Pozew o separację z orzekaniem o winie (wina obydwu stron) z wnioskiem o ustalenie pieczy naprzemiennej (małoletnie dziecko)

Wzory
Wzór aktualny
Wersja od: 7 grudnia 2020 r.
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><html xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xsi:schemaLocation="http://www.w3.org/1999/xhtml ../XSD/andro-xhtml.xsd"><body><p class="text-justify">Zobacz komentarz do wzorów Pozew o separację bez orzekania o winie (małoletnie dziecko) oraz Pozew o separację bez orzekania o winie z wnioskiem o ograniczenie władzy rodzicielskiej oraz z wnioskami o zabezpieczenie (małoletnie dziecko).</p><p class="text-justify"><b>Miejsce i data sporządzenia pisma</b></p><p class="text-justify">W pozwie należy wskazać miejsce i datę jego sporządzenia.</p><p class="text-justify"><b>Sąd właściwy</b></p><p class="text-justify">Pozew o separację należy złożyć do sądu okręgowego właściwego ze względu na ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków, o ile chociaż jedno z nich przebywa nadal w okręgu tego sądu. Jeśli nie - pozew składamy do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania strony pozwanej. Jeżeli i tej ostatniej podstawy nie ma (bo np. pozwany przebywa na stałe za granicą), pozew składamy do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania powoda (<a href="#/document/16786199?unitId=art(41)" class="act">art. 41</a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Strony i ich pełnomocnicy, adresy stron i ich pełnomocników</b></p><p class="text-justify">Oznaczając w pozwie o separację strony postępowania, należy podać: ich imiona i nazwiska, adresy, zaś w odniesieniu do powoda - również numer PESEL (<a href="#/document/16786199?unitId=art(126)par(1)pkt(2)" class="act">art. 126 § 1 pkt 2</a> oraz <a href="#/document/16786199?unitId=art(126)par(2)pkt(1)" class="act">§ 2 pkt 1-2</a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Rodzaj pisma</b></p><p class="text-justify">Pozew, podobnie jak każde inne pismo procesowe, powinien zawierać oznaczenie rodzaju pisma (<a href="#/document/16786199?unitId=art(126)par(1)pkt(3)" class="act">art. 126 § 1 pkt 3</a> k.p.c.). Oznaczenie może przybrać brzmienie: "Pozew" albo "Pozew o separację" albo w wersji bardziej skonkretyzowanej "Pozew o separację z orzekaniem o winie".</p><p class="text-justify"><b>Zakres żądania w odniesieniu do małżeństwa</b></p><p class="text-justify"><b>Uwagi ogólne</b>. W pozwie należy wskazać zakres żądania: czy wnosimy o orzeczenie separacji małżeństwa stron bez orzekania o winie, czy też z ustalaniem, które z małżonków ponosi winę za rozpad związku.</p><p class="text-justify"><b>Wina w rozkładzie pożycia.</b> Zgodnie z <a href="#/document/16785962?unitId=art(57)par(1)" class="act">art. 57 § 1</a> w zw. z <a href="#/document/16785962?unitId=art(61(3))par(1)" class="act">art. 61<sup>3</sup> § 1</a> k.r.o. sąd, orzekając separację, orzeka także, czy i które z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Zaniechanie orzekania o winie może nastąpić jedynie na zgodne żądanie małżonków (<a href="#/document/16785962?unitId=art(57)par(2)" class="act">art. 57 § 2</a> w zw. z <a href="#/document/16785962?unitId=art(61(3))par(1)" class="act">art. 61<sup>3</sup> § 1</a> k.r.o.). Jeżeli zatem chociaż jedno z małżonków domaga się ustalania przez sąd zawinienia w rozkładzie pożycia, sąd jest tym stanowiskiem związany. Separacja może zatem zostać orzeczona w takim przypadku: a) z winy jednego z małżonków, b) z winy obydwu stron. Jeśli natomiast w wyniku dokonanej przez sąd analizy stanu faktycznego, w tym materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, sąd dojdzie do przekonania, że przyczyna rozkładu pożycia jest niezawiniona, znajdzie to wyraz w orzeczeniu sądu, w którym sąd orzeknie separację z przyczyn niezawinionych leżących po jednej ze stron bądź obydwu stronach. W uzasadnieniu pozwu należy wyjaśnić, w czym (w jakich postawach, zachowaniach itp.) powód upatruje winę jednej bądź obydwu stron. W sprawach spornych stanowisko w tym zakresie winno zostać poparte dowodami (przede wszystkim z dokumentów i z zeznań świadków).