Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2013 r.
Autor:

Odmowa oraz zakaz przekazania osoby ściganej europejskim nakazem aresztowania (odmowa przekazania biernego)

Odmowa oraz zakaz przekazania osoby ściganej europejskim nakazem aresztowania (odmowa przekazania biernego)

Odmowa oraz zakaz przekazania osoby ściganej europejskim nakazem aresztowania (odmowa przekazania biernego)

Europejski Nakaz Aresztowania jest instytucją należącą do tzw. III Filara prawa europejskiego. Został on przedstawiony przez Radę Unii Europejskiej, a następnie przyjęty jako tzw. Decyzja Ramowa w dniu 13 czerwca 2002 r. (Dz. Urz. Wsp. Eur., 18.07.2002, L 190/12, 2002/584 JHA). Decyzje ramowe mają służyć zbliżaniu ustawodawstw państw członkowskich Unii Europejskiej i wiążą je co do treści, jednak forma i metoda wdrożenia zależy od konkretnego ustawodawcy (nie wywołują zatem skutków bezpośrednich). Jak wskazano w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy zmieniającej kodeks postępowania karnego, w stosunkach między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, Europejski Nakaz Aresztowania wchodzi w miejsce dotychczasowych konwencji ekstradycyjnych (Konwencji Rady Europy z 1957 r., Konwencji UE z 1995 i 1996 r., Konwencji wykonawczej Schengen z 1990 r., w części dotyczącej ekstradycji). Zobligowano państwa członkowskie do implementacji ww. Decyzji Ramowej do dnia 31 grudnia 2003 r. Jednakże przewidziano możliwość złożenia deklaracji odnośnie kwestii, że do przestępstw popełnionych w określonej dacie, będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy ekstradycyjne. W związku z powyższym, w dniu 18 marca 2004 r. znowelizowano kodeks postępowania karnego poprzez dodanie rozdziałów 65a oraz 65b dotyczących wystąpienia do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o przekazanie osoby ściganej na podstawie Europejskiego Nakazu Aresztowania (tzw. przekazanie czynne), jak i wystąpienia państwa członkowskiego Unii Europejskiej w tej sprawie do sądów polskich (tzw. przekazanie bierne). Należy przypomnieć, że początkowo podnoszono, że nowa regulacja kodeksu postępowania karnego nie jest sprzeczna z Konstytucją RP (podobne wątpliwości powstały zresztą także i w innych krajach Unii Europejskiej). Wskazywano bowiem, że wydanie (extradition) nie jest przekazaniem-dostarczeniem (surrender) i że nie chodzi o przekazanie państwu obcemu, lecz tylko jego organom sądowym. Jednakże argumentacja taka musiała budzić uzasadnione wątpliwości. Dlatego też konieczne było pójście śladem kilku innych państw europejskich, które zdecydowały się na nowelizacje swych konstytucji. Dopiero jednak z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2005 r. uznające za sprzeczny przepis kodeksu postępowania karnego zezwalający na przekazywanie obywatela polskiego w trybie Europejskiego Nakazu Aresztowania, znowelizowano Konstytucję w Artykule 55 (przepis ten został zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 8 września 2006 r., Dz. U. z 2006 r. Nr 200, poz. 1471; wszedł zaś w życie w dniu 7 listopada 2006 r.). Zob. J. Izydorczyk [w:] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 363–394; J. Izydorczyk, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, Edukacja Prawnicza 2009, nr 2 (104), s. 24–27; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1206–1351.

Przekazanie bierne w trybie Europejskiego Nakazu Aresztowania jest szeroko regulowane w przepisach art. 607k–607zc k.p.k. (Rozdział 65b kodeksu postępowania karnego).

