Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 84218

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 8 września 2003 r.
II SA 90/02

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA S. Gronowski (spraw.); Sędziowie NSA: K. Jarząbek, Z. Mańk; Protokolant: M. Apel

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 września 2003 r. sprawy ze skargi Krzysztofa T. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia 17 stycznia 2000 r. Sp. 143/99 w przedmiocie unieważnienia patentu uchyla zaskarżoną decyzję

zasądza od Urzędu Patentowego na rzecz skarżącego Krzysztofa T. kwotę 600 zł (sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją Urzędu Patentowego z dnia 28 października 1991 r. Nr P.271737/9 udzielono Krzysztofowi T., zwanemu dalej "skarżącym", patent nr 156698 na wynalazek pn. "Sposób pomiaru wymiarów i parametrów charakteryzujących kształt surowca tartacznego dla celów sterowania sortowaniem lub/i przetarciem", zgłoszony do ochrony w dniu 8 kwietnia 1988 r.

Stosownie do zastrzeżeń patentowych:

1.

Sposób pomiaru wymiarów i parametrów charakteryzujących kształt surowca tartacznego dla celów sterowania sortowaniem i/lub przetarciem, w którym surowiec obmierzany przemieszcza się na transporterze do obszaru kontrolno-pomiarowego z polem obserwacji z wyróżnioną poprzeczną do surowca płaszczyzną pomiarową, znamienny tym, że w czasie przemieszczania się surowca obmierzanego w polu obserwacji (4) w określonych dowolnie odstępach, wzdłuż wyróżnionej osi odniesienia (6), korzystnie stanowiącej linię środkową transportera (1), w przybliżeniu prostopadłej do wyróżnionej płaszczyzny pomiarowej (5), za pomocą środka optycznego, korzystnie kamery telewizyjnej (3) usytuowanej nad polem obserwacji (4), zdejmuje się w dowolny sposób i zmienia się na postać cyfrową w sprzężonym z kamerą telewizyjną (3) przetworniku (7) liniowy obraz (8) przekroju surowca obmierzanego (2) zawierający co najmniej współrzędne punktów skrajnych danego przekroju w płaszczyźnie pola obserwacji (4), jednocześnie zaś postać cyfrową kolejnych liniowych obrazów (8) poszczególnych przekrojów obmierzanego surowca tartacznego (2) przedmiotu odwzorowywanego zestawia się kolejno w pamięci sprzężonego z przetwornikiem (7) liniowego obrazu (8) elektronicznego analizatora (10) w macierz wielowymiarową, w której poszczególne elementy tej macierzy odwzorowują rzeczywiste punkty liniowych obrazów kolejnych przekrojów surowca obmierzanego, a następnie tak uzyskaną macierz wielowymiarową analizuje się obliczając na drodze elektronicznej poszczególne wymiary i parametry charakterystyczne konieczne do sterowania sortowaniem i przetarciem, przy czym przed tą analizą dokonuje się skalowania uzyskanej macierzy w dowolny sposób.

2.