</p><p class="text-justify"><b>Ciężar dowodu</b>. Zgodnie z zasadą wyrażoną w <a href="#/document/16785996?unitId=art(6)" class="act">art. 6</a> k.c., regulującą kwestię ciężaru dowodu w procesie cywilnym (ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne), strona domagająca się od sądu orzeczenia zawinienia drugiej strony w rozkładzie pożycia, powinna wykazać okoliczności potwierdzające winę współmałżonka. W tym celu strona może sięgać po różne środki dowodowe, przede wszystkim dokumenty i zeznania świadków, rzadziej opinie biegłych.</p><p class="text-justify"><b>Rozstrzygnięcia dotyczące małoletniego dziecka stron</b></p><p class="text-justify">Zgodnie z <a href="#/document/16785962?unitId=art(58)par(1)" class="act">art. 58 § 1</a> w zw. z <a href="#/document/16785962?unitId=art(61(3))par(1)" class="act">art. 61<sup>3</sup> § 1</a> k.r.o. w wyroku orzekającym separację sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po orzeczeniu separacji, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Oznacza to, że w sytuacji, gdy rozstający się przez orzeczenie separacji małżonkowie mają wspólne małoletnie dziecko, obligatoryjnymi elementami wyroku separacyjnego są uregulowania dotyczące: a) władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, w tym ustalenie miejsca zamieszkania dziecka, b) kontaktów rodziców z dzieckiem, c) alimentacji, czyli ponoszenia kosztów utrzymania dziecka. Treść <a href="#/document/16785962?unitId=art(58)par(1)" class="act">art. 58 § 1</a> k.r.o. - stosowana również do spraw o separację na podstawie <a href="#/document/16785962?unitId=art(61(3))par(1)" class="act">art. 61<sup>3</sup> § 1</a> k.r.o. - powinna znaleźć odzwierciedlenie w treści pozwu. Należy w nim wskazać sposób, w jaki żądamy uregulowania kwestii wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem, utrzymywania z nim kontaktów, a także alimentacji.</p><p class="text-justify"><b>Władza rodzicielska nad małoletnim dzieckiem stron</b></p><p class="text-justify"><b>Sprecyzowanie żądania odnośnie do władzy rodzicielskiej</b>. W pozwie o rozwód należy sprecyzować żądanie odnośnie do władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron, w tym co do ustalenia miejsca zamieszkania dziecka. Może to być jedno z następujących żądań: a) o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, b) o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jednemu z rodziców i ograniczenie drugiemu władzy rodzicielskiej (przez nadzór kuratora, przez zawężenie jej zakresu do współdecydowania jedynie w określonych, wskazanych wyraźnie sprawach), c) o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jednemu z rodziców i odebranie (pozbawienie) władzy rodzicielskiej drugiemu, d) o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jednemu z rodziców i zawieszenie władzy rodzicielskiej drugiemu. W razie żądania, by sąd w wyroku kończącym postępowanie pozostawił wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, należy określić, przy którym z rodziców dziecko ma mieć miejsce zamieszkania. W przypadku żądania ograniczenia bądź pozbawienia władzy rodzicielskiej nie ma potrzeby, by sąd rozstrzygał o miejscu zamieszkania małoletniego dziecka, gdyż wówczas jest to miejsce zamieszkania tego z rodziców, któremu pozostawiono pełną władzę rodzicielską nad małoletnim (<a href="#/document/16785996?unitId=art(26)par(1)" class="act">art. 26 § 1</a> k.c.). W praktyce jednak również przy takich rozstrzygnięciach jak ograniczenie władzy rodzicielskiej bądź jej odebranie, sądy w sprawach rozwodowych zamieszczają w wyroku ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego. Należy pochwalić tę praktykę, choć jurydycznie nie jest ona prawidłowa - ma jednak walor praktyczny, sprowadzający się do tego, że rodzic dysponujący pełną władzą rodzicielską nad dzieckiem może "legitymować się" orzeczeniem sądu wskazującym w sposób niebudzący wątpliwości miejsce zamieszkania dziecka.