Pomimo wręcz rewolucyjnych rozwiązań instytucji europejskiego nakazu aresztowania, w pewnych sytuacjach ustawodawca przewiduje zakaz przekazania albo też obowiązek, względnie uprawnienie do odmowy wykonania nakazu europejskiego (europejskiego nakazu aresztowania biernego). W razie zaistnienia chociażby jednej z takich okoliczności, sąd okręgowy rozpoznający sprawę zobligowany jest więc do wydania postanowienia o odmowie wykonania nakazu europejskiego - czyli odmowy przekazania osoby ściganej; postanowienie to, na mocy art. 607l § 3 k.p.k., oczywiście jest zaskarżalne zażaleniem. Zob. S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013. Jednakże z drugiej strony uregulowano sytuację, gdy nie jest nawet wymagane spełnienie fundamentalnej przesłanki przy wydawaniu/przekazywaniu - tzw. podwójnej przestępności czynu (zob. art. 607w k.p.k.).

Krok: przesłanki odmowy obligatoryjnej wykonania ENA z art. 607p k.p.k.

Przypadki odmowy obligatoryjnej wykonania nakazu europejskiego przewiduje art. 607p § 1 k.p.k., zgodnie z którym sąd odmawia wykonania nakazu europejskiego, jeżeli:

1) przestępstwo, którego dotyczy nakaz europejski, w wypadku jurysdykcji polskich sądów karnych, podlega darowaniu na mocy amnestii (chodzi tutaj jednak o abolicję, która może być zawarta w ewentualnej ustawie amnestyjnej);

2) w stosunku do osoby ściganej zapadło w innym państwie prawomocne orzeczenie co do tych samych czynów oraz, w wypadku skazania za te same czyny, osoba ścigana odbywa karę lub ją odbyła albo kara nie może być wykonana według prawa państwa, w którym zapadł wyrok skazujący (chodzi o przeszkody ne bis in idem oraz inne, jak np. przedawnienie);

3) w stosunku do osoby ściganej zapadło prawomocne orzeczenie o przekazaniu do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (przeszkoda procesowa wyprzedzenia);

4) osoba, której dotyczy nakaz europejski, z powodu wieku nie ponosi według prawa polskiego odpowiedzialności karnej za czyny będące podstawą wydania nakazu europejskiego (chodzi o dolną granicę odpowiedzialności karnej; jak wiadomo prawo polskie nie przewiduje granicy górnej);

5) naruszałoby to wolności i prawa człowieka i obywatela (przesłanka obiektywna, ale oceniana subiektywnie); oraz

6) nakaz wydany został w związku z przestępstwem popełnionym bez użycia przemocy z przyczyn politycznych (tradycyjna ochrona wynikająca z prawa międzynarodowego oraz prawa karnego).

Ponadto na podstawie art. 607p § 2 k.p.k., jeżeli nakaz europejski został wydany wobec osoby ściganej, która jest obywatelem polskim, wykonanie nakazu może nastąpić pod warunkiem, że czyn, którego nakaz europejski dotyczy, nie został popełniony na terytorium Polski ani na polskim statku wodnym lub powietrznym oraz stanowił przestępstwo według prawa polskiego lub stanowiłby przestępstwo według prawa polskiego w razie popełnienia na terytorium Polski zarówno w czasie jego popełnienia, jak i w chwili wpłynięcia nakazu europejskiego (są to także okoliczności obiektywne).

Krok: przesłanki zakazu wykonania ENA z art. 607s § 1 k.p.k.

Zgodnie z art. 607s § 1 k.p.k. nie podlega wykonaniu nakaz europejski wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka polegającego na pozbawieniu wolności wobec osoby ściganej, będącej obywatelem polskim albo korzystającej w Polsce z prawa azylu, jeżeli nie wyrazi ona zgody na przekazanie (jak już wcześniej powiedziano są to okoliczności obiektywne i ustalenie kto jest obywatelem polskim lub azylantem w Polsce odbywa się na podstawie przepisów prawa administracyjnego; nie jest to przy tym skomplikowane ani też utrudnione dla organów procesowych, np. takie osoby posiadają nr PESEL). Jeżeli chodzi o wskazany wymóg uzyskania zgody, jako wyłączający ww. zakaz, to powinna ona zostać wyrażona w sposób świadomy i wolny od przymusu; nie ma przy tym oczywiście obowiązku uzasadniania braku zgody. Może to nastąpić w formie pisemnej albo ustnie przed prokuratorem (np. w trakcie przesłuchania, o którym mowa w art. 607k § 2 k.p.k.) lub przed sądem na posiedzeniu, o którym mowa w art. 607l § 1 k.p.k.; w razie złożenia oświadczenia w formie ustnej należy ten fakt utrwalić w protokole (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1301; S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013).

W przypadku braku zgody, odmawiając przekazania, sąd okręgowy w formie postanowienia orzeka o wykonaniu kary albo środka, orzeczonych przez organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego (zob. art. 607s § 3 k.p.k.). W postanowieniu takim sąd określa kwalifikację prawną czynu według prawa polskiego. Jeżeli kara lub środek, orzeczone przez organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego, przekracza górną granicę ustawowego zagrożenia, sąd określa podlegającą wykonaniu karę lub środek według prawa polskiego, w wysokości odpowiadającej górnej granicy ustawowego zagrożenia, uwzględniając okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonaną tam karę lub środek. Jeżeli do nakazu europejskiego nie dołączono dokumentów lub informacji niezbędnych do wykonania kary na terytorium Polski, sąd odracza posiedzenie i zwraca się do właściwego organu państwa wydania nakazu europejskiego o nadesłanie takich dokumentów lub informacji (zob. art. 607s § 4 k.p.k.). Na mocy art. 607s § 5 k.p.k. wykonanie kary odbywa się według przepisów prawa polskiego; przepisy rozdziału 66g („Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie kary pozbawienia wolności”) stosuje się odpowiednio, z wyjątkiem art. 611tg k.p.k., art. 611ti § 23 k.p.k., art. 611tk k.p.k., art. 611tm k.p.k., art. 611to § 2 k.p.k. oraz art. 611tp k.p.k.

Krok: przesłanki odmowy fakultatywnej wykonania ENA

Odmowa fakultatywna wykonania nakazu europejskiego przede wszystkim wchodzi w grę w art. 607s § 2 k.p.k., zgodnie z którym można odmówić wykonania nakazu europejskiego, jeżeli osoba ścigana ma miejsce zamieszkania (zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu) lub stale przebywa na terytorium Polski (co ocenia się wg stanu faktycznego z uwzględnieniem określonych regulacji prawa administracyjnego). W takim przypadku odmawiając przekazania sąd orzeka o wykonaniu kary albo środka, orzeczonych przez organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego (zob. art. 607s § 3 k.p.k.). Jeżeli osoba ścigana nie wyrazi zgody na przekazanie, sąd okręgowy wydaje postanowienie o odmowie wykonania nakazu europejskiego.

Na podstawie art. 607s § 4 k.p.k. w postanowieniu (wydanym na mocy art. 607s § 3 k.p.k.), sąd określa kwalifikację prawną czynu według prawa polskiego. Jeżeli kara lub środek, orzeczone przez organ sądowy państwa wydania nakazu europejskiego, przekracza górną granicę ustawowego zagrożenia, sąd określa podlegającą wykonaniu karę lub środek według prawa polskiego, w wysokości odpowiadającej górnej granicy ustawowego zagrożenia, uwzględniając okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonaną tam karę lub środek. Jeżeli do nakazu europejskiego nie dołączono dokumentów lub informacji niezbędnych do wykonania kary na terytorium Polski, sąd odracza posiedzenie i zwraca się do właściwego organu państwa wydania nakazu europejskiego o nadesłanie takich dokumentów lub informacji. Na mocy art. 607s § 5 k.p.k. wykonanie kary odbywa się według przepisów prawa polskiego; przepisy rozdziału 66g („Wystąpienie państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie kary pozbawienia wolności”) stosuje się odpowiednio, z wyjątkiem art. 611tg k.p.k., art. 611ti § 23 k.p.k., art. 611tk k.p.k., art. 611tm k.p.k., art. 611to § 2 k.p.k. oraz art. 611tp k.p.k. Zaskarżalność wskazanego postanowienia w części dotyczącej przejęcia do wykonania kary orzeczonej w państwie wydania nakazu europejskiego wynika bowiem obecnie wprost ze stosowanego odpowiednio art. 611tj § 2 k.p.k., do którego odsyła przepis art. 607s § 5 k.p.k. Zob. S. Steinborn: Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013.

