Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2020 r.
Autorzy:

Przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Procedura pozwala ustalić, czy przychód uzyskany przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Krok: osoba fizyczna uzyskuje przychód

Nie wszystkie przychody uzyskiwane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Do przychodów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1426 z późn. zm.) - dalej u.p.d.o.f., przepisów ustawy się nie stosuje, a w konsekwencji nie podlegają one opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Krok: czy uzyskany przychód jest przychodem z działalności rolniczej?

Przepisów ustawy nie stosuje się, co do zasady, do przychodów z działalności rolniczej (zob. art. 2 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f.). Pojęcie działalności rolniczej na użytek tego wyłączenia definiuje art. 2 ust. 2 u.p.d.o.f. Stanowi on, że działalnością rolniczą jest działalność polegająca na wytwarzaniu produktów roślinnych lub zwierzęcych w stanie nieprzetworzonym (naturalnym) z własnych upraw albo hodowli lub chowu, w tym również produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza gruntowa, szklarniowa i pod folią, produkcja roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadownicza, hodowla i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcja zwierzęca typu przemysłowo-fermowego oraz hodowla ryb, a także działalność, w której minimalne okresy przetrzymywania zakupionych zwierząt i roślin, w trakcie których następuje ich biologiczny wzrost, wynoszą co najmniej:

1) miesiąc - w przypadku roślin,

2) 16 dni - w przypadku wysokointensywnego tuczu specjalizowanego gęsi lub kaczek,

3) 6 tygodni - w przypadku pozostałego drobiu rzeźnego,

4) 2 miesiące - w przypadku pozostałych zwierząt

– licząc od dnia nabycia.

Zob. również procedura Wyłączenie opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów z działalności rolniczej.

Krok: czy uzyskany przychód jest przychodem z działów specjalnych produkcji rolnej?

Nie wszystkie jednak przychody z działalności rolniczej są wyłączone spod zakresu stosowania ustawy. Wyjątek od tej zasady dotyczy przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej. Działami specjalnymi produkcji rolnej są: uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin "in vitro", fermowa hodowla i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowla i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, hodowla dżdżownic, hodowla entomofagów, hodowla jedwabników, prowadzenie pasiek oraz hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym (zob. art. 2 ust. 3 u.p.d.o.f.), z wyłączeniem upraw, hodowli i chowów zwierząt w rozmiarach nieprzekraczających wielkości określonych w załączniku nr 2 do u.p.d.o.f. (zob. art. 2 ust. 3a u.p.d.o.f.).

Zob. również procedura Wyłączenie opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów z działalności rolniczej

Krok: czy uzyskany przychód jest przychodem z gospodarki leśnej w rozumieniu ustawy o lasach?

Przepisów ustawy nie stosuje się również do przychodów z gospodarki leśnej w rozumieniu ustawy o lasach (zob. art. 2 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f.), tj. ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 888 z późn. zm.) - dalej u.p.l. Gospodarką leśną w rozumieniu tej ustawy jest działalność właścicieli, posiadaczy lub zarządców lasów w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów w stanie nieprzerobionym (zob. art. 1 ust. 3 u.p.l.).

Krok: czy przychód jest przychodem podlegającym przepisom podatku od spadków i darowizn?

Przepisów u.p.d.o.f. nie stosuje się również do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn (zob. art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f.), a więc przepisom ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1813 z późn. zm.) - dalej u.p.s.d. Na podstawie art. 1 ust. 1 u.p.s.d. przepisom tym podlega przede wszystkim nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:

1) dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego (nie dotyczy to przychodów z tytułu rozporządzenia udziałem w spadkowej nieruchomości na podstawie działu spadku – zob. wyrok NSA z dnia 8 maja 2013 r., II FSK 1905/11);

2) darowizny, polecenia darczyńcy;

3) zasiedzenia;

4) nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

5) zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

6) nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.

Ponadto opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega również:

1) nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci (zob. art. 1 ust. 2 u.p.s.d.);

2) nieodpłatne nabycie własności rzeczy wspólnej (wspólnego prawa majątkowego) albo jej części przez niektórych dotychczasowych współwłaścicieli na dalszą współwłasność (zob. art. 1a pkt 1 u.p.s.d.);

3) nieodpłatne wyodrębnienie własności lokali na rzecz niektórych lub wszystkich współwłaścicieli (zob. art. 1a pkt 2 u.p.s.d.).

Krok: czy uzyskany przychód wynika z czynności, która nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy?

Przepisów u.p.d.o.f. nie stosuje się również do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (zob. art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f.), przy czym w przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że przychody pochodzą z czynności, które mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy (zob. art. 2 ust. 6 u.p.d.o.f.).

