Izydorczyk Jacek, Wydanie w Polsce europejskiego nakazu aresztowania (przekazanie czynne) z urzędu lub na wniosek sądu

Procedury
Status: Nieaktualna
Wersja od: 1 lipca 2015 r. do: 14 kwietnia 2016 r.
Autor:

Wydanie w Polsce europejskiego nakazu aresztowania (przekazanie czynne) z urzędu lub na wniosek sądu

Wydanie w Polsce europejskiego nakazu aresztowania (przekazanie czynne) z urzędu lub na wniosek sądu

Wydanie w Polsce europejskiego nakazu aresztowania (przekazanie czynne) z urzędu lub na wniosek sądu

Europejski Nakaz Aresztowania jest instytucją należącą do tzw. III Filara prawa europejskiego. Został on przedstawiony przez Radę Unii Europejskiej, a następnie przyjęty jako tzw. Decyzja Ramowa w dniu 13 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Wsp. Eur., 18.07.2002, L 190/12, 2002/584 JHA). Decyzje ramowe mają służyć zbliżaniu ustawodawstw państw członkowskich Unii Europejskiej i wiążą je co do treści, jednak forma i metoda wdrożenia zależy od konkretnego ustawodawcy (nie wywołują zatem skutków bezpośrednich). Jak wskazano w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy zmieniającej kodeks postępowania karnego, w stosunkach między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, Europejski Nakaz Aresztowania wchodzi w miejsce dotychczasowych konwencji ekstradycyjnych (Konwencji Rady Europy z 1957 r., Konwencji UE z 1995 i 1996 r., Konwencji wykonawczej Schengen z 1990 r., w części dotyczącej ekstradycji). Zobligowano państwa członkowskie do implementacji ww. Decyzji Ramowej do dnia 31 grudnia 2003 r. Jednakże przewidziano możliwość złożenia deklaracji odnośnie kwestii, że do przestępstw popełnionych w określonej dacie, będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy ekstradycyjne. W związku z powyższym, w dniu 18 marca 2004 r. znowelizowano kodeks postępowania karnego poprzez dodanie rozdziałów 65a. oraz 65b. dotyczących wystąpienia do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania (tzw. przekazanie czynne), jak i wystąpienia państwa członkowskiego Unii Europejskiej w tej sprawie do sądów polskich (tzw. przekazanie bierne). Należy przypomnieć, że początkowo wskazywano, że nowa regulacja kodeksu postępowania karnego nie jest sprzeczna z Konstytucją RP (podobne wątpliwości powstały zresztą także i w innych krajach Unii Europejskiej). Uzasadniano bowiem, że wydanie (extradition) nie jest przekazaniem - dostarczeniem (surrender) i że nie chodzi o przekazanie państwu obcemu, lecz tylko jego organom sądowym. Jednakże argumentacja taka musiała budzić uzasadnione wątpliwości. Dlatego też wskazane było pójście śladem kilku innych państw europejskich, które zdecydowały się na nowelizacje swych konstytucji. Dopiero jednak z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2005 r. uznające za sprzeczny przepis kodeksu postępowania karnego zezwalający na przekazywanie obywatela polskiego w trybie Europejskiego Nakazu Aresztowania, znowelizowano Konstytucję w Artykule 55. (przepis ten został zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r., Dz. U. z 2006 r. Nr 200, poz. 1471; wszedł zaś w życie w dniu 7 listopada 2006 r.). Zob. J. Izydorczyk [w:] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 363–394; J. Izydorczyk, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, Edukacja Prawnicza 2009, nr 2 (104), s. 24–27; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1206–1351.

Przekazanie czynne w trybie Europejskiego Nakazu Aresztowania jest regulowane w przepisach art. 607a–607j k.p.k. (tj. ww. rozdział 65a. kodeksu postępowania karnego).

Istotą europejskiego nakazu aresztowania jest bezpośrednie przekazywanie nakazu między organami państw UE, a więc i poprzez odstępstwo od reguł określonych w art. 613 k.p.k. (tj. pośrednictwo Ministra Sprawiedliwości oraz Ministra Spraw Zagranicznych). Wydany nakaz przekazuje się (czyni to prokurator w stadium przygotowawczym albo sąd okręgowy w stadium jurysdykcyjnym i wykonawczym) bezpośrednio organowi sądowemu państwa wykonania, gdy miejsce pobytu osoby ściganej jest znane, a odpis nakazu należy zawsze przekazać Ministrowi Sprawiedliwości (zob. przepis art. 607d § 2 k.p.k.; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1278). Ponadto na podstawie art. 607d § 4 k.p.k. przekazanie nakazu oraz wszystkich związanych z nim informacji i dokumentów może nastąpić również z wykorzystaniem urządzeń służących do automatycznego przesyłania danych w sposób umożliwiający stwierdzenie autentyczności tych dokumentów (np. poprzez pocztę elektroniczną zawierającą wysokiej rozdzielczości skany dokumentów).