Sposób pomiaru wymiarów i parametrów charakteryzujących kształt surowca tartacznego dla celów sterowania sortowaniem i/lub przetarciem, w którym surowiec obmierzany przemieszcza się na transporterze do obszaru kontrolno-pomiarowego z przestrzenią obserwacji znamienny tym, że w przestrzeni obserwacji, w której wyróżnia się dwie płaszczyzny obserwacji (41) i (42) usytuowane względem siebie prostopadle z linią ich przecięcia stanowiącą wyróżnioną oś odniesienia (66), leżącą korzystnie w linii środkowej transportera (11), względem której wyróżnia się płaszczyznę pomiarową (55) poprzeczną do przedmiotu i w przybliżeniu prostopadłą do wyróżnionej osi odniesienia (66) w czasie przemieszczania się surowca obmierzanego - kłody (22), w dowolnie określonych odstępach wzdłuż wyróżnionej osi odniesienia (66) za pomocą środków optycznych, korzystnie dwóch kamer telewizyjnych (33) umieszczonych nad przestrzenią obserwacji tak, że ich osie kątów widzenia tworzą między sobą kąt 90° na wyróżnionej płaszczyźnie pomiarowej (33) poprzecznej do kłody (22) i prostopadłej do wyróżnionej osi odniesienia (66), zdejmuje się i zamienia się na postać cyfrową w sprzężonych z kamerami telewizyjnymi (33) przetwornikach (77) liniowe obrazy (81) i (82) rzutów przekrojów surowca - kłody (22) na płaszczyzny obserwacji w płaszczyźnie pomiarowej, zawierające co najmniej współrzędne skrajne danego rzutu na danej płaszczyźnie obserwacji, przy czym jednocześnie postacie cyfrowe kolejnych liniowych obrazów (81) i (82) rzutów poszczególnych przekrojów surowca - kłody (22) z każdej z płaszczyzn obserwacji zestawia się kolejno w pamięci sprzężonego z przetwornikami (77) elektronicznego analizatora (99) w wielowymiarową macierz, w której poszczególne elementy tej macierzy odwzorowują rzeczywiste punkty liniowych obrazów (81) i (82) rzutów przekrojów surowca - kłody (22) na płaszczyznach obserwacji (41) i (42) w płaszczyźnie pomiarowej (55), a następnie tak uzyskaną macierz wielowymiarową analizuje się obliczając na drodze elektronicznej poszczególne wymiary i parametry charakterystyczne konieczne do sterowania sortowaniem i przetarciem, przy czym przed tą analizą dokonuje się skalowania uzyskanej macierzy w dowolny sposób.

W świetle opisu patentowego dotychczas znane sposoby pomiaru wymiarów i parametrów charakteryzujących odwzorowywania kształtu surowca tartacznego dokonywane w czasie jego przemieszczania na transporterze, dla celów sterowania sortowaniem i przetarciem, mają charakter czynności w części zautomatyzowanych, a w części polegają na ocenie wizualnej obserwatora, który jednocześnie wykonuje rolę obserwatora sterowania sortowaniem i przetarciem. Nie zapewnia to najkorzystniejszego wariantu obróbki tego surowca, wskutek czego również jego przetarcie nie uwzględnia kryteriów łączących w sobie zarówno parametry techniczne jak i ekonomiczne. Ma to szczególne znaczenie przy sortowaniu i przecieraniu surowca o nieregularnym kształcie zmiennym na długości. Wizualnie oceniający ten surowiec operator, nawet wspomagany pomiarem średnicy i innych parametrów, nie jest w stanie w czasie przejścia surowca w obszar decyzyjny, dokonać analizy gwarantującej najkorzystniejszy rezultat. W szczególności nie potrafi ocenić wielkości skrajnych warstw korowych kłód, które muszą podlegać eliminacji dla uzyskania drewna użytkowego, zaś zupełnie niemożliwa jest w tym przypadku analiza parametrów według kryteriów ekonomicznych. Wiadomo zaś, że wycięcie z danej kłody odpowiednich elementów, co do ich wielkości, wpływa na wynik ekonomiczny takiej operacji, gdyż np. zwykłe deski są tańsze od belek o znacznym przekroju i odpowiedniej długości. Znając zapotrzebowanie odbiorców przemysł tartaczny musi dokonywać przetarcia gwarantującego uzysk odpowiedniej ilości każdego asortymentu.

W powyższym kontekście sposoby pomiaru wymiarów i parametrów charakteryzujących kształt surowca tartacznego dla celów sterowania sortowaniem lub/i przetarciem, według wynalazku, przy zastosowaniu odpowiednich programów analizujących dane uzyskiwane z pomiaru pozwalają na stosowanie automatycznego sterowania jego sortowaniem i przetarciem i osiąganie najkorzystniejszego wariantu ich przetarcia uwzględniającego również kryteria ekonomiczne w tej operacji. To z kolei pozwala zmniejszyć zarówno ilość obsługi przy sortowaniu i przetarciu, jak i ilość asortymentu odpadowego.