Ponadto można odmówić wykonania nakazu europejskiego (art. 607r § 1 k.p.k.), jeżeli: 1) przestępstwo będące podstawą wydania nakazu europejskiego, inne niż wymienione w art. 607w k.p.k., nie stanowi przestępstwa według prawa polskiego (przepisu § 1 pkt 1 nie stosuje się, jeżeli czyn nie stanowi przestępstwa z powodu braku lub odmiennego uregulowania w prawie polskim odpowiednich opłat, podatków, ceł lub zasad obrotu dewizowego - art. 607r § 2 k.p.k.); 2) przeciwko osobie ściganej, której dotyczy nakaz europejski, toczy się w Polsce postępowanie karne o przestępstwo, które stanowi podstawę nakazu europejskiego (co wynika z zasady legalizmu oraz zasady wyprzedzenia); 3) wobec osoby ściganej, w związku z czynem będącym podstawą wydania nakazu europejskiego zapadło prawomocne orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania, o umorzeniu postępowania lub inne orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (przeszkoda ne bis in idem); 4) według prawa polskiego nastąpiło przedawnienie ścigania lub wykonania kary, a przestępstwa, których to dotyczy, podlegały jurysdykcji sądów polskich (tzw. polska przeszkoda procesowa); 5) nakaz europejski dotyczy przestępstw, które według prawa polskiego zostały popełnione, w całości lub w części, na terytorium Polski, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym (podobnie jak wcześniej wynika to z zasady legalizmu oraz zasady wyprzedzenia); oraz 6) za czyn zabroniony, którego dotyczy nakaz europejski, w państwie wydania nakazu europejskiego można orzec karę dożywotniego pozbawienia wolności albo inny środek polegający na pozbawieniu wolności bez możliwości ubiegania się o jego skrócenie (z uwagi na surowość kary wg aksjologii polskiego ustawodawcy).

Ponadto można odmówić wykonania nakazu europejskiego, wydanego w celu wykonania kary albo środka polegającego na pozbawieniu wolności, orzeczonych pod nieobecność osoby ściganej (art. 607r § 3 k.p.k.), chyba że: 1) osobę ściganą wezwano do udziału w postępowaniu lub w inny sposób zawiadomiono o terminie i miejscu rozprawy albo posiedzenia, pouczając, że niestawiennictwo nie stanowi przeszkody dla wydania orzeczenia albo miała ona obrońcę, który był obecny na rozprawie lub posiedzeniu; 2) po doręczeniu osobie ściganej odpisu orzeczenia wraz z pouczeniem o przysługującym jej prawie, terminie i sposobie złożenia w państwie wydania nakazu wniosku o przeprowadzenie z jej udziałem nowego postępowania sądowego w tej samej sprawie, osoba ścigana w ustawowym terminie nie złożyła takiego wniosku albo oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia; oraz 3) organ, który wydał nakaz europejski, zapewni, że niezwłocznie po przekazaniu osoby ściganej do państwa wydania nakazu, zostanie jej doręczony odpis orzeczenia wraz z pouczeniem o przysługującym jej prawie, terminie i sposobie złożenia wniosku o przeprowadzenie z jej udziałem nowego postępowania sądowego w tej samej sprawie (należy przy tym pamiętać, że osobę ściganą należy pouczyć o prawie żądania odpisu orzeczenia; informację o zgłoszeniu żądania odpisu orzeczenia przekazuje się niezwłocznie państwu wydania nakazu europejskiego, a po otrzymaniu orzeczenia doręcza się go osobie ściganej; zgłoszenie żądania nie wstrzymuje wykonania nakazu europejskiego - zob. art. 607u k.p.k.). Ta podstawa odmowy wykonania nie ma w ogóle zastosowania w odniesieniu do nakazu europejskiego wydanego w celu przeprowadzenia przeciwko osobie ściganej postępowania karnego w państwie wydania nakazu europejskiego; ponadto w sytuacji regulowanej przez art. 607r § 3 k.p.k. nie ma znaczenia, czy orzeczenie zapadło po przeprowadzeniu rozprawy lub posiedzenia, natomiast istotne jest tylko to, czy na takiej rozprawie lub posiedzeniu była obecna osoba ścigana. Zob. S. Steinborn: Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013.

