Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2012 r.
Autorzy:

Wniesienie skargi na orzeczenie referendarza sądowego w postępowaniu procesowym

Wniesienie skargi na orzeczenie referendarza sądowego w postępowaniu procesowym

Wniesienie skargi na orzeczenie referendarza sądowego w postępowaniu procesowym

Kompetencje referendarzy sądowych w obszarze ochrony prawnej (por. art. 2 § 2 u.s.p.) obejmują także wydawanie niektórych orzeczeń w postępowaniu cywilnym. Środkiem zaskarżenia służącym kontroli legalności i zasadności tych orzeczeń jest skarga na orzeczenie referendarza sądowego. Wniesienie skargi zapobiega uprawomocnieniu się zaskarżonego orzeczenia (suspensywność), a rozpoznaje ją sąd pierwszej instancji, w którego strukturze funkcjonuje referendarz sądowy wydający zaskarżone orzeczenie (brak dewolutywności - art. 39822 § 1 zd. drugie k.p.c.). Skutki wniesienia skargi nie są jednolite. Z reguły skarga ma charakter anulacyjny - jej wniesienie powoduje, że zaskarżone orzeczenie traci moc (art. 39822 § 2 k.p.c.), a sąd pierwszej instancji na nowo orzeka w kwestii rozstrzygniętej uprzednio przez referendarza. Wyjątkowo, gdy przepis szczególny tak stanowi, skarga pozbawiona zostaje charakteru anulacyjnego i jej wniesienie skutkuje jedynie wstrzymaniem wykonalności zaskarżonego orzeczenia, które po rozpoznaniu kwestii będącej przedmiotem zaskarżenia, sąd pierwszej instancji zmienia albo utrzymuje w mocy (por. art. 39823 k.p.c.).

Jeśli chodzi o katalog orzeczeń wydawanych przez referendarza sądowego i podlegających zaskarżeniu skargą - por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 39822 k.p.c. [w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Lex.

Niniejszy schemat nie dotyczy zaskarżania sprzeciwem nakazów zapłaty wydawanych przez referendarza sądowego (por. art. 3531 § 2 k.p.c., art. 50516 § 2 k.p.c.).

Krok: doręczenie odpisu orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego

Według art. 39822 § 4 k.p.c. skargę wnosi się do sądu, w którym wydano zaskarżone orzeczenie, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia stronie postanowienia referendarza sądowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. art. 795 § 2 w zw. z art. 781 § 11 k.p.c.; art. 5181 § 4 w zw. z art. 5091 § 12 k.p.c.).

Krok: wniesienie skargi na orzeczenie referendarza sądowego

Skarga na orzeczenie referendarza jest środkiem zaskarżenia znacząco odformalizowanym. Ustawa nie przewiduje szczególnych wymagań formalnych, które skarga powinna spełniać, stąd przyjmuje się, że wystarcza zachowanie wymagań stawianych pismu procesowemu (art. 126128 w zw. z art. 13 § 2), z którego treści musi jedynie wynikać, że skarżący kwestionuje orzeczenie wydane przez referendarza sądowego (por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 39822 k.p.c. [w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Lex). W szczególności skarga nie musi zawierać zarzutów stawianych zaskarżanemu orzeczeniu ani ich uzasadnienia. Niemniej jednak w żywotnym interesie skarżącego jest zwrócenie uwagi sądu, który będzie rozpoznawał sprawę na nowo na skutek skargi, na wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Wniesienie skargi nie jest objęte przymusem adwokacko-radcowskim.

Skargę kieruje się do tego sądu pierwszej instancji (rejonowego albo okręgowego), w którego strukturze funkcjonuje referendarz sądowy, który wydał zaskarżone orzeczenie.

Co do zasady termin do wniesienia skargi zostaje zachowany, jeśli przed jego upływem skarga wpłynie do właściwego sądu pierwszej instancji, a w przypadku skargi wnoszonej drogą pocztową (art. 165 § 2 k.p.c.) - jeśli przed upływem terminu przesyłka zawierająca skargę zostanie nadana na adres właściwego sądu pierwszej instancji.

Art. 369 § 3 k.p.c. nie znajduje odpowiedniego zastosowania w odniesieniu do skargi na orzeczenie referendarza sądowego, nawet w przypadku, gdy na skutek wniesienia skargi zaskarżone orzeczenie nie traci mocy i w myśl art. 39823 § 2 k.p.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu, w tym art. 397 § 2 zd. pierwsze k.p.c. Ratio legis regulacji art. 369 § 3 k.p.c. w odniesieniu do skargi na orzeczenie referendarza sądowego nie jest aktualne, bowiem skarga ani nie jest wnoszona „za pośrednictwem” referendarza, ani nie jest kierowana do sądu drugiej instancji.