W dniu 18 czerwca 1999 r. wpłynął do Urzędu Patentowego wniosek S. Przemysłu Drzewnego S.A. w S., zwanego dalej "uczestnikiem postępowania", o unieważnienie wyżej wymienionego patentu nr 156698. Interes prawny w złożeniu tego wniosku uczestnik postępowania uzasadnia wytoczeniem mu przez skarżącego powództwa o naruszenie praw z patentu nr 156698. Skarżący zaprzecza, aby naruszył ten patent, gdyż nabył od szwedzkiej firmy S. International linię technologiczną do cięcia desek typ GRE-CON S/W-1-1000 z pełnym oprzyrządowaniem, identyczną z europejskim patentem nr 0233970 zgłoszonym do ochrony dnia 22 lutego 1986 r. Według zarzutów uczestnika postępowania wynalazek objęty patentem nr 156698 jest rozwiązaniem oczywistym w świetle zastrzeżeń europejskiego zgłoszenia patentowego nr 0233970.

W świetle zastrzeżeń wspomnianego wyżej patentu:

Przyrząd do badania tarcicy dla ujęcia ciętej tarcicy (12), z co najmniej jednym źródłem światła (10), które tarcicę (12) oświetla w jednej płaszczyźnie w poprzek do jej kierunku wzdłużnego (14) z istotnie równym natężeniem, z co najmniej jednym optycznym urządzeniem ujmującym (18), które reagując na zmiany jasności i/lub zmiany barwy na płaszczyźnie tarcicy (12) oświetlonej i objętej przez urządzenie ujmujące (18) podczas jednego ruchu względnego pomiędzy tarcicą (12) i optycznym urządzeniem ujmującym (18) oddaje sygnał informacyjny, i z jednym urządzeniem ujmującym (18) połączone urządzenie obliczeniowe (26), którym można sekwencyjnie zapamiętać sygnały informacyjne odniesione pozycyjnie do każdego badanego kawałka tarcicy, przy czym przewidziano układ dopasowywujący (24), którym można nastawiać próg błędu dla generacji sygnału informacyjnego, znamienne przez kombinację następujących cech:

1.

urządzenie do badania tarcicy obejmuje ramę nośną (100), na której umieszczono jedno górne optyczne urządzenie ujmujące (18) i dwa boczne optyczne urządzenia ujmujące (18), każde z jednym źródłem światła (10) i jedno dolne optyczne urządzenie ujmujące (18) z jednym dalszym źródłem światła (10), lub obejmuje jedną ramę nośną (100), noszącą jedno źródło światła (10), jedno optyczne urządzenie ujmujące (18) i pewną liczbę luster kierunkowych (110), które są w taki sposób umieszczone na tamie nośnej (100), że źródło światła (10) naświetla tarcicę (12) z istotnie równym natężeniem, przy czym optyczne urządzenie ujmujące (18) poprzez system luster kierunkowych obejmuje oświetlone płaszczyzny tarcicy, każde źródło światła (10) oświetla tarcicę (12) stożkowo w płaszczyźnie poprzecznej do kierunku podłużnego tarcicy (14), przy czym oświetlany jest wąski obszar na danej szerokości tarcicy, na tej płaszczyźnie przewidziano optyczne urządzenie ujmujące (18) wybierające liniowo za pomocą przetwornika pomiarowego - CCD (22), urządzenie pomiarowe (26) wykazuje przyrząd do pomiaru czasie długości, które mierzy czas trwania, względnie długość od ujęcia przedniej krawędzi tarcicy (12) aż do pojawienia się sygnału informacyjnego, przy czym przyrząd do pomiaru czasu lub długości jest połączony z urządzeniem z pamięcią, układ dopasowujący ukształtowany jako interfejs (24) wykazuje elektroniczne elementy sterujące dla dopasowywania optycznego urządzenia ujmującego (18) lub dla dopasowania źródła światła do różnych jasności podstawowych powierzchni tarcicy (12) przy wykorzystaniu maksymalnej dynamiki optycznego urządzenia ujmującego.