Krok: możliwość przekazania warunkowego osoby ściganej

Jednakże jest jeszcze jedna instytucja - tzw. przekazanie warunkowe osoby ściganej, które jest uregulowane w przepisie art. 607t k.p.k., który implementuje unormowanie zawarte w art. 5 pkt 3 decyzji ramowej o europejskim nakazie aresztowania. Zgodnie z ww. art. 607t § 1–2 k.p.k., jeżeli nakaz europejski został wydany w celu ścigania osoby, która jest obywatelem polskim albo korzysta w Polsce z prawa azylu (okoliczności obiektywne), przekazanie może nastąpić pod warunkiem, że osoba ta będzie odesłana na terytorium Polski po prawomocnym zakończeniu postępowania w państwie wydania nakazu europejskiego. W razie skazania takiej osoby na karę pozbawienia wolności albo orzeczenia wobec niej innego środka polegającego na pozbawieniu wolności stosuje się odpowiednio przepisy art. 607s § 3–5 k.p.k. (tj. orzeczenie wykonania kary, kwalifikacja prawna).

Jeżeli sąd okręgowy orzeka o wykonaniu takiego nakazu europejskiego (art. 607t § 1 k.p.k.) w treści postanowienia musi zastrzec wspomnianą klauzulę, że przekazanie następuje pod warunkiem, iż w razie orzeczenia kary pozbawienia wolności lub innego środka polegającego na pozbawieniu wolności osoba ta będzie odesłana na terytorium Polski po prawomocnym zakończeniu postępowania w państwie wydania ENA. Jak się wskazuje w literaturze (zob. S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013) w praktyce niektórych państw członkowskich UE wymaga się dodatkowo pisemnego zapewnienia ze strony państwa wydania nakazu europejskiego, że osoba ścigana zostanie zwrotnie przekazana w celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo będące podstawą wydania nakazu. Gdy przekazany zostanie odesłany po skazaniu go na karę (środek) pozbawienia wolności (jak już powiedziano) mają zastosowanie przepisy art. 607s § 3–5 k.p.k. Sąd okręgowy, który orzekał w sprawie przekazania warunkowego, wydaje teraz zaskarżalne postanowienie o wykonaniu tej kary (środka), będąc przy tym związany wymiarem orzeczonej kary (zob. art. 611tj k.p.k. w zw. z art. 607s § 5 k.p.k.; por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 1303).

Krok: przesłanki wyłączenia wymogu podwójnej przestępności czynu

Wyjątkową regulacją jest ta określona w art. 607w k.p.k., bowiem wyłącza ona tradycyjną i ochronną zasadę (wymóg) podwójnej przestępności czynu. Instytucja europejskiego nakazu aresztowania de facto przełamuje tę znaną od dawna w prawie międzynarodowym (karnym) zasadę stosowaną przy wydawaniu. Wyjątek ten dotyczy osoby, która nie jest obywatelem polskim (czyli może to być obywatel państwa UE, państwa trzeciego oraz bezpaństwowiec). Jak się wskazuje w doktrynie zastosowanie tego przepisu i wyłączenie wymogu podwójnej przestępności wymaga zatem łącznego stwierdzenia przez sąd orzekający w przedmiocie wykonania nakazu europejskiego, że: po pierwsze - czyn, którego dotyczy nakaz europejski, stanowi przestępstwo w myśl prawa państwa wydania nakazu; po wtóre - czyn ten należy do jednej z 33 kategorii przestępstw wymienionych w art. 607w k.p.k.; po trzecie - czyn ten jest zagrożony w państwie wydania nakazu europejskiego karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności lub też można za niego w takim wymiarze orzec inny środek polegający na pozbawieniu wolności; oraz po czwarte - nakaz europejski dotyczy osoby niebędącej obywatelem polskim. Zob. S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013.

