Rozpoznanie zażalenia przez inny skład sądu pierwszej instancji i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie zażaleniowe - OpenLEX

Bełczącki Robert Marek, Rozpoznanie zażalenia przez inny skład sądu pierwszej instancji i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie zażaleniowe

Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 7 listopada 2019 r.
Autorzy:

Rozpoznanie zażalenia przez inny skład sądu pierwszej instancji i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie zażaleniowe

Rozpoznanie zażalenia przez inny skład sądu pierwszej instancji i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie zażaleniowe

Rozpoznanie zażalenia przez inny skład sądu pierwszej instancji i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie zażaleniowe

Rozpoznając zażalenie inny skład sądu pierwszej instancji, stosownie do art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 397 § 3 i art. 3941a § 2 k.p.c., związany jest stanem rzeczy z chwili podpisywania jego sentencji w przypadku rozpoznawania zażalenia na posiedzeniu niejawnym, a w razie rozpoznawania zażalenia na rozprawie – co jednak ma miejsce wyjątkowo – z chwili jej zamknięcia.

Podstawę rozstrzygnięcia w postępowaniu zażaleniowym stanowi całość zebranego w sprawie materiału, w tym także przed sądem pierwszej instancji w innym składzie (art. 382 w zw. z art. 397 § 3 i art. 3941a § 2 k.p.c.), oczywiście w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kwestii będącej przedmiotem zaskarżonego postanowienia.

Nowe fakty i dowody zgłoszone dopiero na etapie postępowania zażaleniowego mogą zostać uwzględnione bez ograniczeń, o których mowa w art. 381 k.p.c.

Inny skład sądu pierwszej instancji rozpoznaje zażalenie w składzie trzech sędziów w myśl art. 397 § 1 k.p.c., także w przypadku zaskarżenia postanowienia wydanego w sprawie rozpoznawanej według przepisów o postępowaniu uproszczonym (por. jednak uchwałę SN z 26.05.2021 r., III CZP 94/20, LEX nr 3196583 oraz uchwałę SN z 16.11.2021 r., III CZP 76/20, niepubl., według których sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie w postępowaniu uproszczonym w składzie jednego sędziego). W skład sądu oczywiście nie powinien wchodzić sędzia, który brał udział w wydaniu postanowienia zaskarżonego zażaleniem, a jeśli w sądzie pierwszej instancji nie można utworzyć składu do rozpoznania zażalenia, przekazuje się je do rozpoznania sądowi drugiej instancji (art. 3941a § 3 k.p.c.).

W myśl art. 3941b k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie wniesione na podstawie art. 3941a § 1 k.p.c. także wtedy, gdy jednocześnie wniesione zostało zażalenie na podstawie art. 394 § 1 k.p.c. Zażalenia podlegające łącznemu rozpoznaniu powinien charakteryzować związek temporalny, podmiotowy oraz funkcjonalny. Wówczas sąd drugiej instancji staje się właściwy także do dokonania oceny dopuszczalności obu zażaleń oraz do przeprowadzenia niezbędnych czynności w postępowaniu naprawczym (por. M. Romańska, Komentarz do art. 3941b k.p.c. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. I i II, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020, LEX).

Postanowienie sądu pierwszej instancji w innym składzie kończące postępowanie zażaleniowe nie podlega zaskarżeniu zażaleniem do sądu drugiej instancji. Wyjątkowo postanowienie o odrzuceniu zażalenia wydane przez sąd pierwszej instancji w innym składzie podlega zaskarżeniu zażaleniem na podstawie art. 3941a § 1 pkt 12 k.p.c., tym razem do kolejnego składu sądu pierwszej instancji, chyba że będą zachodzić okoliczności przewidziane w art. 3943 § 1 i 2 k.p.c.

Według art. 397 § 2 k.p.c. pisemne uzasadnienie postanowienia kończącego postępowanie zażaleniowe sporządza się z urzędu, niemniej w sprawach, w których zażalenie oddalono lub zmieniono zaskarżone postanowienie, pisemne uzasadnienie sporządza się tylko wówczas, gdy strona zgłosiła wniosek o doręczenie postanowienia z uzasadnieniem. Wynika stąd obowiązek sporządzenia z urzędu pisemnego uzasadnienia jedynie w przypadku postanowienia uchylającego zaskarżone postanowienie, postanowienia odrzucającego zażalenie oraz postanowienia umarzającego postępowanie zażaleniowe.

Należy jednak uwzględnić, że od 3.07.2021 r. na podstawie art. 15zzs1 pkt 4 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich sąd rozpoznaje sprawy w pierwszej i drugiej instancji, także na skutek zażalenia, w składzie jednego sędziego.

Rozpoznanie zażalenia przez inny skład sądu pierwszej instancji i wydanie orzeczenia kończącego postępowanie zażaleniowe inny skład sądu pierwszej instancji skład orzekający inny skład sądu pierwszej instancji skład orzekający czy zaskarżone zażaleniem orzeczenie jest zgodne ze stanem faktycznym i prawnym, a jego uwzględnienie nie pogorszy sytuacji procesowej skarżącego? wydanie postanowienia uchylającego zaskarżone orzeczenie czy przed sądem pierwszej instancji miała miejsce nieważność postępowania? wydanie postanowienia uchylającego postanowienie zaskarżone zażaleniem, znoszącego postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji wydanie postanowienia zmieniającego zaskarżone orzeczenie skierowanie zażalenia do przewodniczącego czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania? ustalenie podmiotowego i przedmiotowego zakresu (granic) zaskarżenia zażalenia czy przyczyna niedopuszczalności zażalenia jest usuwalna? wydanie postanowienia oddalającego zażalenie czy wniesione zażalenie jest dopuszczalne? wydanie postanowienia odrzucającego zażalenie czy zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania zażaleniowego? wydanie postanowienia umarzającego postępowanie zażaleniowe wydanie postanowienia uchylającego zaskarżone orzeczenie i przekazującego sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania tak nie tak nie nie tak tak nie nie tak tak nie

Krok: ustalenie podmiotowego i przedmiotowego zakresu (granic) zaskarżenia zażalenia

Rozpoznając zażalenie inny skład sądu pierwszej instancji, przede wszystkim powinien mieć na uwadze granice, w jakich postanowienie sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone zażaleniem.

W punkcie wyjścia inny skład sądu pierwszej instancji powinien więc ustalić, czy kwestionowane postanowienie zostało zaskarżone w całości, czy jedynie w części, czy tylko przez jedną stronę, czy przez obie, a w przypadku współuczestnictwa – którzy ze współuczestników je zaskarżyli i czy na podstawie art. 73 § 2 k.p.c. zaskarżenie przez niektórych wywołuje skutek względem tych, którzy tego nie uczynili.

Ponadto w postępowaniu zażaleniowym odpowiednie zastosowanie znajdować może art. 378 § 2 k.p.c., pozwalający sądowi rozpoznającemu środek odwoławczy, bez przekraczania przedmiotowego zakresu zaskarżenia, rozpoznać z urzędu sprawę także na rzecz tych współuczestników (innych niż wskazani w art. 73 § 2 k.p.c.), którzy nie wnieśli zażalenia, jeśli będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki są im wspólne.

Krok: czy wniesione zażalenie jest dopuszczalne?

Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania zażalenia inny skład sądu pierwszej instancji bada kwestie związane z jego dopuszczalnością. Ustalenie okoliczności wskazujących na niedopuszczalność zażalenia nie pozwala na przejście do etapu jego merytorycznego rozpoznania, a jedynie na formalne zakończenie postępowania zażaleniowego przez wydanie postanowienia odrzucającego zażalenie.