Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 lipca 2015 r.
Autorzy:

Przebieg posiedzenia pojednawczego

Przebieg posiedzenia pojednawczego

Przebieg posiedzenia pojednawczego

Krok: rozpoczęcie posiedzenia

Posiedzenie odbywa się z wyłączeniem jawności zewnętrznej (art. 95b § 1 k.p.k.). Oprócz stron mogą w nim wziąć udział także ich obrońcy lub pełnomocnicy. Przebieg posiedzenia pojednawczego jest protokołowany, jeżeli stawią się na nie strony (art. 143 § 1 pkt 10 k.p.k.).

Krok: czy strony stawiły się na posiedzenie?

Krok: umorzenie postępowania lub skierowanie sprawy na rozprawę główną

W zależności od tego, która strona nie stawiła się na posiedzenie pojednawcze, jej niestawiennictwo skutkuje albo umorzeniem postępowania (nieobecność oskarżyciela), albo skierowaniem sprawy na rozprawę główną (nieusprawiedliwiona nieobecność oskarżonego). Zob. szerzej: Postępowanie pojednawcze w postępowaniu prywatnoskargowym.

Krok: wezwanie stron do pojednania

Postępowanie pojednawcze rozpoczyna się wezwaniem stron do pojednania, które „powinno sięgać do przyczyn sporu oraz pobudek i motywów konfliktu, zmierzając do jego likwidacji”. Sędzia lub referendarz sądowy powinien pouczyć strony o możliwości zakończenia sprawy w wyniku pojednania (R. A. Stefański, Komentarz do art. 490 Kodeksu postępowania karnego, teza 2 do art. 490 i cyt. tam literatura)

Krok: wypowiedzi stron w przedmiocie pojednania

Następnie strony wypowiadają się w przedmiocie pojednania, prezentując swe stanowisko w tej kwestii, określając warunki pojednania oraz ewentualnie ugody. Należy wysłuchać również obrońców i pełnomocników, chociaż mają oni jedynie głos doradczy (por. R.A. Stefański, komentarz do art. 490 k.p.k., teza 2 i 4, oraz cytowana tam literatura).

„Postępowanie pojednawcze nie służy przeprowadzeniu dowodów, a w razie zakończenia takiego postępowania wynikiem negatywnym, samo wysłuchanie stron nie daje z reguły sposobności do potwierdzenia bądź odrzucenia zarzutów zawartych w skardze oskarżyciela prywatnego” (postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 1970 r., V KRN 97/70, OSNKW 1970/7-8/92, LEX nr 18102).

Krok: czy strony się pojednały?

Pojednanie jest umową oskarżyciela prywatnego z oskarżonym, w której strony zobowiązują się nie wysuwać w stosunku do siebie pretensji z powodu przestępstwa i wyrażają zgodę na umorzenie z tego powodu postępowania prywatnoskargowego (por. R.A. Stefański, komentarz do art. 490 k.p.k., teza 2 i 4, oraz cytowana tam literatura).

Pojednanie nie może być warunkowe ani sprzeczne z prawem.

Dopuszczalne jest zawarcie pojednania na rozprawie przed sądem pierwszej instancji, jak również na rozprawie odwoławczej.

Krok: pojednanie się stron

Oświadczenie stron o pojednaniu nie wymaga szczególnej formy, jak również nie muszą towarzyszyć mu jakiekolwiek gesty, jak np. przeproszenie pokrzywdzonego. Ważne jest natomiast, aby z wypowiedzi stron wynikała wyraźnie wola zakończenia konfliktu i rezygnacja oskarżyciela z domagania się pociągnięcia oskarżonego do odpowiedzialności karnej (zob. D. Gil, Charakter procesowy posiedzenia pojednawczego, [w:] Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego w polskim procesie karnym, LEX 2011 i cyt. tam literatura).

Oświadczenie o pojednaniu może zostać przez stronę odwołane aż do momentu umorzenia postępowania.

Strony mogą dokonać pojednania także w zakresie innych toczących się między nimi spraw z oskarżenia prywatnego (art. 493 k.p.k.), nawet jeżeli toczą się one przed innym sądem, któremu wówczas przesyła się odpis protokołu posiedzenia pojednawczego, na którym doszło do tzw. pojednania poszerzonego. Nie jest natomiast możliwe w tym trybie pojednanie się stron w sprawach z oskarżenia publicznego, czy w sprawach cywilnych.

Krok: zgłoszenie wniosków dowodowych

W przypadku niedojścia do pojednania i skierowania sprawy na rozprawę strony obecne na posiedzeniu powinny zgłosić wnioski dowodowe. Przepis art. 495 § 2 k.p.k. nie wprowadza jednak prekluzji dowodowej i możliwe jest zgłoszenie wniosków dowodowych w dalszym toku postępowania.

Krok: możliwość zawarcia ugody

Równocześnie z pojednaniem strony mogą zawrzeć ugodę.

„Przedmiotem ugody mogą być wyłącznie roszczenia pozostające w związku z oskarżeniem. Strony nie mogą uzgodnić kary, środka karnego (np. wysokości nawiązki), ale wyłącznie roszczenia związane z popełnionym przestępstwem, np. ustalenie treści przeproszenia w prasie, sprostowania, itp. W piśmiennictwie akcentuje się szerokie rozumienie roszczeń pozostających w związku z oskarżeniem. Wśród roszczeń majątkowych wymienia się np. roszczenie o zwrot zarobku utraconego przez oskarżyciela prywatnego na skutek podważenia jego kwalifikacji zawodowych przez oskarżonego, zwrot kosztów leczenia, itp., natomiast roszczenia niemajątkowe to np. o zaniechanie w przyszłości naruszeń praw oskarżyciela, o sprostowanie nieprawdziwej informacji, itp.” (D. Gil, Ugoda zawarta na posiedzeniu pojednawczym a ugoda zawarta przed mediatorem, LEX 2011).

Ugoda zawarta na posiedzeniu pojednawczym jest tytułem egzekucji sądowej po nadaniu przez sąd klauzuli wykonalności (art. 494 § 2 k.p.k.; zob. też art. 777 k.p.c.). Należy podkreślić, że ugoda zawarta w postępowaniu mediacyjnym (a więc nie przed sądem) nie stanowi tytułu egzekucyjnego.

W piśmiennictwie podkreśla się potrzebę wyraźnego rozdzielenia w protokole posiedzenia pojednawczego oświadczenia wchodzące w skład pojednania od postanowień ugody (zob. J. Grajewski, Komentarz do art. 492, 493, 494 k.p.k., teza 4 i cyt. tam literatura).

Zawarcie ugody nie jest niezbędne dla umorzenia postępowania, wystarczy samo pojednanie.

Krok: podpisanie protokołu przez strony

Strony podpisują protokół posiedzenia pojednawczego jedynie, gdy doszło do pojednania, jednakże samo podpisanie przez strony protokołu nie jest jednoznaczne z zawarciem pojednania, a umorzenie postępowania może nastąpić tylko, gdy pojednanie rzeczywiście nastąpiło (por. T. Grzegorczyk, komentarz do art. 489 k.p.k., teza 3, i cytowane tam postanowienie SN z dnia 8 sierpnia 1979 r., V KRN 166/79, OSNKW 1980, nr 1–2, poz. 12).