</p><p class="text-justify"><b>Miejsce zamieszkania dziecka</b>. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (<a href="#/document/16785996?unitId=art(26)par(1)" class="act">art. 26 § 1</a> k.c.). Oznacza to, że w sytuacji, gdy w wyroku rozwodowym (separacyjnym) władza rodzicielska zostaje powierzona tylko jednemu z małżonków, niejako automatycznie określa to, iż dziecko ma miejsce zamieszkania przy tym rodzicu. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (<a href="#/document/16785996?unitId=art(26)par(2)" class="act">art. 26 § 2</a> k.c.). Oznacza to, że w sytuacji, gdy w wyroku rozwodowym (separacyjnym) władza rodzicielska zostaje powierzona obojgu rodzicom, sąd jest obowiązany ustalić, przy którym z nich dziecko ma miejsce zamieszkania.</p><p class="text-justify"><b>Ograniczenie władzy rodzicielskiej. </b>W razie braku porozumienia rozstających się przez separację małżonków w sprawach wspólnego małoletniego dziecka, a także wówczas, gdy po stronie jednego bądź obojga małżonków występują nieprawidłowości w postawie opiekuńczo-wychowawczej, sąd może dokonać ingerencji we władzę rodzicielską jednej bądź obydwu stron. Najczęściej ingerencja ta polega na ograniczeniu rodzicowi, z którym dziecko nie mieszka bądź nie będzie mieszkać na stałe, władzy rodzicielskiej. Ograniczenie może polegać na: a) ustanowieniu nadzoru kuratora sądowego nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej, b) pozostawieniu rodzicowi uprawnienia do współdecydowania jedynie w niektórych, ściśle wymienionych, istotnych sprawach dziecka (np. takich jak: wybór kierunku edukacji, wybór sposobu leczenia poważnej choroby, zmiana wyznania, wyjazd na stałe bądź dłuższy wyjazd za granicę).</p><p class="text-justify"><b>Uzasadnienie wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej.</b> Zawarty w pozwie wniosek o ograniczenie drugiemu rodzicowi władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem należy uargumentować w uzasadnieniu pozwu. Trzeba wskazać, na czym polegają trudności w osiągnięciu przez rodziców porozumienia w sprawach małoletniego dziecka, bądź na czym polegają nieprawidłowości po stronie jednego z rodziców w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. W razie możliwości można to stanowisko poprzeć dowodami, np. z dokumentów (takich jak korespondencja mailowa bądź SMS-owa stron, dokumentacja dotycząca procedury Niebieskiej Karty, dokumentacja medyczna itp.) bądź z zeznań świadków. Środkami dowodowymi dla wykazania postaw opiekuńczo-wychowawczych stron, ich kompetencji rodzicielskich oraz więzi z dziećmi mogą być także: opinia biegłych (opinia psychologiczno-pedagogiczna), wysłuchanie małoletniego dziecka, sprawozdanie kuratora z wywiadu środowiskowego.</p><p class="text-justify"><b>Ustalenie miejsca zamieszkania małoletniego dziecka. </b>Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (<a href="#/document/16785996?unitId=art(26)par(1)" class="act">art. 26 § 1</a> k.c.). Oznacza to, że w sytuacji, gdy w wyroku rozwodowym (separacyjnym) władza rodzicielska zostaje powierzona tylko jednemu z małżonków, niejako automatycznie określa to, iż dziecko ma miejsce zamieszkania przy tym rodzicu. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (<a href="#/document/16785996?unitId=art(26)par(2)" class="act">art. 26 § 2</a> k.c.). Oznacza to, że w sytuacji, gdy w wyroku rozwodowym (separacyjnym) władza rodzicielska zostaje powierzona obojgu rodzicom, sąd jest obowiązany ustalić, przy którym z nich dziecko ma miejsce zamieszkania.