2.

urządzenie do badania tarcicy według zastrzeżenia 1, znamienne tym, że optyczne urządzenie ujmujące (18) wykazuje filtr dla zwiększenia czułości na określone wady drzewa.

3.

urządzenie do badania tarcicy według zastrzeżenia 1 lub 2, znamienne tym, że urządzenie z pamięcią jest ukształtowane jako układ scalony, w którym następuje zapamiętanie miejsca wady, jakość wymiarów i miejsca składowania.

Decyzją Urzędu Patentowego RP, działającego w trybie postępowania spornego, z dnia 17 stycznia 2000 r. Nr Sp. 143/99 unieważniono w całości patent nr 156698.

Według ustaleń Urzędu Patentowego sposób pomiaru objęty patentem nr 156698 jest przeznaczony dla przemysłu tartacznego, w którym sortowaniem i przetarciem surowca w postaci desek lub kłódek albo obrzynkę krawędzi steruje się na podstawie analizy wymiarów i parametrów charakterystycznych tego surowca wynikających z jego kształtu. Przy użyciu sposobu według tego patentu odwzorowuje się kształt tarcicy nie obrzynanej, to jest takiej, która ma dwa boki obłe (nieobrabiane). Natomiast wcześniejszy przeciwstawiony europejski patent nr 233970 dotyczy wykrywania usterek powierzchniowych tarcicy obrzynanej, to jest ograniczonej ze wszystkich stron powierzchniami płaskimi. Zatem, w patencie europejskim nie chodzi o odwzorowanie kształtu, lecz o wykrycie usterek powierzchniowych. Opis patentu europejskiego zawiera urządzenia do kontroli tarcicy, zwłaszcza do ciągłego nadzoru pociętej tarcicy i metody kontroli tarcicy.

Zważywszy na postawienie rozwiązaniu chronionemu patentem nr 156698 zarzutu niespełnienia kryterium nieoczywistości w świetle ujawnionego wcześniej rozwiązania europejskiego patentu nr 233970 należy, zdaniem Urzędu Patentowego, rozważyć, czy fachowiec znając wcześniejsze rozwiązanie mógł, postępując standardowo, to jest bez wkładu własnej twórczości technicznej na poziomie wynalazku, dojść do rozwiązania objętego patentem nr 156698. I tak, opis, zastrzeżenia i rysunki europejskiego patentu nr 233970 ujawniają w szczególności wzajemne usytuowanie badanej tarcicy (12) i optycznego urządzenia wykrywającego (18) z obiektywem (20) oraz wzajemne rozmieszczanie źródła światła (10) i obiektywu (20), aby nie wystąpił błąd pomiarowy, zwłaszcza błąd paralaksy. Jako urządzenie wykrywające (18) można, zdaniem Urzędu Patentowego, zastosować: szybką półprzewodnikową kamerę liniową; przetwornik optoelektryczny; element analizujący punktowy; element analizujący matrycowy; skaner CCD; lampę analizującą MDK.

