Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2012 r.
Autorzy:

Postępowanie w sprawie z powództwa o zapłatę w razie uzasadnionego zarzutu pozwanego, że dokonał potrącenia

Postępowanie w sprawie z powództwa o zapłatę w razie uzasadnionego zarzutu pozwanego, że dokonał potrącenia

Postępowanie w sprawie z powództwa o zapłatę w razie uzasadnionego zarzutu pozwanego, że dokonał potrącenia

Krok: podniesienie zarzutu potrącenia

Swoje żądania i wnioski oraz twierdzenia i dowody na ich poparcie pozwany powinien zgłosić przede wszystkim w odpowiedzi na pozew oraz w dalszych pismach przygotowawczych, jeżeli zostanie zobowiązany do ich złożenia przez przewodniczącego bądź sąd (art. 207 § 3 k.p.c.). Poza tym może je zgłaszać ustnie na rozprawie aż do jej zamknięcia (art. 217 § 1 k.p.c.). Twierdzenia i dowody, które nie zostały zgłoszone w odpowiedzi na pozew lub w dalszym piśmie przygotowawczym, mogą jednak zostać pominięte przez sąd, chyba że pozwany uprawdopodobni, iż nie zgłosił ich wcześniej bez swojej winy lub gdy ich uwzględnienie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo gdy wystąpią inne wyjątkowe okoliczności (art. 207 § 6 i art. 217 § 2 k.p.c.).

Jednym z zarzutów, które pozwany może podnieść w odpowiedzi na powództwo o zapłatę sumy pieniężnej jest zarzut potrącenia.

Zgłoszenie zarzutu potrącenia może polegać na powołaniu się na złożone poza tokiem procesu oświadczenie o potrąceniu bądź na złożeniu takiego oświadczenia dopiero w toku procesu. Jeżeli bowiem oświadczenie o potrąceniu nie zostało złożone wcześniej, to podnosząc zarzut potrącenia pozwany oświadcza jednocześnie swą wolę potrącenia (zob. np. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., II CSK 243/08, LEX nr 560544). Dopuszczalność zgłoszenia procesowego zarzutu potrącenia połączonego z materialnoprawnym oświadczeniem o potrąceniu doznaje ograniczeń w postępowaniach odrębnych. W postępowaniu nakazowym dopuszczalne jest bowiem przedstawienie do potrącenia jedynie wierzytelności udowodnionych dokumentami, o których mowa w art. 485 k.p.c. (art. 493 § 3 k.p.c.), a w postępowaniu uproszczonym zarzut potrącenia jest dopuszczalny jedynie co do roszczeń nadających się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym (art. 5054 § 2 k.p.c.). Opisane ograniczenia nie dotyczą jednak sytuacji, w której do potrącenia doszło przed doręczeniem pozwanemu pozwu (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., III CZP 56/05, OSNC 2006, nr 7–8, poz. 119).

Warunkiem skuteczności zarzut potrącenia jest skonkretyzowanie wzajemnej wierzytelności potrącającego, w szczególności przez dokładne określenie kwoty pieniężnej (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1968 r., II PR 202/68, LEX nr 6353). Nie jest przy tym konieczne użycie w oświadczeniu pojęcia „potrącenia”, ale wystarczy ujawnienie woli umorzenia obu wierzytelności przez ich wzajemne przeciwstawienie (por. T. Wiśniewski, Komentarz do kodeksu cywilnego pod red. J. Gudowskiego, Zobowiązania, t. III, cz. 1, Warszawa 2013, s. 964).

Podniesienie zarzutu potrącenia o podwójnym skutku (prawnoprocesowym i prawnomaterialnym) przez pełnomocnika procesowego wymaga udzielenia szczególnego pełnomocnictwa. Przewidziany w art. 91 k.p.c. zakres umocowania z mocy ustawy nie uprawnia bowiem pełnomocnika procesowego do złożenia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu. Oświadczenie woli mocodawcy o udzieleniu pełnomocnictwa do złożenia takiego oświadczenia może być jednak złożone w sposób dorozumiany, np. przez tolerowanie przez mocodawcę złożonego w jego obecności oświadczenia pełnomocnika procesowego (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2004 r., I CK 204/04, OSNC 2005, nr 10, poz. 176).

Podnosząc zarzut potrącania, pozwany zobowiązany jest podać fakty oraz dowody potwierdzające istnienie wierzytelności przedstawionej do potrącenia oraz potwierdzające fakt złożenia powodowi oświadczenia o potrąceniu w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 k.c.).

Do procesowych obowiązków pozwanego należy poza tym wypowiedzenie się co do twierdzeń powoda o okolicznościach faktycznych sprawy (art. 210 § 2 k.p.c.). W wypadku nieustosunkowania się przez pozwanego do twierdzeń powoda sąd może uznać fakty podawane przez powoda za uznane przez pozwanego (art. 230 k.p.c.).

Krok: zgłaszanie żądań i wniosków oraz przedstawianie twierdzeń i dowodów na ich poparcie

Swoje żądania i wnioski oraz twierdzenia i dowody na ich poparcie powód powinien zgłosić przede wszystkim w pozwie oraz w dalszych pismach przygotowawczych, jeżeli zostanie zobowiązany do ich złożenia przez przewodniczącego bądź sąd (art. 207 § 3 k.p.c.). Poza tym może je zgłaszać ustnie na rozprawie, aż do jej zamknięcia (art. 217 § 1 k.p.c.). Twierdzenia i dowody, które nie zostały zgłoszone w pozwie lub w dalszym piśmie przygotowawczym, mogą jednak zostać pominięte przez sąd, chyba że powód uprawdopodobni, iż nie zgłosił ich wcześniej bez swojej winy lub gdy ich uwzględnienie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo gdy wystąpią inne wyjątkowe okoliczności (art. 207 § 6 i art. 217 § 2 k.p.c.).

Obrona powoda przed podniesionym przez pozwanego zarzutem potrącenia powinna zmierzać do wykazania, że przedstawiona do potrącenia wierzytelność pozwanego nie istnieje lub istnieje w mniejszym zakresie, np. wierzytelność wygasła na skutek spełnienia świadczenia.

Powód może także podnosić zarzut przedawnienia w stosunku do wierzytelności przedstawionej do potrącenia. Zarzut ten nie będzie jednak skuteczny, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło (zob. art. 502 k.c.).

Do procesowych obowiązków powoda należy wypowiedzenie się co do twierdzeń pozwanego o okolicznościach faktycznych sprawy (art. 210 § 2 k.p.c.). W wypadku nieustosunkowania się przez powoda do twierdzeń pozwanego sąd może uznać fakty podawane przez pozwanego za uznane przez powoda (art. 230 k.p.c.).

Jeżeli więc pozwany zgłasza zarzut potrącenia (art. 498 § 1 k.c.), to powód może przedstawić własne twierdzenia i dowody dotyczące twierdzeń pozwanego. W szczególności powód może zgłaszać dowody mające zaprzeczać faktom, które zostały potwierdzone dowodami złożonymi przez pozwanego. Przykładowo powód może dowodzić, że nie doszło do skutecznego złożenia oświadczenia o potrąceniu, np. pozwany wpisał błędny adres albo skierował przesyłkę na adres, pod którym powód nie mieszkał i nie miał możliwości jej odebrania.

Pełna treść dostępna po zalogowaniu do LEX

Zaloguj się do LEX | Nie korzystasz jeszcze z programów LEX? Zamów prezentację