Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 27 sierpnia 2018 r.
Autorzy:

Postępowanie w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, prowadzone na podstawie Konwencji haskiej

Postępowanie w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, prowadzone na podstawie Konwencji haskiej

Postępowanie w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, prowadzone na podstawie Konwencji haskiej

Krok: uprowadzenie dziecka

Przepisy Konwencji dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. (dalej jako Konwencja Haska) dotyczą sytuacji, w której jedno z rodziców zabiera lub zatrzymuje wspólne dziecko za granicą bez zgody drugiego rodzica. Takie zachowanie kwalifikowane jest jako uprowadzenie a całość uprawnień drugiego z rodziców  w przypadku uprowadzenia lub zatrzymania dziecka w innym państwie (uprowadzenia międzynarodowe).

Organami właściwymi, decydującymi o wniosku o wydanie dziecka, są organy tego państwa, w którym dziecko aktualnie przebywa.

Należy jednocześnie podkreślić, że Konwencja haska znajduje zastosowanie wówczas, gdy uprowadzenie jest bezprawne (warunek obligatoryjny), a zatem kiedy są spełnione przesłanki wskazane w art. 3 Konwencji.

Krok: zawiadomienie właściwego organu

Wniosek o odebranie dziecka może zostać złożony za pośrednictwem organu centralnego państwa stałego pobytu dziecka lub bezpośrednio do organu centralnego państwa wezwanego, tj. tego państwa, w którym dziecko przebywa (art. 8, art. 21 Konwencji haskiej).

W Polsce organem właściwym jest Ministerstwa Sprawiedliwości (organ centralny), którego obowiązki i procedurę postępowania w sprawie wniosków regulują przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych (Dz.U. 2018, poz. 416).

Wniosek o zwrot dziecka lub o realizację prawa do odwiedzin powinien być sporządzony według wzoru przewidzianego w Konwencji haskiej. Do wniosku należy załączyć wszystkie niezbędne dokumenty, w tym pełnomocnictwo dla organu centralnego państwa wezwanego.

W myśl art. 8 Konwencji haskiej wniosek powinien zawierać:

1) informacje dotyczące tożsamości wnioskodawcy, dziecka oraz osoby, co do której istnieje domniemanie, że uprowadziła lub zatrzymała dziecko;

2) datę urodzenia dziecka, jeśli jest to możliwe do ustalenia;

3) podstawy, na które powołuje się wnioskodawca, żądając powrotu dziecka;

4) wszelkie dostępne informacje dotyczące miejsca przebywania dziecka oraz tożsamości osoby, co do której istnieje domniemanie, że dziecko z nią przebywa.

Do wniosku można dołączyć lub uzupełnić go o:

1) uwierzytelnione odpisy jakiegokolwiek orzeczenia lub ugody, przydatne dla sprawy;

2) zaświadczenie lub poświadczone oświadczenie pochodzące od organu centralnego lub innej właściwej władzy państwa stałego pobytu dziecka lub osoby kompetentnej, dotyczące przepisów ustawodawstwa tego państwa w tym zakresie;

3) wszelkie inne przydatne dokumenty.

Zarówno wniosek, jak i pełnomocnictwo powinny być podpisane przez wnioskodawcę. Dokumenty oraz wniosek sporządza się w języku polskim, a następnie należy przetłumaczyć je na język urzędowy państwa, w którym przebywa dziecko (art. 24 Konwencji).

Koszty tłumaczenia wniosku i załączonych dokumentów obciążają wnioskodawcę, choć może on zostać z nich zwolniony (art. 9 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o wykonywaniu niektórych czynności organu centralnego w sprawach rodzinnych z zakresu obrotu prawnego na podstawie prawa Unii Europejskiej i umów międzynarodowych (Dz.U. 2018, poz. 416) (dalej jako ustawa).

Zob. schemat: Zwolnienie od kosztów sądowych

Krok: otrzymanie wniosku

Jeżeli wniosek zostanie skierowany do organu centralnego, tj. Ministerstwo Sprawiedliwości, ma ono obowiązek podjęcia właściwych czynności. W zależności od tego, czy wniosek jest prawidłowo złożony, czy nie – Ministerstwo podejmuje stosowne działania:

1) jeżeli wniosek spełnia wymagania formalne, zostaje przekazany do rozpoznania właściwemu sądowi opiekuńczemu;

2) jeżeli wniosek nie spełnia wymagań Ministerstwo Sprawiedliwości wzywa do ich uzupełnienia (art. 6 ustawy);

3) jeżeli wniosek został złożony przez podmiot nieuprawniony – wnioskowi nie nadaje się biegu (art. 7 ustawy);

4) w przypadku, o którym mowa w art. 27 Konwencji haskiej – Ministerstwo Sprawiedliwości odmawia (w drodze decyzji) odmawia przyjęcia wniosku (art. 8 ustawy).