W patencie europejskim nr 233970 przewidziano użycie filtra optycznego i/lub elektrycznego w celu wytłumienia zakłóceń i przekłamań urządzenia pomiarowego. Na wyjściu urządzenia wykrywającego (18) pojawiają się sygnały elektryczne analogowe o kształtach przedstawionych na fig. 6 opisu EP A1. Sygnały analogowe są przetwarzane w cyfrowe w przetworniku A/C (24; 34) i przesyłane do pamięci komputera (26) w celu dalszego wykorzystania. W wersji układu na fig. 3 przewidziano regulację mikrokomputera przez dokonanie pomiaru drewna pozbawionego usterek. Tak więc, jak to ustalił Urząd Patentowy, patent europejski ujawnia kontrolę usterek powierzchniowych tarcicy obrzynanej przy użyciu przetwornika elektronooptycznego, w którym liniowe obrazy optyczne drewna są przekształcone na analogowe sygnały elektryczne, a te sygnały przetwarza się w przetworniku A/C na sygnały cyfrowe w celu zapisania ich w pamięci komputera i dalszego dowolnego wykorzystania tak zapisanej informacji. Z kolei zastrzeżenie 1 opisu spornego patentu nr 156698 zastrzega kontrolę kształtu tarcicy nieobrzynanej przy użyciu przetwornika elektronooptycznego, w którym liniowe optyczne obrazy drewna przekształca się na analogowe sygnały elektryczne, a te sygnały przetwarza się w przetworniku A/C na sygnały cyfrowe w celu zapisania ich w pamięci komputera w postaci macierzowej i dalszego dowolnego wykorzystania tak zapisanej informacji.

Zdaniem Urzędu Patentowego istnieje w polskim patencie nr 156698 zarówno analogia metod zastosowanych przy badaniu drewna, jak również analogia użytych środków technicznych. Różnica między metodami badania tarcicy w obu porównywanych rozwiązaniach sprowadza się do zakresu danych wprowadzanych do pamięci komputera. W patencie nr 233970 wprowadza się informację o usterkach powierzchniowych tarcicy obrzynanej i tym samym nie ma tutaj potrzeby wprowadzania do pamięci całych obrazów liniowych. Natomiast w patencie nr 1566698 wprowadza się do pamięci komputera cały liniowy obraz badanej tarcicy, a co najmniej współrzędne punktów skrajnych danego obrazu liniowego. Bada się bowiem tutaj kształt tarcicy nieobrzynanej, zatem istotne jest mierzenie zmieniającej się szerokości tarcicy w funkcji długości obmierzonej tarcicy.

Jak ustalił Urząd Patentowy, układ opisany w patencie europejskim i ujawniony na fig. 2 nadaje się do wprowadzenia w postaci cyfrowej do pamięci komputera całych obrazów liniowych sprawdzanej tarcicy, natomiast układ ujawniony na fig. 3 również nadaje się do tego celu po uprzednim usunięciu z układu dzielników napięć, elementu nastawczego (32) i komparatora (30), co znalazło wyraz w treści zastrzeżenia 14 opisu patentu europejskiego. Zatem, wprowadzenie obrazów liniowych badanej tarcicy do pamięci komputera zastrzegane w zastrzeżeniu 1 patentu nr 156698 nie wymagało w świetle opisu patentu europejskiego nr 233970 od wynalazcy rozwiązania jakiegokolwiek problemu technicznego.

Również w ocenie Urzędu Patentowego zapisywanie obrazów liniowych w pamięci komputera w postaci macierzowej, przewidziane w polskim patencie nr 1566970, nie wymagało od znawcy rozwiązania jakiegokolwiek problemu w dziedzinie elektronicznego przetwarzania danych. Stanowi to bowiem przedmiot wcześniejszego stanu techniki w omawianej dziedzinie, m.in. Herwig Feichtinger - Mikrokomputery Poradnik, WKiŁ, Warszawa 1988 r. (wyd. niemieckie 1985 r.). Na str. 89 i 90 wydania polskiego wspomnianej publikacji omówiono dynamiczną pamięć RAM, której komórki pamięci są łączone w matrycę (np. 128 wierszy/128 kolumn). Informacje zapisane w takiej pamięci przybierają postać macierzy, o której mowa w zastrzeżeniu 1 patentu nr 156698. Ponadto zapisywanie danych w postaci macierzy stanowiło standardową procedurę na wiele lat przed datą zgłoszenia do ochrony patentu nr 156698. W rezultacie, w ocenie Urzędu Patentowego, zapisywanie obrazów liniowych w pamięci komputera w postaci macierzowej nie wymagało przez twórcę rozwiązania jakiegokolwiek problemu technicznego. Zdaniem tego organu wynalazek określony w opisie, zilustrowany na fig. 1 i chroniony zastrzeżeniem 1 patentu nr 156698, wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki ujawnionego w patencie europejskim nr 233970.