</p><p class="text-justify"><b>Piecza naprzemienna nad małoletnim dzieckiem</b></p><p class="text-justify">W wyroku kończącym sprawę o rozwód bądź o separację sąd może ustalić, że małoletnie dziecko stron będzie wychowywane w systemie tzw. pieczy naprzemiennej. Oznacza to, że dziecko w powtarzających się jednakowych okresach będzie przebywać raz z jednym rodzicem, raz z drugim. W praktyce sądy orzekają pieczę naprzemienną w sytuacji, gdy pomiędzy rodzicami jest porozumienie co do takiego modelu wychowywania potomstwa, a także, gdy strony potrafią zgodnie współdziałać na płaszczyźnie rodzicielskiej. Zdarza się jednak, że pomiędzy stronami jest konflikt na tym tle: jedno z rodziców chce ustanowienia pieczy naprzemiennej, czemu drugie jest przeciwne. Również w takiej sytuacji nie jest wykluczone, by sąd ustalił pieczę naprzemienną, jednak wówczas przesądzającym argumentem będzie opinia psychologiczno-pedagogiczna, w której biegli wypowiedzą się, czy wychowywanie małoletniego w systemie pieczy naprzemiennej jest dla niego wskazane (zgodne z jego szeroko rozumianym dobrem). Również dowód w postaci wysłuchania małoletniego w trybie <a href="#/document/16786199?unitId=art(216(1))" class="act">art. 216<sup>1</sup></a> k.p.c. może być przydatny dla sądu celem rozstrzygnięcia omawianej kwestii.</p><p class="text-justify">Niezależnie od ustalenia pieczy naprzemiennej sąd jest zobligowany do rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a w sytuacji, gdy władzę tę powierza obojgu rodzicom, powinien zdecydować, przy którym z rodziców dziecko będzie miało miejsce zamieszkania.</p><p class="text-justify"><b>Alimentacja w sytuacji ustalenia pieczy naprzemiennej</b></p><p class="text-justify">Obligatoryjnym elementem wyroku w sprawie o rozwód (<a href="#/document/16785962?unitId=art(58)par(1)" class="act">art. 58 § 1</a> k.r.o.) bądź o separację (<a href="#/document/16785962?unitId=art(58)par(1)" class="act">art. 58 § 1</a> w zw. z <a href="#/document/16785962?unitId=art(61(3))par(1)" class="act">art. 61<sup>3</sup> § 1</a> k.r.o.) jest rozstrzygnięcie, "w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka". W razie ustalenia pieczy naprzemiennej nie jest wykluczone takie rozstrzygnięcie kwestii alimentacji, w którym jedno z rodziców przekazuje drugiemu co miesiąc określoną stałą kwotę. Może to wynikać z kilku czynników, takich jak: a) dysproporcja zarobków stron, b) ponoszenie przez jedno z rodziców większej części kosztów utrzymania małoletniego, c) większe osobiste starania jednego z rodziców o opiekę i wychowanie dziecka. Wydaje się, że nic nie stoi na przeszkodzie, by w wyroku znalazło się rozstrzygnięcie, w którym zostaną ustalone kwoty udziału każdego z rodziców w kosztach utrzymania dziecka, bez konieczności wyrównywania tych kwot przez jedno z rodziców do rąk drugiego. Praktyka idzie w nieco innym, bardziej konserwatywnym kierunku. Z reguły w razie ustalenia pieczy naprzemiennej sąd w wyroku ustala niewielką, niekiedy wręcz symboliczną kwotę alimentów, płatnych przez rodzica, z którymi dzieci nie mają ustalonego miejsca zamieszkania, do rąk drugiego z rodziców. Niewątpliwie coraz bardziej zakorzeniająca się w polskim systemie prawnym instytucja pieczy naprzemiennej wymaga szybkiej, spójnej regulacji ze strony ustawodawcy, obecny bowiem stan prawny budzi szereg wątpliwości przy praktycznym zastosowaniu omawianego rozwiązania opiekuńczego.