Zabezpieczenie w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego - OpenLEX

Musiał Krzysztof J., Zabezpieczenie w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego

Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2012 r.
Autor:

Zabezpieczenie w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego

Zabezpieczenie w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego

Zabezpieczenie w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego

Procedura dotyczy zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego.

Zabezpieczenie w okresie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego organ podatkowy organ podatkowy wygaśnięcie decyzji obowiązek zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego (!) przesłanki  zabezpieczenia przesłanki zabezpieczenia na majątku płatnika, inkasenta lub osób trzecich (!) decyzja (!) wygaśnięcie  decyzji podatnik płatnik, inkasent, osoby trzecie decyzja decyzja wygaśnięcie decyzji wygaśnięcie decyzji

Krok: obowiązek zabezpieczenia wykonania zobowiązania podatkowego

Celem postępowania zabezpieczającego, dokonywanego w trybie ustawy z 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.) - dalej o.p., jest więc także zabezpieczenie skuteczności przyszłej egzekucji zobowiązań podatkowych z majątku podatnika (zob. wyrok NSA z 3.02.2001 r., III SA 28/00; wyrok NSA z 14.12.2000 r., III SA 7499/98). W postępowaniu podatkowym i postępowaniu kontrolnym zabezpieczenie powinno być stosowane obligatoryjnie, jeśli istnieje przypuszczenie, że może zajść konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu przymusowego wykonania zobowiązania podatkowego. W takiej sytuacji postępowanie zabezpieczające staje się wstępną fazą postępowania egzekucyjnego, gdy brakuje odpowiedniego tytułu do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Nie jest to jednak postępowanie egzekucyjne (wyrok WSA w Bydgoszczy z 26.05.2009 r., I SA/Bd 232/09, za: H. Dzwonkowski (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz 2011, s. 396).

Zabezpieczenia w trakcie postępowania kontrolnego lub podatkowego można dokonać w trybie art. 33 § 2 o.p. oraz art.33b o.p.

Krok: (!) przesłanki zabezpieczenia

Zgodnie z postanowieniami art. 33 § 2 o.p., zobowiązanie podatkowe można zabezpieczyć na majątku podatnika, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim także na majątku wspólnym w trakcie postępowania kontrolnego lub podatkowego. Przesłanki zabezpieczenia (zgodnie z art. 33 § 1 o.p.) występują, jeżeli:

1) zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności, gdy

2) podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub

3) dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję.

W przypadku zabezpieczenia na majątku wspólnym małżonków, przepis art. 29 § 2 o.p. stosuje się odpowiednio, co oznacza, iż w przypadku zabezpieczenia na majątku wspólnym małżonków, skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

1) zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,

2) zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,

3) ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka,

4) uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

W przypadku zaistnienia przesłanek umożliwiających zabezpieczenie, zabezpieczenia można dokonać również w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, przed wydaniem decyzji:

1) ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego,

2) określającej wysokość zobowiązania podatkowego,

3) określającej wysokość zwrotu podatku.

W wyroku WSA w Bydgoszczy z 6.01.2009 r., I SA/Bd 726/08, czytamy: „Instytucja zabezpieczenia zobowiązania podatkowego na majątku podatnika przed wydaniem decyzji określającej zobowiązanie podatkowe nie znajduje automatycznego zastosowania w każdym postępowaniu, w którym organy przewidują zwiększoną wysokość zobowiązania podatkowego względem zadeklarowanej przez podatnika (przy zobowiązaniach powstających z mocy prawa). Także sama przewidywana wysokość tego zobowiązania nie może stanowić wystarczającej podstawy do zastosowania zabezpieczenia, o ile nie zostanie wykazane, że w zestawieniu z sytuacją majątkową strony zachodzi uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego także w ramach postępowania egzekucyjnego”.

Natomiast w wyroku WSA w Lublinie z 11.02.2011 r., I SA/Lu 743/10, czytamy: „Art. 33 o.p. jedynie przykładowo wymienia okoliczności pozwalające uznać, że taka obawa zachodzi, o czym świadczy sformułowanie «w szczególności», wskazując na trwałe nieuiszczanie przez podatnika wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonywanie czynności polegających na zbywaniu majątku, mogące utrudnić lub udaremnić egzekucję. Z tego względu również inne, niewymienione w tym przepisie okoliczności stwierdzone w toku postępowania, mogą uzasadniać zabezpieczenie zobowiązania podatkowego przed terminem płatności, jeżeli organ uzasadni obawę, że zobowiązanie nie zostanie wykonane.

Uzasadniona obawa musi istnieć już w chwili rozstrzygania w przedmiocie zabezpieczenia, jednak obawa ta odnoszona jest zarazem do zdarzenia, które jeszcze na nastąpiło (a nawet nie wiadomo czy w ogóle wystąpi). Nie oznacza to jednak, że okoliczności te muszą wystąpić, aby o obawie takiej można było mówić. Przeciwnie, organy podatkowe mogą za pomocą wszelkich argumentów, popartych ustalonymi w sprawie okolicznościami, wykazywać, że istnieje groźba niewykonania zobowiązania podatkowego w przyszłości, uzasadniająca sięgnięcie do instytucji zabezpieczenia.

Powzięcie wątpliwości przez organ co do wypłacalności podatnika nie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, o jakim mowa w art. 180 i nast. Rozdziału 11 Działu IV o.p., jeżeli wątpliwość ta jest uzasadniona informacjami, jakie organ posiada z urzędu, a tym bardziej gdy, jak w niniejszej sprawie, są one bezsporne”.

Uwaga! Ryzyko: „Dla uzasadnienia obawy niewykonania zobowiązania podatkowego po myśli art. 33 o.p. wystarczy samo stwierdzenie, że podatnik, z uwagi na stan majątkowy, nawet przy dołożeniu maksimum dobrej woli, nie będzie w stanie uiścić należnego podatku. Oznacza to, że dla prawidłowości zastosowania instytucji zabezpieczenia określonej w tym przepisie, nie jest konieczne wykazanie, że „podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym”, gdyż jest to jeden, z przykładowo wskazanych w tym przepisie warunków, lecz nie niezbędny do orzeczenia o tym zabezpieczeniu” (wyrok NSA z 11.09.2014 r., I FSK 1423/13).