Przechodząc do rozwiązania objętego z zastrzeżeniem 2 spornego patentu nr 156698, odnoszącego się do pomiaru w dwóch płaszczyznach, również stanowi ono w ocenie Urzędu Patentowego proste powielenie rozwiązania z zastrzeżenia 1. Ujawniony sposób realizacji wynalazku w tym zakresie wynika ze wcześniejszego stanu techniki, a w szczególności europejskiego patentu nr A10233976.

Zgłoszone do opatentowania rozwiązanie stanowiące przedmiot patentu nr 156698, co niejako na marginesie zauważył Urząd Patentowy, nie stanowiło rozwiązania ani w kategorii sposobu, ani w kategorii urządzenia, ponieważ metoda odwzorowania kształtów przedmiotów ruchomych, a więc jakichkolwiek, o postaci cyfrowej przy użyciu ciągu urządzeń: przetwornik elektronooptyczny, przetwornik A/C, komputer z pamięcią - była znana. Skarżący zaś nie wykazał jakie problemy techniczne należało pokonać, aby tę znaną metodę zastosować do odwzorowania kształtu tarcicy. W rezultacie uzyskał on ochronę na ogólną zasadę odwzorowania kształtu (w odniesieniu do drewna), nie zaś na konkretne techniczne rozwiązanie problemu. Dopiero na rozprawie zgłaszający wyjaśnił m.in., że "elektroniczny analizator z pamięcią" oznaczony w opisie i fig. 1 cyfrą (9), a w zastrzeżeniu 1 - błędnie cyfrą (10), należy traktować jako komputer. Stąd, zdaniem Urzędu Patentowego, nie wiadomo po co, na schemacie blokowym są dwa komputery 9 i 10. Według wyjaśnień skarżącego, dokonując zgłoszenia, nie znał stanu techniki z opisu europejskiego patentu nr 233970. Skarżący też, co wynika z karty badania stanu techniki przeprowadzonej przez Urząd Patentowy, nie dotarł też do opisów stanowiących stan techniki dla wyżej wymienionego patentu, to jest do EP-A-O160781, WO-A85/00657, DE-U-8135891, GB-A-2115141, US-A-3976384. Powodem udzielenia skarżącemu patentu nr 156698 było ograniczenie się Urzędu Patentowego do badania stanu techniki z zakresu hasła G07B7/02 - urządzenia pomiarowe znamienne zastosowaniem środków elektrycznych lub magnetycznych do pomiaru długości, szerokości lub grubości. Pominięto natomiast badanie stanu techniki z zakresu hasła GO1 N 33/46 - badanie lub analiza drewna sposobami specjalnymi. Do tego zaś hasła został zaklasyfikowany opis europejskiego patentu nr 233970.