</p><p class="text-justify"><b>Dowody z dokumentów</b></p><p class="text-justify">Formułując w postępowaniu cywilnym wniosek dowodowy, należy sprecyzować, dla wykazania jakich faktów dowód ten ma zostać przeprowadzony przez sąd (<a href="#/document/16786199?unitId=art(235(1))" class="act">art. 235<sup>1</sup></a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Dowód z przesłuchania stron</b></p><p class="text-justify">W sprawach o separację przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron jest obligatoryjne (<a href="#/document/16786199?unitId=art(432)" class="act">art. 432</a> k.p.c.). Wyjątkowo sąd może pominąć ten dowód bądź ograniczyć go do przesłuchania jednej ze stron, np. gdy strona nie stawi się na rozprawę mimo prawidłowego zawiadomienia (<a href="#/document/16786199?unitId=art(302)par(1)" class="act">art. 302 § 1</a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Dowody z zeznań świadków; wykazanie, że dobro małoletnich dzieci stron nie ucierpi wskutek orzeczenia separacji</b></p><p class="text-justify">Zgodnie z <a href="#/document/16785962?unitId=art(61(1))par(2)" class="act">art. 61<sup>1</sup> § 2</a> k.r.o. jedną z tzw. negatywnych przesłanek separacyjnych jest dobro małoletnich dzieci stron. Oznacza to, że nawet mimo wystąpienia zupełnego rozkładu pożycia małżonków separacja nie jest dopuszczalna, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro ich wspólnych małoletnich dzieci. W praktyce oznacza to, że nawet w sprawie o separację, w której strony przedstawiają zgodne stanowisko, nie domagając się od sądu dociekania, które z nich ponosi winę za rozkład pożycia, sąd musi zbadać, czy sytuacja małoletniego dziecka nie ucierpi wskutek orzeczenia separacji. W takiej sytuacji sąd nie może poprzestać jedynie na deklaracjach rozstających się stron. Poza przesłuchaniem stron musi sięgnąć jeszcze po inne środki dowodowe dla ustalenia sytuacji dziecka. Praktyka jest różna: w niektórych apelacjach sądy w takiej sytuacji dopuszczają dowód z przesłuchania świadka (np. Warszawa, Łódź, Kraków), w innych zlecają kuratorowi sądowemu przeprowadzenie tzw. wywiadu środowiskowego (np. Gdańsk). Jeżeli dopuszczany jest dowód z przesłuchania świadka na okoliczność sytuacji opiekuńczo-wychowawczej małoletniego dziecka, świadek taki pytany jest (z reguły) wyłącznie o kwestie związane z dzieckiem, np. jak dziecko reaguje na rozstanie rodziców, czy ma jakieś problemy ze zdrowiem, czy sprawia problemy wychowawcze, czy ma kontakt z obojgiem rodziców. Tylko wyjątkowo może się zdarzyć (i jest to zdecydowanie nieprawidłowa praktyka, sprowadzająca się do wykroczenia ponad tezę dowodową dotyczącą przesłuchania świadka), że świadek powołany na okoliczność sytuacji opiekuńczo-wychowawczej małoletniego dziecka jest pytany o szczegóły pożycia małżeńskiego rozstających się stron, np. o to, dlaczego strony dążą do uzyskania formalnej separacji.</p><p class="text-justify"><b>Dowód z opinii psychologiczno-pedagogicznej</b></p><p class="text-justify">W razie sporów co do kompetencji wychowawczych stron, prawidłowości ich postaw opiekuńczo-wychowawczych czy też co do więzi każdego z rodziców z dzieckiem, w sprawach rozwodowych dopuszczany jest dowód z opinii dwóch biegłych: pedagoga i psychologa. Opinia taka może zostać sporządzona przez Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów (OZSS) (<a href="#/document/16786199?unitId=art(290(1))" class="act">art. 290<sup>1</sup></a> k.p.c.) albo przez biegłych z listy biegłych prowadzonej przez prezesa danego sądu okręgowego (<a href="#/document/16786199?unitId=art(278)par(1)" class="act">art. 278 § 1</a>, <a href="#/document/16786199?unitId=art(285)par(2)" class="act">art. 285 § 2</a> k.p.c.). Każda z tych opcji ma swoje wady i zalety. Opinia OZSS jest z reguły znacznie tańsza niż biegłych z listy: te pierwsze kosztują w granicach 600-1000 zł, te drugie - bardzo różnie, od 1500 zł do nawet 5000 zł. Na opinię OZSS z reguły czeka się bardzo długo: rzadko 3-4, najczęściej 6-8, niekiedy nawet 10-12 miesięcy. Natomiast opinie biegłych z listy są sporządzane dość szybko - w 1-2 miesiące. Dopuszczenie dowodu z opinii psychologiczno-pedagogicznej powoduje w praktyce, że sąd nie chce wysłuchiwać małoletniego (zob. komentarz <b>[15]</b> powyżej), wychodząc ze słusznego założenia, że należy minimalizować angażowanie dziecka w sprawę rozwodową rodziców. Formalnie jednak nie ma przeszkód, by obydwa te dowody były przeprowadzone w sprawie - dzieje się tak jednak bardzo rzadko.