Zatem zgodnie z omawianym przepisem art. 607w k.p.k., jeżeli nakaz europejski dotyczy osoby niebędącej obywatelem polskim, okoliczność, że czyn nie jest przestępstwem według prawa polskiego, nie stanowi przeszkody do wykonania nakazu europejskiego, o ile dotyczy on czynu zagrożonego w państwie jego wydania karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności albo czynu, za który może być orzeczony co najmniej w tym samym wymiarze inny środek polegający na pozbawieniu wolności, będącego przestępstwem:

1) udziału w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnianie przestępstw;

2) o charakterze terrorystycznym;

3) handlu ludźmi;

4) przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego;

5) nielegalnego wytwarzania, przetwarzania, przemytu środków odurzających, prekursorów, środków zastępczych lub substancji psychotropowych lub obrotu nimi;

6) nielegalnego obrotu bronią, amunicją, materiałami wybuchowymi lub radioaktywnymi;

7) łapownictwa i płatnej protekcji;

8) oszustwa;

9) wprowadzania do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł;

10) fałszowania oraz obrotu fałszywymi pieniędzmi lub innymi środkami płatniczymi;

11) przeciwko ochronie danych gromadzonych, przechowywanych, przetwarzanych lub przekazywanych w systemie informatycznym;

12) przeciwko środowisku naturalnemu, w tym nielegalnego obrotu zagrożonymi gatunkami zwierząt i roślin;

13) udzielenia pomocy w nielegalnym przekroczeniu granicy lub pobycie;

14) zabójstwa;

15) spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu;

16) nielegalnego obrotu organami i tkankami ludzkimi;

17) bezprawnego pozbawienia człowieka wolności;

18) uprowadzenia człowieka dla okupu;

19) wzięcia lub przetrzymywania zakładnika;

20) popełnionym z powodów narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość;

21) rozboju z użyciem broni palnej lub groźby jej użycia;

22) wymuszenia rozbójniczego z użyciem broni palnej lub groźby jej użycia;

23) nielegalnego obrotu dobrami kultury;

24) sprzeniewierzenia cudzego mienia;

25) podrabiania oraz obrotu podrobionymi wyrobami;

26) fałszowania oraz obrotu sfałszowanymi dokumentami;

27) nielegalnego obrotu hormonami lub podobnymi substancjami;

28) obrotu kradzionymi pojazdami mechanicznymi;

29) zgwałcenia;

30) podpalenia;

31) należącym do właściwości Międzynarodowego Trybunału Karnego;

32) porwania statku wodnego lub powietrznego; oraz

33) sabotażu. Zob. J. Izydorczyk [w:] M. Królikowski, P. Wiliński, J. Izydorczyk, Podstawy prawa karnego międzynarodowego, Warszawa 2008, s. 363-394; J. Izydorczyk, Współpraca międzynarodowa w sprawach karnych, Edukacja Prawnicza 2009, nr 2 (104), s. 24–27; G. Jaworski, A. Sołtysińska, Postępowanie w sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych, Warszawa 2010.

Jak się słusznie wskazuje w literaturze nie chodzi tutaj o sytuację, gdy wymieniony tam czyn jest przestępstwem w myśl prawa polskiego, ale wręcz przeciwnie, gdy właśnie takiego przestępstwa prawo polskie nie przewiduje. Podnosi się więc, że zupełnie bezprzedmiotowe jest zatem nawiązywanie do nazw przestępstw istniejących w naszym prawie. Polskie prawo nie jest tu bowiem w ogóle podstawą oceny (zob. S. Steinborn, Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Lex 2013, i tam przywołana literatura). Zresztą można dodać, że chodzi tutaj o poważne przestępstwa, które są zabronione w każdym cywilizowanym państwie, a jedynie ich regulacja (redakcja) - oraz poszczególne znamiona - odbiegać mogą od prawa polskiego.