Prostowanie (zmiana) listy wierzytelności przez sędziego-komisarza - OpenLEX

Borys Adrian, Prostowanie (zmiana) listy wierzytelności przez sędziego-komisarza

Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 grudnia 2021 r.
Autorzy:

Prostowanie (zmiana) listy wierzytelności przez sędziego-komisarza

Prostowanie (zmiana) listy wierzytelności przez sędziego-komisarza

Prostowanie (zmiana) listy wierzytelności przez sędziego-komisarza

Procedura przedstawia czynności podejmowane przez sędziego-komisarza w celu sprostowania listy wierzytelności w razie stwierdzenia, że na liście umieszczono wierzytelności, które w całości lub części nie istnieją, lub nie umieszczono na liście wierzytelności, które podlegają umieszczeniu na liście z urzędu

Prostowanie (zmiana) listy wierzytelności przez sędziego-komisarza sąd upadłościowy sąd upadłościowy uchylenie postanowienia sędziego-komisarza i umorzenie postępowania możliwe rozstrzygnięcia wpływ przekazanego zażalenia oddalenie zażalenia odrzucenie zażalenia rozpoznanie zażalenia zmiana postanowienia sędziego-komisarza uczestnik postępowania uczestnik postępowania otrzymanie postanowienia brak reakcji mozliwe reakcje wniesienie zażalenia sędzia-komisarz sędzia-komisarz wpływ zażalenia przekazanie zażalenia do sądu upadłościowego wydanie postanowienia o dokonaniu zmiany listy wierzytelności doręczenie postanowienia obwieszczenie o prawomocności postanowienia podjęcie czynności związanych ze zmianą listy wierzytelności możliwy przebieg postępowania obwieszczenie o dacie postanowienia możliwy przebieg postępowania uprawomocnienie się postanowienia przesłanki do dokonania zmiany (prostowania) listy wierzytelności badanie zasadności dokonania zmiany listy wierzytelności brak podstaw do zmiany listy wierzytelności dokonanie zmiany na liście wierzytelności

Krok: przesłanki do dokonania zmiany (prostowania) listy wierzytelności

Podstawą do dokonania zmiany listy wierzytelności jest stwierdzenie, że:

1. na liście umieszczono wierzytelności, które w całości lub części nie istnieją, lub

2. nie umieszczono na liście wierzytelności, które podlegają umieszczeniu na liście z urzędu.

W sytuacji stwierdzenia, że na liście umieszczono wierzytelności, które w całości lub części nie istnieją, lista wierzytelności wymaga skorygowania w trybie art. 261 p.u., mimo że na wcześniejszym etapie żaden z pozostałych wierzycieli ani upadły nie kwestionowali na drodze sprzeciwu faktu jej uznania.

Przez nieistnienie wierzytelności w części należy również rozmieć uznanie wierzytelności nieuprzywilejowanej w kategoriach uprzywilejowanych (uznanie w zbyt wysokiej kategorii), przypisanie zabezpieczeń bezskutecznych, uznanie potrącenia niedopuszczalnego w świetle art. 94 p.r. (P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa 2022, komentarz do art. 261, uwaga 3).

W trybie art. 261 p.u. dopuszczalne jest jedynie skorygowanie listy wierzytelności przez

1. wykreślenie wierzytelności nieistniejącej w całości lub w części, która została błędnie zamieszczona na liście wierzytelności;

2. umieszczenie na liście wierzytelności, która, mimo że powinna zostać na niej umieszczona z urzędu nie został ujęta w sporządzonej przez syndyka liście wierzytelności (zob. art. 236 ust. 203, art. 237-238 p.u.).

Sędzia-komisarz na liście wierzytelności może zamieścić z urzędu jedynie wierzytelności wymagające uznania na liście, ale niewymagające zgłoszenia wierzytelności, tj. wierzytelności:

1. przysługujące wierzycielowi osobistemu upadłego wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, czyli: hipoteką, hipoteką morską, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub innym wpisem w księdze wieczystej lub rejestrze okrętowym (art. 236 ust. 2 p.u.);

2. przysługujące wierzycielowi rzeczowemu wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, czyli: hipoteką, hipoteką morską, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym (art. 236 ust. 3 p.u.);

3. zabezpieczone na mieniu upadłego przez inny wpis w księdze wieczystej (np. ujawnione w dziale III roszczenie o ustanowienie i przeniesienie prawa własności);

4. należności ze stosunku pracy (art. 237 p.u.);

5. należności FGŚP (art. 238 p.u.).