</p><p class="text-justify">W sprawach o rozwód bądź separację w razie sporów co do kompetencji wychowawczych stron, prawidłowości ich postaw opiekuńczo-wychowawczych czy też co do więzi każdego z rodziców z dzieckiem, w tym sporów co do zasadności wychowywania dziecka w systemie pieczy naprzemiennej, dopuszczany jest dowód z opinii dwóch biegłych: pedagoga i psychologa. Może to być opinia przygotowana przez Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów (OZSS) albo przez biegłych z listy prowadzonej przez prezesa danego sądu okręgowego - tego, przed którym toczy się postępowanie.</p><p class="text-justify"><b>Wysłuchanie małoletniego dziecka</b></p><p class="text-justify">Stosownie do <a href="#/document/16786199?unitId=art(216(1))par(1)" class="act">art. 216<sup>1</sup> § 1</a> k.p.c. sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka (w tym w sprawach o rozwód czy separację) może wysłuchać dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia dojrzałości dziecka uwzględnia jego zdanie i rozsądne życzenia (<a href="#/document/16786199?unitId=art(216(1))par(2)" class="act">art. 216<sup>1</sup> § 2</a> k.p.c.). W praktyce w wysłuchaniu małoletniego w trybie <a href="#/document/16786199?unitId=art(216(1))par(1)" class="act">art. 216<sup>1</sup> § 1</a> k.p.c. bierze udział jedynie sędzia orzekający w sprawie. Niekiedy, w niektórych sądach w wysłuchaniu bierze również udział w charakterze biegłego psycholog dziecięcy. Z reguły wysłuchanie odbywa się w gabinecie sędziego, choć w nielicznych sądach przygotowano na ten cel specjalne pomieszczenia, odpowiednie dla dzieci.</p><p class="text-justify"><b>Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania</b></p><p class="text-justify">Jeżeli sąd orzeknie separację bez orzekania o winie, wówczas rozstrzygnie o kosztach postępowania w ten sposób, że nakaże kasie sądu zwrot stronie powodowej połowy opłaty od pozwu (300 zł), zaś od strony pozwanej zasądzi na rzecz powoda zwrot kwoty 150 zł tytułem zwrotu części opłaty od pozwu. To korzystne dla stron i w efekcie z reguły nieobciążające finansowo rozwiązanie to "promocja" ustawodawcy dla stron, które rozstają się w sposób ugodowy. Podstawa prawna: <a href="#/document/17216873?unitId=art(79)ust(1)pkt(3)lit(b)" class="act">art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b</a> u.k.s.s.c.</p><p class="text-justify"><b>Niestawiennictwo powoda</b></p><p class="text-justify">W razie nieusprawiedliwionego niestawienia się powoda na pierwszej rozprawie sąd może zawiesić postępowanie, a podjęcie go będzie możliwe na wniosek powoda, jednak nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia zawieszenia (<a href="#/document/16786199?unitId=art(428)" class="act">art. 428</a> k.p.c.). Wydaje się, że wpisanie w treści pozwu wniosku o przeprowadzenie rozprawy również pod nieobecność powoda nie może zneutralizować normy <a href="#/document/16786199?unitId=art(428)" class="act">art. 428</a> k.p.c., jednak tradycyjnie wniosek taki zamieszcza się w pozwach. Norma <a href="#/document/16786199?unitId=art(428)" class="act">art. 428</a> k.p.c. to <i>lex specialis</i> wobec treści <a href="#/document/16786199?unitId=art(209)" class="act">art. 209</a> k.p.c., zgodnie z którym każda ze stron może w piśmie procesowym żądać przeprowadzenia</p><p class="text-justify"><b>Wniosek o skierowanie stron do mediacji</b></p><p class="text-justify">Sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania (<a href="#/document/16786199?unitId=art(183(8))par(1)" class="act">art. 183<sup>8</sup> § 1</a> k.p.c.). Postanowienie kierujące strony do mediacji może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym. Jednak mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyrazi zgody na mediację (<a href="#/document/16786199?unitId=art(183(8))par(2)" class="act">art. 183<sup>8</sup> § 2</a> k.p.c.). Norma ta jest wyrazem jednej z podstawowych zasad mediacji, jaką jest dobrowolność. Normą szczególną procedury cywilnej dotyczącą mediacji w sprawach rozwodowych jest <a href="#/document/16786199?unitId=art(436)" class="act">art. 436</a> k.p.c. Zgodnie z tym przepisem sąd kieruje rozwodzących się małżonków do mediacji, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa. Skierowanie to jest możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone. Przedmiotem mediacji może być także pojednanie małżonków. Jeżeli strony nie uzgodniły osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora posiadającego wiedzę i wykształcenie z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych. W sprawach rozwodowych lub separacyjnych skierowanie stron na mediacje jest szczególnie uzasadnione - taki sposób ugodowego rozwiązania sporu może bowiem przyczynić się do budowania płaszczyzny współpracy rodzicielskiej, w tym do wypracowania przez strony z pomocą mediatora porozumienia rodzicielskiego.</p><p class="text-justify"><b>Próba mediacji</b></p><p class="text-justify">W pozwie inicjującym sprawę cywilną, w tym w pozwie o separację, należy zawrzeć informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub sięgnęły po inny pozasądowy sposób rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, należy wyjaśnić przyczyny ich niepodjęcia (<a href="#/document/16786199?unitId=art(187)par(1)pkt(3)" class="act">art. 187 § 1 pkt 3</a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Uzasadnienie</b></p><p class="text-justify">W uzasadnieniu pozwu o separację należy zwięźle opisać, jaka jest sytuacja w małżeństwie, a jeżeli strony mają małoletnie dziecko bądź dzieci: jaka jest sytuacja opiekuńczo-wychowawcza małoletniego potomstwa, jakie są ich koszty utrzymania, w jakim zakresie każde z rodziców dokłada osobistych starań o wychowanie i utrzymanie dzieci. Warto również wskazać, jaka jest sytuacja osobista, majątkowa, zawodowa i zarobkowa obydwu stron.</p><p class="text-justify"><b>Sytuacja w małżeństwie stron</b></p><p class="text-justify">W uzasadnieniu pozwu o separację należy zwięźle opisać, jaka jest sytuacja w małżeństwie oraz w czym przejawia się zupełny rozkład pożycia stron, tj. czy strony nadal mieszkają razem, czy prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, kiedy ustało pomiędzy nimi pożycie fizyczne, czy istnieje pomiędzy nimi więź emocjonalna. Należy wskazać, dlaczego rozkład pożycia, choć zupełny, nie jest trwały, co uzasadnia żądanie separacji. W pozwie o separację bez orzekania o winie nie ma potrzeby szczegółowego precyzowania przyczyn rozpadu pożycia, wystarczające jest wskazanie powodów natury ogólnej, jak niezgodność charakterów czy niezgodność co do istotnych priorytetów życiowych.</p><p class="text-justify"><b>Sytuacja opiekuńczo-wychowawcza małoletniego dziecka stron</b></p><p class="text-justify">W uzasadnieniu pozwu warto zwięźle opisać sytuację opiekuńczo-wychowawczą małoletniego dziecka stron. W sprawach spornych taki opis z reguły jest bardziej szczegółowy, poparty również wnioskami dowodowymi.