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym, wnosząc o uchylenie tej decyzji i oddalenie wniosku o unieważnienie spornego patentu. Akcentuje odmienne funkcje pomiarowe jakie wynikają z przeciwstawionych rozwiązań. O ile sposób według patentu nr 156698 ma na celu określenie i zapamiętywanie parametrów charakteryzujących kształt /wygląd/ surowca tartacznego, to przeciwstawiona mu metoda według zgłoszenia europejskiego ogranicza się wyłącznie do wykrywania usterek powierzchniowych obrzynanej tarcicy. Podkreśla szersze możliwości pomiarowe, jakie spełnia sporny patent. I tak, metodę objętą tym patentem można stosować do surowca tartacznego o różnym kształcie, podczas gdy sposób według zgłoszenia europejskiego znajduje zastosowanie tylko w odniesieniu do tarcicy znormalizowanej - o równoległych bokach i jednakowej szerokości. Jeżeli te warunki nie są spełnione, metoda okazuje się bezskuteczna. Ponadto, według spornego patentu, odwzorowywany jest w postaci macierzowej i zapamiętywany pełen obraz obmierzanego surowca. Natomiast w przeciwstawionym rozwiązaniu obrzynana tarcica jest pozytywnie kwalifikowana albo negatywnie dyskwalifikowana według jednego tylko kryterium - zadanej wartości progowej. Powyższą różnicę dostrzegł zresztą Urząd Patentowy, jednakże ją zbagatelizował, stwierdzając enigmatycznie, że w odniesieniu do przeciwstawionego patentu europejskiego nr 233970 nie ma potrzeby wprowadzania do pamięci całych obrazów liniowych. Mimo, że jest to fundamentalna różnica między przeciwstawionymi rozwiązaniami, Urząd Patentowy bliżej nie uzasadnił swego stanowiska.

Nieprawdziwe jest też, zdaniem skarżącego, stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji jakoby rozwiązanie według zgłoszenia europejskiego nadawało się do wprowadzenia w postaci cyfrowej do pamięci komputera całych obrazów liniowych sprawdzanej tarcicy. Urząd Patentowy formułując powyższą tezę posłużył się niedopuszczalną metodą swoistej redukcji, stwierdzając mianowicie, że układ według zgłoszenia europejskiego nadaje się do tego celu (to jest do wprowadzania do pamięci komputera całych obrazów sprawdzanej tarcicy), ale po uprzednim usunięciu z układu dzielników napięć, elementu nastawczego i komparatora. Zdaniem skarżącego przedmiotem porównania może być tylko układ opisany w przeciwstawionym materiale, a nie układ hipotetyczny, który powstałby po usunięciu zeń niewygodnych dla porównującego elementów.

Rozważając kwestię, czy zapisywanie obrazów liniowych w pamięci macierzowej wymagało rozwiązania jakiegokolwiek problemu w dziedzinie elektronicznego przetwarzania danych, Urząd Patentowy odwołał się do opracowania H. Feichtingera - Mikrokomputery. Poradnik. Niemniej, Urząd Patentowy pominął, że obok zapisywania obrazów liniowych w macierz, w patencie nr 156698 zastosowano jej skalowanie. Skarżący wskazuje również odległe dziedziny techniki jakie dotyczą omawianej publikacji i przemysłu tartacznego, którego dotyczy sporny patent. W świetle stanowiska zajmowanego przez doktrynę i orzecznictwo pomysły polegające na przeniesieniu rozwiązania znanego w jednej dziedzinie techniki do drugiej mogą być uznane za nieoczywiste, jeżeli obydwie dziedziny są dostatecznie odległe.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem materialnym i z przepisami postępowania administracyjnego. Analizując pod tym kątem skargę, zasługuje ona na uwzględnienie.

Sporny patent nr 156698 na wynalazek pn. "Sposób pomiaru wymiarów i parametrów charakteryzujących kształt surowca tartacznego dla celów sterowania sortowaniem lub/i przetarciem" został zgłoszony w Urzędzie Patentowym w dniu 8 kwietnia 1988 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p. Ustawa ta weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r. Stosownie do art. 315 ust. 1 p.w.p. prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 315 ust. 2 p.w.p. do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle zaś art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, w świetle powyższych przepisów, ocena zdolności patentowej spornego wynalazku podlega przepisom ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.).

Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 cytowanej ustawy patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu.

Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości określa przesłanki jakie powinien spełniać wynalazek podlegający opatentowaniu, a mianowicie:

-

posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,

-

posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),

-

nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

W sprawie został zakwestionowany przez Urząd Patentowy poziom wynalazczy wynalazku (brak nieoczywistości w świetle wcześniejszego stanu techniki). Według tego organu różnice między metodami badania tarcicy w obu porównywanych rozwiązaniach, sprowadzające się do zakresu danych wprowadzanych do pamięci komputera (w patencie nr 233970 wprowadza się informację o usterkach powierzchniowych tarcicy obrzynanej, zaś w spornym patencie nr 1566698 wprowadza się cały liniowy obraz badanej tarcicy), nie wymagały w świetle opisu patentu europejskiego nr 233970 od wynalazcy objętego patentem nr 1566698 rozwiązania jakiegokolwiek problemu technicznego. Dotyczy to także zastosowanego w wynalazku zapisywania obrazów liniowych w pamięci komputera w postaci macierzowej.

Jednakże powyższe ustalenia Urzędu Patentowego, co zresztą trafnie podnosi w skardze skarżący, nie zostały bliżej uzasadnione, przynajmniej w stopniu pozwalającym na skontrolowanie poprawności stanowiska tego organu. Odnosi się to w szczególności do zarzutu braku jakiegokolwiek poziomu wynalazczego spornego wynalazku. Jednakże pomimo, że oba przeciwstawione rozwiązania pełnią odmienne funkcje pomiarowe i nie są też w pełni adekwatne co do możliwości ich zastosowania w praktyce (metoda zastosowania w spornym patencie stwarza zresztą szersze możliwości pomiarowe, gdyż można ją stosować do surowca tartacznego o różnym kształcie, podczas gdy sposób według zgłoszenia europejskiego znajduje zastosowanie tylko w odniesieniu do tarcicy znormalizowanej), w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Urząd Patentowy, bez bliższego w tym względzie uzasadnienia, pozbawił sporny wynalazek jakiegokolwiek poziomu wynalazczego. Budzi przy tym zastrzeżenie Sądu, na co słusznie zwrócono uwagę w skardze, porównywanie przeciwstawionych rozwiązań technicznych przez pryzmat usuwania w jednym z nich zastosowanych środków technicznych. Rację ma skarżący, że z punktu widzenia badania poziomu wynalazczego późniejszego wynalazku w odniesieniu do wcześniejszego rozwiązania, przedmiotem porównania może być tylko układ opisany w przeciwstawionym materiale, a nie układ hipotetyczny, który powstałby po usunięciu zeń tych elementów, które mają dowodzić braku poziomu wynalazczego późniejszego wynalazku, tym bardziej w sytuacji, gdy oba rozwiązania opierają się na innych założeniach metodologicznych i nie są też w pełni adekwatne co do możliwości wykorzystania w praktyce.

W zaskarżonej decyzji, czyniąc zarzut skarżącemu zastosowania w spornym wynalazku rozwiązań stosowanych wcześniej w innych dziedzinach techniki, nie zbadano jednakże, czy i na ile bliskie są te dziedziny techniki. W świetle orzecznictwa Komisji Odwoławczych Europejskiego Urzędu Patentowego dla celów obiektywnej oceny poziomu wynalazczego przyjmuje się najbliższy uprzedni stan techniki w stosunku do zastrzeganego wynalazku. Dla oceny poziomu wynalazczego nie jest przy tym obojętne, czy w kontekście wcześniejszego wynalazku zachodzą podobne problemy techniczne, a także nie jest też obojętna kwestia popytu na oba produkty (por. Orzecznictwo Komisji Odwoławczych Europejskiego Urzędu Patentowego, Polska Izba Rzeczników Patentowych, Część I, Zdolność patentowa, materiały i studia, Warszawa 1998 Nr 7, s. 111).

Zaskarżona decyzja zapadła zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Zważywszy na istotę sprawy, która dotyka wysoce ocennej kwestii poziomu wynalazczego spornego wynalazku, Urząd Patentowy powinien rozważyć celowość dopuszczenia na tę okoliczność dowodu z opinii biegłego.

W tym stanie sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stosownie do art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 55 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.