Pojęcie czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, oznacza - jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2008 r., II FSK 1578/06 - „oznacza zachowania (czynności faktyczne), które w ogóle nie mogą być wskazane w treści ważnej czynności prawnej, jako świadczenie strony tej czynności. Przedmiotem prawnie skutecznej umowy (...) nie mogą być zachowania, które ze swojej istoty są sprzeczne z prawami przyrody, ustawą lub zasadami współżycia społecznego i w konsekwencji w ogóle nie mogą być określone w treści ważnej i wywołującej zamierzone skutki umowy”. W konsekwencji pojęcie to obejmuje przede wszystkim czynności prawnie zakazane, np. czynności, m.in., stręczycielstwa, podjęcia się popełnienia przestępstwa, handlu narkotykami, łapówkarstwa, płatnej protekcji czy nierządu.

Wyłączenie to ma zastosowanie, między innymi, do przychodów wynikających z czynności prawnych bezwzględnie nieważnych. Nie ma ono natomiast zastosowania do przychodów wynikających z czynności prawnych względnie nieważnych. Jak czytamy w wyroku NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II FSK 1956/14, „nie ma przeszkód prawnych, żeby ze względu na uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f. nie opodatkować przychodu pochodzącego z czynności prawnej względnie nieważnej (podatek mógłby zostać zwrócony dopiero w przypadku wzruszenia takiej czynności). Podobnie opodatkowaniu co do zasady podlega przychód z czynności prawnej, dotkniętej wadą określaną jako bezskuteczność zawieszona (oczywiście dokonana czynność prawna nie wywołuje skutków prawnych tak długo, jak właściwy podmiot nie dokona jej potwierdzenia). Jeżeli natomiast czynność prawna w rozumieniu przepisów prawa cywilnego jest bezwzględnie nieważna, to nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy i dlatego w myśl art. 2 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.f. jest wyłączona z opodatkowania”.

Krok: czy uzyskany przychód jest przychodem z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich?

Przepisów u.p.d.o.f. nie stosuje się również do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich (zob. art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f.).

Krok: czy uzyskany przychód jest przychodem przedsiębiorcy żeglugowego korzystającego z opodatkowania podatkiem tonażowym?

Przepisów u.p.d.o.f. nie stosuje się również do przychodów (dochodów) przedsiębiorcy żeglugowego opodatkowanych na zasadach wynikających z ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o podatku tonażowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1443 z późn. zm.) – zob. art. 2 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. Wyłączenie to stosuje się z zastrzeżeniem art. 24a ust. 1a u.p.d.o.f., który nakazuje takim przedsiębiorcom prowadzącym również inną działalność opodatkowaną podatkiem dochodowym, aby w prowadzonej podatkowej księdze przychodów i rozchodów albo w prowadzonych księgach rachunkowych wyodrębniali przychody i związane z nimi koszty na poszczególne rodzaje działalności podlegającej opodatkowaniu podatkiem tonażowym i podatkiem dochodowym.

Krok: czy uzyskany przychód jest opodatkowany na zasadach wynikających z ustawy o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych?

Z dniem 1 stycznia 2017 r. został dodany art. 2 ust. 1 pkt 6a u.p.d.o.f. Przepis ten wyłącza stosowanie u.p.d.o.f. do przychodów opodatkowanych na zasadach wynikających z ustawy z dnia 6 lipca 2016 r. o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1084). Wyłączenie to stosuje się z zastrzeżeniem art. 24a ust. 1a u.p.d.o.f., który nakazuje takim przedsiębiorcom prowadzącym również inną działalność opodatkowaną podatkiem dochodowym, aby w prowadzonej podatkowej księdze przychodów i rozchodów albo w prowadzonych księgach rachunkowych wyodrębniali przychody i związane z nimi koszty na poszczególne rodzaje działalności podlegającej opodatkowaniu podatkiem tonażowym i podatkiem dochodowym.

Krok: czy uzyskany przychód jest świadczeniem na zaspokojenie potrzeb rodziny, o których mowa w art. 27 k.r.o., objętej wspólnością majątkową małżeńską?

Przepisów u.p.d.o.f. nie stosuje się również do świadczeń na zaspokojenie potrzeb rodziny, o których mowa w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm.) - dalej k.r.o., objętych wspólnością majątkową małżeńską (zob. art. 2 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.). Wyłączenie to nawiązuje do treści k.r.o., który stanowi, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Krok: czy uzyskany przychód stanowi wypłatę, o której mowa w art. 28 ustawy o zarządzie sukcesyjnym?

Od 25 listopada 2018 r. przepisów u.p.d.o.f. nie stosuje się także do wypłat, o których mowa w art. 27 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. poz. 1629 z późn. zm.) (zob. art. 2 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f.). Wypłatami tymi są wypłaty zysku oraz zaliczek na poczet zysku właścicielom przedsiębiorstwa w spadku.

Krok: przychód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Przychody podlegające opodatkowaniu niekoniecznie są opodatkowane podatkiem dochodowym. Istnieje bowiem szereg zwolnień, które obejmują przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym (zob. art. 21 u.p.d.o.f.).

Krok: przychód nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych

Od przychodów, które nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, podatek ten nigdy nie jest należny.