Uchybiony termin do wniesienia skargi może podlegać przywróceniu na warunkach przewidzianych w art. 168 k.p.c., por. Przywrócenie terminu procesowego.

Skarga na orzeczenie referendarza sądowego podlega opłacie sądowej (art. 3 ust. 2 pkt 8 lit. c u.k.s.c.) w wysokości odpowiadającej opłacie od wniosku o wydanie zaskarżonego orzeczenia, ale nie więcej niż 100 złotych (art. 25 ust. 2 u.k.s.c.). Według art. 95 ust. 2 pkt 34 u.k.s.c. opłacie nie podlega skarga na orzeczenie referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych oraz w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Na podstawie art. 95 ust. 4 u.k.s.c. opłaty nie pobiera się też od skargi na orzeczenie referendarza sądowego w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Krok: utrata mocy zaskarżonego orzeczenia

Wspomniano już, że z reguły wskutek wniesienia skargi zaskarżone orzeczenie traci moc (art. 39822 § 2 k.p.c.), a sąd pierwszej instancji orzeka na nowo w kwestii rozstrzygniętej uprzednio przez referendarza. Ze względu na utratę mocy zaskarżonego orzeczenia nie jest dopuszczalne cofnięcie skargi w takim przypadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2011 r., I CZ 10/11, OSNC-ZD 2012, nr 1, poz. 9, LEX nr 1119432). Ponadto przyjmuje się, że utrata mocy dotyczyć musi całości orzeczenia zaskarżonego skargą, stąd nawet zaskarżenie w części, w aspekcie przedmiotowym lub podmiotowym, skutkuje utratą mocy orzeczenia wydanego przez referendarza w całości (por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 39822 k.p.c. [w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Lex).

Krok: wstrzymanie wykonalności zaskarżonego orzeczenia

Powyższe zastrzeżenia są natomiast nieaktualne w przypadku, gdy przepis szczególny przewiduje, że wniesienie skargi nie skutkuje utratą mocy zaskarżonego orzeczenia, a jedynie wstrzymaniem jego wykonalności (por. art. 39823 k.p.c.; art. 7673a k.p.c.). Wówczas cofnięcie skargi stanowić będzie podstawę do umorzenia postępowania w przedmiocie skargi. Dla swej skuteczności cofnięcie skargi nie wymaga zgody strony przeciwnej (innych uczestników postępowania) i nie podlega kontroli sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2011 r., I CZ 10/11, OSNC-ZD 2012, nr 1, poz. 9, LEX nr 1119432).

Krok: badanie dopuszczalności skargi

W myśl art. 39822 § 5 k.p.c. skargę na orzeczenie referendarza sądowego wniesioną po upływie terminu lub nieopłaconą sąd odrzuca.

Chociaż art. 39822 § 5 k.p.c. o tym nie wspomina, nie ulega wątpliwości, że odrzuceniu podlega także skarga, której braków formalnych, uniemożliwiających nadanie jej prawidłowego biegu, nie usunięto, pomimo wezwania przez przewodniczącego do ich usunięcia zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c. Ze względu na to, że skarga na orzeczenie referendarza sądowego jest środkiem zaskarżenia, rygor zwrotu, o którym mowa w tym przepisie, zastąpiony zostaje rygorem odrzucenia (analogicznie do poglądu wyrażonego w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., II UZP 4/10, OSNP 2011, nr 3–4, poz. 38, LEX nr 578243).

Przyczyną niedopuszczalności skargi mogą być ponadto względy podmiotowe (gdy skargę wnosi podmiot do tego nieuprawniony albo brak mu gravaminis) lub przedmiotowe (gdy od zaskarżonego orzeczenia skarga nie przysługuje). Wówczas odrzucenie skargi znajduje usprawiedliwienie w odpowiednim stosowaniu art. 370 w zw. z art. 397 § 2 zd. pierwsze k.p.c., niezależnie od tego, czy wniesienie skargi sprawiło, że zaskarżone orzeczenie utraciło moc (art. 39823 § 2 k.p.c. pozwala na odpowiednie stosowanie przepisów o zażaleniu tylko przy orzekaniu przez sąd w przypadku, gdy wskutek wniesienia skargi zaskarżone orzeczenie nie utraciło mocy, stąd w przeciwnym razie wspomniane przepisy wypada stosować w drodze analogii).