</p><p class="text-justify"><b>Osobiste starania rodziców o opiekę i wychowanie małoletniego dziecka</b></p><p class="text-justify">W uzasadnieniu pozwu warto również wskazać, na czym polegają osobiste starania jednego bądź obojga rodziców o opiekę i wychowanie małoletniego dziecka. W sprawach ugodowych nie ma to zasadniczego znaczenia, natomiast tam, gdzie pomiędzy stronami rysuje się konflikt na tle opieki nad dzieckiem oraz alimentacji dziecka, kwestia osobistych starań każdej ze stron jest bardzo istotna. Należy pamiętać, że zakres osobistych starań ma wpływ na wysokość alimentów. Zgodnie z <a href="#/document/16785962?unitId=art(135)par(2)" class="act">art. 135 § 2</a> k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego.</p><p class="text-justify"><b>Koszty utrzymania małoletniego dziecka</b></p><p class="text-justify">W sytuacji gdy strony mają małoletnie dziecko, a co za tym idzie sąd w wyroku separacyjnym będzie rozstrzygał o zakresie obowiązku alimentacyjnego, warto w uzasadnieniu pozwu przytoczyć zestawienie kosztów utrzymania dziecka. W sytuacjach sporu o wysokość alimentów zagadnienie to powinno być potraktowane szczególnie starannie - zarówno co do opisu, jak i co do wniosków dowodowych potwierdzających koszty utrzymania dziecka, sytuację ekonomiczną i osobistą rodziców, zakres osobistych starań każdego z nich. Alimenty są wypadkową dwóch czynników: a) usprawiedliwionych kosztów utrzymania uprawnionego oraz b) możliwości zarobkowych zobowiązanego.</p><p class="text-justify"><b>Sytuacja osobista, majątkowa, zawodowa i zarobkowa stron</b></p><p class="text-justify">W uzasadnieniu pozwu warto przytoczyć podstawowe fakty dotyczące sytuacji osobistej, majątkowej, zawodowej i zarobkowej obydwu stron z uwzględnieniem informacji o zobowiązaniach, np. kredytach, pożyczkach, zobowiązaniach publicznoprawnych (np. wobec ZUS czy fiskusa) itp. Twierdzenia te najlepiej poprzeć dowodami, jeśli sprawa jest pomiędzy stronami sporna w kwestii alimentacji. W razie trudności w uzyskaniu dowodów wskazujących na sytuację zarobkową bądź majątkową strony zobowiązanej do alimentacji można sformułować wniosek, by sąd zobowiązał tego małżonka do przedstawienia stosownej dokumentacji, np. zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych, umów najmu nieruchomości, dowodów rejestracyjnych pojazdów.</p><p class="text-justify"><b>Podpis osoby składającej pismo</b></p><p class="text-justify">Każde pismo składane w postępowaniu sądowym, w tym pozew, powinno zostać podpisane. Niezłożenie podpisu pod pismem to brak formalny, który spowoduje, że sąd wezwie stronę składającą pismo do uzupełnienia tego braku przez ponowne złożenie pisma z podpisem (<a href="#/document/16786199?unitId=art(126)par(1)pkt(6)" class="act">art. 126 § 1 pkt 6</a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Wymienienie załączników</b></p><p class="text-justify">Każde pismo procesowe, w tym pozew, powinno zawierać wymienienie załączników (<a href="#/document/16786199?unitId=art(126)par(1)pkt(7)" class="act">art. 126 § 1 pkt 7</a> k.p.c.).</p><p class="text-justify"><b>Opłata sądowa</b></p><p class="text-justify">Opłata sądowa od pozwu o separację wynosi 600 zł (<a href="#/document/17216873?unitId=art(26)ust(1)" class="act">art. 26 ust. 1</a> u.k.s.s.c.). Opłatę też należy wnieść od razu wraz z pozwem, dołączając do pozwu dowód jej uiszczenia (<a href="#/document/17216873?unitId=art(10)" class="act">art. 10</a> u.k.s.s.c.). Nieuiszczenie opłaty jest co prawda brakiem formalnym usuwalnym (osobę występującą bez pełnomocnika sąd wezwie do uzupełnienia braku), jednak niewniesienie jej od razu powoduje zwłokę w postępowaniu, bowiem zgodnie z <a href="#/document/16786199?unitId=art(126(2))par(1)" class="act">art. 126<sup>2</sup> § 1</a> k.p.c. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata.</p><p class="text-justify"><b>Odpis pisma i załączników</b></p><p class="text-justify">Do pozwu należy załączyć jego odpis oraz odpis załączników, które zostaną doręczone przez sąd drugiej stronie postępowania (<a href="#/document/16786199?unitId=art(128)par(2)" class="act">art. 128 § 2</a> k.p.c.).</p></body></html>