Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 20 czerwca 2016 r.
Autorzy:

Wydanie decyzji w przedmiocie odszkodowania z tytułu wprowadzenia ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości

Wydanie decyzji w przedmiocie odszkodowania z tytułu wprowadzenia ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości

Wydanie decyzji w przedmiocie odszkodowania z tytułu wprowadzenia ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości

Decyzja w przedmiocie odszkodowania jest jedną z tych rzadkich sytuacji, w których sprawa o charakterze odszkodowawczym została przekazana do rozstrzygnięcia organom administracji. Podstawą prowadzenia postępowania w omawianej kategorii spraw są rozwiązania zawarte w kodeksie postępowania administracyjnego.

Krok: wniesienie roszenia o wypłatę odszkodowania

Wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania, o której mowa w art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672) - dalej p.o.ś. - następuje w wyniku zgłoszenia roszczenia z art. 129 ust. 2 p.o.ś. Przedmiotowe roszczenie może wnieść podmiot uprawniony, którego uprawnienia w sposobie korzystania z nieruchomości w związku z ochroną zasobów środowiska, o której mowa w art. 130 p.o.ś. zostały ograniczone (ustawodawca wskazał w nim podstawy, z których może wynikać ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości). Podmiotem uprawnionym będzie w tym przypadku właściciel, użytkownik wieczysty nieruchomości oraz podmioty, którym przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości, jak również użytkownicy nieruchomości oraz osoby posiadające prawo dożywocia (E. Janeczko, Niektóre cywilnoprawne problemy ochrony środowiska, Rejent 2002, nr 11, s. 61 i n.)

Krok: badanie właściwości organu

Organem właściwym w sprawie do wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania jest starosta.

Krok: badanie warunków formalnych

Przepisy nie zastrzegają szczególnych warunków formalnych dla wniesienia roszczenia o wypłatę odszkodowania, a zatem powinno ono zawierać elementy podania, o których mowa w art. 63 § 2 k.p.a.

Krok: przekazanie żądania według właściwości organu

W sytuacji gdy roszczenie o wypłatę odszkodowania wniesiono do organu, który nie jest właściwy w sprawie, organ administracji publicznej niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego z jednoczesnym zawiadomieniem podmiotu wnoszącego roszczenie.

Krok: czy roszczenie zostało wniesione w terminie

Z roszczeniem odszkodowawczym można wystąpić w okresie 2 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, a po upływie tego okresu roszczenia ulegają przedawnieniu patrz szerzej: Ustalenie uprawnień w przypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.

Krok: roszczenie bezskuteczne

Po upływie terminu wskazanego w ustawie - 2 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia bądź aktu prawa miejscowego, z którym związane jest ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, wniesione przez podmiot uprawniony roszczenie będzie bezskuteczne.

Krok: ustalenie kręgu stron postępowania

Uwzględniając treść art. 28 k.p.a., wskazać należy, że stronami postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania na postawie art. 131 ust. 1 p.o.ś. będą podmioty pozostające w sporze co do odszkodowania, a więc poszkodowany i podmiot zobowiązany do naprawienia szkody, które zostały wskazane w art. 134 p.o.ś. (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2015 r., II OSK 513/14, LEX nr 1990844). Należy podkreślić, że jako podmiot zobowiązany może zostać określona właściwa jednostka samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa, reprezentowane przez właściwe organy, ale nie same organy.

Krok: przeprowadzenie postępowania dowodowego

Organ administracji, ustalając, czy zachodzą podstawy do uznania roszczeń za zasadne, będzie musiał przeprowadzić normalne postępowanie dowodowe. W jego toku nie będzie on jednak dokonywał oceny prawidłowości i zasadności ustanowienia ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości. Niezależnie od domagania się przyznania odszkodowania z tytułu wprowadzenia ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości, podmiot mający w tym interes prawny, odpowiednio na podstawie art. 10194 ustawy z dnia 8 marca 1994 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446) może kwestionować prawidłowość aktu prawnego, w którym te ograniczenia zostały wprowadzone.

Krok: czy doszło do ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości, o którym mowa w art. 130 p.o.ś.?

Organ w toku prowadzonego postępowania administracyjnego dokonuje oceny czy doszło do ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości, o którym mowa w art. 130 p.o.ś. Zasady prowadzenia postępowania w przypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, które reguluje art. 131 p.o.ś., znajdą zastosowanie tylko i wyłączne do roszczeń formułowanych na podstawie art. 129 p.o.ś. (w związku z ograniczeniami w sposobie korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 130 p.o.ś.), nie natomiast tych wynikających z innych podstaw prawnych, które powinny być dochodzone na zasadach ogólnych wynikających z kodeksu postępowania cywilnego lub na zasadach określonych w przepisach stanowiących podstawę ich dochodzenia. Jeżeli roszczenia byłyby oparte na różnych podstawach prawnych, to przedmiotem oceny organu powinny być tylko te, które mogą być oceniane w tym postępowaniu administracyjnym.