Czynności sądu związane z badaniem dopuszczalności skargi na orzeczenie referendarza sądowego przebiegają podobnie jak w przypadku zażalenia, stąd wystarczające jest odesłanie do następujących schematów:

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji ze względu na wymagania formalne - ale tylko w odniesieniu do wymagań stawianych pismu procesowemu, gdyż skarga nie musi zawierać zarzutów stawianych zaskarżonemu orzeczeniu ani nawet uzasadnienia; skarga nie musi także wskazywać zakresu zaskarżenia ani zawierać wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia, nawet w przypadku, gdy wniesienie skargi nie skutkuje utratą mocy zaskarżonego orzeczenia, bowiem wówczas art. 39823 § 2 k.p.c. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o zażaleniu jedynie w odniesieniu do orzekania przez sąd w postępowaniu wywołanym skargą, a nie w odniesieniu do samej skargi (por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 39823 k.p.c. [w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Lex); w postępowaniu procesowym skarga nie musi również podawać wartości przedmiotu zaskarżenia, gdyż od wartości tej nie jest uzależniona ani właściwość sądu, ani dopuszczalność zaskarżenia, ani wysokość należnej opłaty sądowej czy wynagrodzenia pełnomocnika procesowego.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji ze względu na wymagania fiskalne - zażalenie wniesione osobiście.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji ze względu na wymagania fiskalne - bieg terminu do opłacenia zażalenia wniesionego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego i zawierającego wniosek o zwolnienie od opłaty sądowej.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji ze względu na wymagania fiskalne - bieg terminu do opłacenia zażalenia wniesionego przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego w związku z zażaleniem na odmowę zwolnienia od opłaty.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji ze względu na zachowanie terminu do jego wniesienia.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji - zażalenie na zarządzenie zwracające pozew oraz na postanowienie odmawiające odrzucenia pozwu - ale tylko w odniesieniu do zarządzenia o zwrocie pozwu (por. art. 1305 k.p.c.), gdyż w ramach postępowania procesowego odmowa odrzucenia pozwu nie jest objęta kompetencją referendarza sądowego, podobnie jak przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postępowania w innym trybie (art. 394 § 1 pkt 1 w zw. z art. 39822 § 1 k.p.c.).

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji - zażalenia na orzeczenia związane z kosztami procesu.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji - zażalenia na postanowienia związane z ustanowieniem adwokata lub radcy prawnego.

Badanie dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji - zażalenie na postanowienia stwierdzające prawomocność orzeczenia, odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia, dokonujące sprostowania albo wykładni orzeczenia i odmawiające dokonania sprostowania albo wykładni orzeczenia - ale tylko w odniesieniu do postanowienia w przedmiocie stwierdzenia prawomocności (por. art. 364 § 2 k.p.c.; art. 394 § 1 pkt 42 w zw. z art. 39822 § 1 k.p.c.), gdyż w ramach postępowania procesowego kompetencją referendarza sądowego nie jest objęta odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia ani sprostowanie czy wykładnia orzeczenia albo ich odmowa (art. 394 § 1 pkt 78 w zw. z art. 39822 § 1 k.p.c.).

Krok: skierowanie skargi na posiedzenie niejawne celem jej odrzucenia

Dostrzegając okoliczności wskazujące na niedopuszczalność wniesionej skargi przewodniczący kieruje ją na posiedzenie niejawne celem jej odrzucenia.

Krok: odrzucenie skargi

Odrzucając niedopuszczalną skargę sąd wydaje postanowienie na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 47 § 3 k.p.c.).

Na postanowienie odrzucające skargę na orzeczenie referendarza sądowego skarżącemu przysługuje zażalenie na podstawie art. 394 § 1 pkt 12 k.p.c.

Uzasadnienie postanowienia sporządzane jest z urzędu i  odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza się z urzędu obu stronom (art. 357 § 2 k.p.c.).

Krok: uprawomocnienie się orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego

Wydane przez referendarza sądowego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 359 § 1 w zw. z art. 3621 k.p.c.).

Krok: skierowanie skargi do rozpoznania

Przyjmując, że skarga na orzeczenie wydane przez referendarza sądowego została skutecznie wniesiona, przewodniczący kieruje ją do rozpoznania na posiedzenie niejawne.

Skarżący nie jest zawiadamiany o uznaniu wniesionej skargi za dopuszczalną ani o utracie mocy albo wstrzymaniu wykonalności zaskarżonego orzeczenia (skutek taki następuje z mocy prawa).

W odniesieniu do skargi nie stosuje się art. 395 § 2 k.p.c., stąd referendarz sądowy nie może uchylić zaskarżonego orzeczenia i w miarę potrzeby rozpoznać sprawy na nowo (por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 39823 k.p.c. [w:] H. Dolecki, T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Lex).