W trybie art. 261 p.u. nie mogą zostać zamieszczone na liście wierzytelności, które powinny zostać zgłoszone syndykowi na podstawie art. 236 ust 1 p.u. Sędzia-komisarz nie może z urzędu dbać o interes wierzyciela, który nie zgłosił swoje wierzytelności lub nie wniósł skutecznie sprzeciwu. Takie działanie byłoby sprzecznie z zasadą vigilantibus iura scripta sunt (prawa służą osobom starannym, a nie drzemiącym, zaniedbującym) (zob. szerzej A. Łazarska, Należyta dbałość o swoją sprawę w procesie cywilnym, Przegląd sądowy 2009, nr 5, s. 49-67).

W zakresie zgłoszenia wierzytelności zob. Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym (sph/pu.a240.01).

Krok: podjęcie czynności związanych ze zmianą listy wierzytelności

Czynności zmierzające do zmiany listy wierzytelności w trybie art. 261 p.u. podejmowane są przez sędziego-komisarza z urzędu. Czynności te mogą i zazwyczaj są inicjowane przez informacje uzyskaną od innego podmiotu, w szczególności syndyka, który w trakcie wykonywania swojej funkcji powziął wiadomość o nieistnieniu w całości lub w części wierzytelności zamieszczonej na liście, bądź o nie zamieszczeniu wierzytelności, która powinna zostać zamieszczona z urzędu.

W przypadku powzięcia informacji o nieistnieniu w całości lub w części wierzytelności zamieszczonej na liście obowiązkiem syndyka jest zawiadomienie sędziego-komisarza, który powinien podjąć czynności zmierzające to sprostowania listy wierzytelności. Wynika to, z zasady optymalizacji wyrażonej w art. 2 ust. 1 p.u., zgodnie z którą postępowanie upadłościowe należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a oczywistym jest, że uwzględnienie w podziale funduszu masy wierzytelności, która nie istnieje w całości lub części, zmniejsza poziom zaspokojenia pozostałych wierzycieli. Dotyczy to również uznania wierzytelności nieuprzywilejowanej w kategoriach uprzywilejowanych (uznanie w zbyt wysokiej kategorii), przypisanie zabezpieczeń bezskutecznych, uznanie potrącenia niedopuszczalnego w świetle art. 94 p.r., gdyż wszystkie te okoliczności wpływają negatywnie na poziom zaspokojenia pozostałych wierzycieli upadłego.

Czynności sędziego-komisarza zmierzające do zmiany listy wierzytelności w trybie art. 261 p.u. mogą być również zainicjowane przez wierzyciela, którego wierzytelność nie wymagała zgłoszenia, a mimo tego nie została z urzędu zamieszona na liście.

Czynności zmierzające do zmiany listy wierzytelności w trybie art. 261 p.u. mogą zostać pojęte zarówno przed, jak i po jej zatwierdzeniu listy wierzytelności (zob. A. Jakubecki [w:] A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2010, s. 561; D. Zienkiewicz, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2006, s. 483). Przyjęcie takiego stanowiska uzasadnione jest względami ekonomiki procesowej i szybkości postępowania (zob. szerzej Ł. Lipowicz, Dopuszczalność zmiany zatwierdzonej listy wierzytelności – aspekty praktyczne, Monitor Prawa Handlowego 2012, nr 3, s. 38). Odmienne stanowisko wyraża P. Zimmerman, który dopuszcza zmianę listy wierzytelności w trybie art. 261 p.u., dopiero po jej zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza (zob. P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa 2022, komentarz do art. 261, uwaga 1).

Nie należy jednak zapominać, iż od listy wierzytelności przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu wierzycielom i upadłemu. Dlatego należy przyjąć, że do czasu upływu terminu do wniesienia sprzeciwu sędzia-komisarz nie może w trybie art. 261 p.u. ingerować w listę wierzytelności. Ingerencja w treść listy wierzytelności na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna, gdyż mogłoby to prowadzić do kolizji z ewentualnymi sprzeciwami, które zmierzają to tego samego celu, tj. do uzgodnienia treści listy z rzeczywistym stanem rzeczy (zob. D. Chrapoński [w:] A. J. Witosz (red.), Prawo upadłościowe. Komentarz, Warszawa 2021, komentarz do art. 261, uwaga 2).

Po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu sędzia-komisarz może w trybie art. 261 p.u. ingerować w treść listy wierzytelności w zakresie w jakim nie została ona zaskarżona (objęta sprzeciwami). Natomiast w zakresie w jakim lista wierzytelności została zaskarżona, sędzia-komisarz może ingerować w treść listy wierzytelności dopiero po prawomocnym zakończenia postępowania wywołanego sprzeciwem, jednakże w tym przypadku podstawą zmiany listy mogą być jedynie okoliczności powstałe po wydaniu postanowienia w przedmiocie sprzeciwu przez sędziego-komisarza lub postanowienia wydanego na skutek zażalenia na postanowienie sędziego komisarza w przedmiocie sprzeciwu.