Krok: uzyskanie opinii rzeczoznawcy majątkowego

Jeżeli właściwy w sprawie organ dojdzie do wniosku, że ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości nastąpiły na podstawie art. 130 p.o.ś. i doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości będzie zobowiązany skorzystać z opinii rzeczoznawcy, o której mowa w art. 133 p.o.ś. w celu ustalenia wysokości odszkodowania. Uzyskanie opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości następuje według zasad i trybu opisanego w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774). Jeżeli natomiast w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustali, że nie doszło do obniżenia wartości nieruchomości, nie będzie musiał przeprowadzać dowodu z opinii biegłego.

Krok: ustalenie odszkodowania

Wysokość ustalonego odszkodowania powinna być odzwierciedleniem wartości wynikających z operatu szacunkowego.

Krok: poinformowanie uprawnionego o konieczności wystąpienia z roszczeniem do innych organów

Organ nie może oceniać zasadności roszczeń, których podstawa rozpoznania jest inna niż art. 130 p.o.ś. (w tym wypadku powinien poinformować wnioskodawcę o tym, że z innymi roszczeniami powinien wystąpić do innych właściwych organów).

Krok: wydanie decyzji administracyjnej

Decyzja kończąca postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania będzie musiała odpowiadać wymaganiom wynikającym z art. 107 k.p.a.

Krok: brak wydania decyzji w terminie 3 miesięcy od zgłoszenia roszczenia

Co do zasady organ administracji powinien wydać decyzję w przedmiocie odszkodowania w terminie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia. Podmiot uprawniony do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości ma prawo wnieść powództwo do sądu powszechnego, gdy właściwy w sprawie organ nie wyda decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę w przedmiocie odszkodowania w terminie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia. Co istotne, nawet jeśli organ w ciągu 3 miesięcy od zgłoszenia roszczenia nie wyda decyzji w sprawie, nie ma żadnych przeciwwskazań do wydania decyzji rozstrzygającej w przedmiocie przyznania odszkodowania nawet po upływie ww. terminu (podmiot uprawniony ma przy tym możliwość wniesienia na podstawie art. 37 § 1 k.p.a. zażalenia na niezałatwienie sprawy w terminie, a następnie złożenia skargi do sądu na bezczynność organu administracji), jeśli tylko podmiot uprawniony nie złoży powództwa do sądu powszechnego. Wskazać należy, że w przypadku gdy podmiot uprawniony przedmiotowe powództwo wniósł, postępowanie przed organem administracji powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Krok: wniesienie powództwa do sądu powszechnego

Podmiot uprawniony, niezadowolony z przyznanego odszkodowania może w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu decyzji wnieść powództwo do sądu powszechnego. Może on dochodzić przed sądem powszechnym odszkodowania w każdym przypadku wydania przez organ decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do meritum, bez względu na jej treść, nie wcześniej, niż po wyczerpaniu drogi postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2004 r., IV SA 2007/03, LEX nr 164442). „Sąd w postępowaniu cywilnym z mocy art. 131 ust. 1 p.o.ś. posiada kompetencję badania zasadności przyznanego przez organ administracji odszkodowania, a nie tylko kontroli prawidłowości określenia jego wysokości” (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 czerwca 2013 r., I Aca 107/13, LEX nr 1335594).

Krok: wydanie wyroku w przedmiocie odszkodowania

Sąd powszechny, w całości będzie zobowiązany przeprowadzić autonomiczne postępowanie wyjaśniające, kierując się ogólnymi regułami przeprowadzania dowodów wynikającymi z art. 3 k.p.c. Prawidłowość ustalenia okoliczności w postępowaniu administracyjnym nie będzie miała w tym przypadku żadnego znaczenia. Co istotne, sąd ma możliwość sięgnięcia do dowodów wykorzystanych w postępowaniu administracyjnym, jeżeli jednak nie były one przeprowadzone, to na stronie uważającej, że nastąpiło wyrządzenie szkody na skutek działania organów administracji, będzie spoczywał ciężar przeprowadzenia dowodów uzasadniających takie twierdzenie.

Krok: wypłata odszkodowania

Złożenie powództwa nie wstrzymuje wykonalności decyzji administracyjnej przyznającej odszkodowanie, tj. organ administracji bez względu na wszystko będzie zobowiązany do wypłaty odszkodowania, a jeżeli podmiot uprawniony odmówi przyjęcia odszkodowania, organ administracji, pragnąc uwolnić się od zobowiązania, powinien wpłacić je do depozytu sądowego, zgodnie z regułami określonymi w art. 692–694 k.p.c. (por. K. Gruszecki, komentarz do art. 131 [w:] Prawo Ochrony Środowiska. Komentarz, Wolters Kluwer).