieczenia społecznego (blisko 16 lat) nie sposób nie zauważyć i nie porównywać go z okresem aktywności zawodowej. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości (porównaj wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 maja 2001 r., sygn. akt II SA 249/01, dostępny w LEX nr 55035).

Także udokumentowanie w ostatnim dziesięcioleciu jedynie 1 rok, 2 miesiące i 20 dni zatrudnienia przez skarżącego, nie może zmienić oceny łącznej prawie szesnastoletniej jego bezczynności zawodowej.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Porównaj wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 13 maja 2005 r., II SA/Wa 373/05: z 6 grudnia 2007 r., II SA/Wa 1010/07; z 6 listopada 2007 r. II SA/Wa 1056/07.

Natomiast w przypadku odnalezienia przez skarżące dokumentów, wskazujących na podejmowanie przez skarżącego leczenia i wskazujących na niezależne od niego szczególne i obiektywne przyczyny braku wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia społecznego, można wystąpić do organu z nowym wnioskiem o przyznanie tego świadczenia, wskazując na te nowe i nieznane wcześniej dowody.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje także obecna sytuacja materialna i zdrowotna skarżących, albowiem jak wspomniano na wstępie, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich warunków, wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie brak jest szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak odprowadzania składek ojca skarżących na ubezpieczenie społeczne przez łączny okres blisko 16 lat, który jest znaczny, w porównaniu z jego aktywnością zawodową.

Zarzuty skargi nie znajdują potwierdzenia w materiale sprawy.

Podjęta w niniejszej sprawie ostateczna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jest zasadna. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa i dlatego na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.