sąd okręgowy sąd okręgowy przekazanie nakazu właściwemu organowi sądowemu państwa UE czy zachodzi podejrzenie, że osoba ścigana przebywa w państwie uczestniczącym w SIS? oczekiwanie na wykonanie ENA przez państwo obce przesłanie odpisu nakazu i dokonanie wpisu w SIS ustalenie miejsca pobytu osoby ściganej przesłanie telefaksem informacji o wprowadzeniu danych osoby ściganej do SIS inicjatywa własna przesłanie odpisu nakazu do jednostki Policji współpracującej z Interpolem, z wnioskiem o wszczęcie poszukiwań międzynarodowych przekazanie odpisu nakazu Ministrowi Sprawiedliwości czy osoba ścigana przebywa na terenie kraju uczestniczącego w SIS? przesłanie odpisu nakazu i dokonanie wpisu w SIS postanowienie o odmowie wydania europejskiego nakazu aresztowania doręczenie postanowienia o odmowie wydania ENA czy miejsce pobytu osoby ściganej jest znane? otrzymanie wniosku decyzja w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania postanowienie w przedmiocie wydania europejskiego nakazu aresztowania sąd rejonowy sąd rejonowy podejrzenie, że osoba ścigana przez organy polskie przebywa na terytorium państwa UE wniosek o wydanie ENA tak nie tak nie tak nie pozytywna negatywna 14 dni

Krok: podejrzenie, że osoba ścigana przez organy polskie przebywa na terytorium państwa UE

Podstawą do wydania w Polsce europejskiego nakazu aresztowania (przekazania czynnego) jest wystąpienie podejrzenia, iż osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa UE (zob. przepis art. 607a k.p.k.). Dotyczy to zarówno przestępstwa popełnionego w Polsce, jak i za granicą oraz dotyczy każdej osoby ściganej, tj. obywatela polskiego, obywatela państwa UE, obywatela państwa spoza UE, czy też tzw. bezpaństwowca. Postępowanie dotyczące wydania europejskiego nakazu aresztowania może dotyczyć tylko osoby, przeciwko której wydano już postanowienie o przedstawieniu zarzutów (tj. podejrzanego lub oskarżonego); wystarczy tutaj podejrzenie (uprawdopodobnienie - przepis stanowi: „w razie podejrzenia”), że osoba ścigana znajduje się na terytorium danego państwa UE (zob. J. Izydorczyk [w:] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 363–394; S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013).

Krok: wniosek o wydanie ENA

W zależności od stadium postępowania karnego organ je prowadzący (co dotyczy sądu rejonowego w stadium jurysdykcyjnym oraz wykonawczym) może wnioskować o wydanie europejskiego nakazu aresztowania albo samodzielnie, tj. z urzędu (co dotyczy właściwego miejscowo sądu okręgowego) wydać ten nakaz (zob. przepis art. 607a k.p.k.). Tak więc nakaz zawsze wydaje sąd okręgowy, z tym że:

1) w stadium jurysdykcyjnym - z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego (jeżeli przed nim toczy się sprawa); oraz

2) w stadium wykonawczym - z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego (zob. S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013).

Ponadto, jak słusznie zauważa się w literaturze, polskie organy (wnioskujące i wydające ENA) winny mieć na względzie tzw. zasadę proporcjonalności, tj. wagę zarzucanego przestępstwa wobec rygorów omawianej instytucji, z tym że decyzja ramowa o ENA nie przewiduje jednak żadnych podstaw odmowy wydania lub wykonania ENA w oparciu o wspomnianą zasadę proporcjonalności. Chodzi więc o zastrzeżenie, że przekazanie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym (czyli w założeniu ma być tzw. środkiem ultima ratio - tym bardziej, że jest to związane ze stosowaniem tymczasowego aresztowania); jednakże z uwzględnieniem, że w polskiej procedurze karnej obowiązuje zasada legalizmu nakazująca bezwzględne ściganie każdego przestępstwa publiczno-skargowego (zob. art. 10 k.p.k.). Wniosek o wydanie ENA oraz samo wydanie nakazu może dotyczyć nie tylko jednego przestępstwa, ale nawet i kilku przestępstw (zob. też § 309 i n. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 czerwca 2015 roku Regulamin urzędowania sądów powszechnych, Dz. U. z 2015 r., poz. 925). Wniosek sądu rejonowego ma formę postanowienia wraz z uzasadnieniem zawierającym wszystkie informacje niezbędne do wydania ENA oraz musi on wskazywać na okoliczności uzasadniające potrzebę wydania nakazu. Zob. S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013.