Krok: zawiadomienie sądu opiekuńczego

W myśl art. 14 ustawy Minister Sprawiedliwości przekazuje wniosek do sądu właściwego do rozpoznania sprawy albo do zagranicznego organu centralnego za pośrednictwem poczty elektronicznej lub podobnych środków indywidualnego porozumiewania się na odległość, a jego oryginał - listem poleconym za potwierdzeniem odbioru (w przypadku, gdy sprawa nie podlega jurysdykcji sądów polskich).

Właściwość miejscową i rzeczową sądów w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką, toczących się na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. reguluje art. 5691 § 1 k.p.c.

W pierwszej instancji właściwy jest sąd okręgowy mający siedzibę w miejscowości stanowiącej siedzibę sądu apelacyjnego, jeżeli na tym obszarze osoba podlegająca władzy rodzicielskiej lub pozostająca pod opieką ma miejsce zamieszkania lub pobytu (zob. art. 507 k.p.c.).

Sąd okręgowy rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego (art. 509 w zw. z art. 47 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). W obszarze właściwości miejscowej Sądu Apelacyjnego w Warszawie – zgodnie z art. 5691 § 3 k.p.c. właściwy dla spraw, o których mowa w tym przepisie, będzie Sąd Okręgowy w Warszawie.

Instancją odwoławczą jest natomiast Sąd Apelacyjny w Warszawie.

Krok: otrzymanie zawiadomienia

Jeżeli wniosek został wniesiony bez pośrednictwa Ministerstwa Sprawiedliwości (polski organ centralny) sąd okręgowy zawiadamia niezwłocznie sąd, o którym mowa w art. 569 § 1 k.p.c., o wniesieniu wniosku oraz o zakończeniu postępowania w tej sprawie.

Krok: w trakcie 6 tygodni

W myśl art. 5691 § 2 k.p.c. sąd okręgowy orzeka w przedmiocie wniosku w terminie 6 tygodni od dnia jego wniesienia. Także w instancji odwoławczej, Sąd Apelacyjny w Warszawie orzeka w terminie 6 tygodni od dnia przedstawienia przez sąd pierwszej instancji akt sprawy wraz z apelacją (art. 5182 § 2 k.p.c.).

Termin wskazany na rozpoznanie wniosku wynika z celu Konwencji haskiej, którym jest jak najszybszy powrót dziecka uprowadzonego do kraju miejsca stałego pobytu.

Krok: przeprowadzenie postępowania

W myśl art. 5782 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. obowiązuje zastępstwo uczestników postępowania przez adwokatów lub radców prawnych, z wyłączeniem przypadków wskazanych w § 2.

Zob. schemat:

Przeprowadzenie przez kuratora sądowego wywiadu środowiskowego w postępowaniu w innych sprawach rodzinnych oraz sprawach opiekuńczych.

Krok: wydanie postanowienia w sprawie

W myśl art. 12 Konwencji haskiej wydanie dziecka uprowadzonego jest co do zasady obowiązkowe.

Konwencja haska przewiduje jednak wyjątki, a zasadnicze znaczenie – podobnie jak w przypadku wszystkich spraw opiekuńczych – zasadnicze znaczenie ma dobro dziecka.

W postanowieniu o odebraniu osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką w sprawie prowadzonej na podstawie konwencji haskiej sąd nakazuje zobowiązanemu zapewnić powrót tej osoby do państwa, w którym bezpośrednio przed naruszeniem prawa wynikającego z władzy rodzicielskiej lub opieki miała miejsce stałego pobytu, w terminie nieprzekraczającym dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia.

Postanowienie w przedmiocie odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką w sprawie prowadzonej na podstawie konwencji haskiej wymaga uzasadnienia, które sporządza się w terminie dwóch tygodni od dnia ogłoszenia.

Postanowienie wraz z uzasadnieniem doręcza się z urzędu uczestnikom postępowania oraz prokuratorowi.

Postanowienie się skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu się.

Jeżeli wydanie dziecka jest sprzeczne z jego dobrem (np. powrót groziłby jego zdrowiu fizycznemu lub psychicznemu), wówczas sąd odmawia jego wydania.

W myśl art. 5191 § 21 i 22 k.p.c. w sprawach o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. przysługuje skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną mogą wnieść Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Dziecka lub Rzecznik Praw Obywatelskich w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia.