Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 listopada 2019 r.
Autorzy:

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności

Procedura pozwala ustalić, czy w stanie prawnym obowiązującym od 1.11.2019 r. istnieje obowiązek dokonania zapłaty za nabyte towary lub usługi z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.

Krok: dokonana ma zostać zapłata za nabyte lub mające zostać nabyte towary lub usługi

Z początkiem lipca 2018 r. do ustawy z 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2020 r. poz. 106 ze zm.) – dalej u.p.t.u., zostały dodane przepisy określające stosowanie tzw. mechanizmu podzielonej płatności (ang. split payment). Do końca października 2019 r. korzystanie przez podatników z tego mechanizmu było zawsze dobrowolne. Zmieniło się to z dniem 1.11.2019 r., od kiedy to w niektórych przypadkach stosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest obowiązkowe. Jest tak, jeżeli łącznie spełnionych jest pięć warunków

Krok: czy podatnik otrzymał fakturę z wykazaną kwotą VAT albo przekazuje zawierającą kwotę VAT całość lub część zapłaty przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi?

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności może istnieć wyłącznie w przypadkach, gdy stosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest w ogóle możliwe. Z art. 108a ust. 1 u.p.t.u. wynika zaś, że zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności dokonać mogą podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą VAT. Powoduje to, że wyłącznie podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą VAT, mogą być obowiązani do stosowania mechanizmu podzielonej płatności.

Wyjątek od tej zasady dotyczy przypadków dokonywania w całości lub części zapłaty (np. wpłaty zaliczki) przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi. Ponieważ dotyczący takich płatności art. 108a ust. 1c u.p.t.u. przewiduje odpowiednie stosowanie m.in. art. 108a ust. 1a u.p.t.u., konieczne może być dokonywanie takich płatności z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności.

Należy przy tym dodać, że podatnikami VAT są wszystkie podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu VAT (zob. art. 15 ust. 1 u.p.t.u.), a więc nie tylko podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, ale również podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT zwolnieni oraz podatnicy niezarejestrowani. Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności obciążać zatem może wszystkich tych podatników.

Krok: czy otrzymana faktura dokumentuje nabycie towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u. albo nabycia towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u. dotyczy kwota płacona przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi?

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej istnieć może jedynie, jeżeli:

1) otrzymana faktura dokumentuje nabycie towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u., albo

2) nabycia towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u. dotyczy kwota płacona przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi.

Załącznik nr 15 do u.p.t.u. zawiera 150 pozycji. Do towarów i usług wymienionych w tym załączniku należą:

1) towary i usługi objęte przed 1.11.2019 r. stosowaniem mechanizmu odwrotnego obciążenia w transakcjach krajowych (np. różnego rodzaju odpady oraz roboty budowlane),

2) towary należące przed 1.11.2019 r. do towarów, w których przypadku nabywcy ponosić mogą odpowiedzialność solidarną za zaległości podatkowe nabywców (np. paliwa, oleje opałowe oraz oleje smarowe),

3) dodatkowo szereg innych towarów, np. węgiel i produkty węglowe, niektóre maszyny i urządzenia elektryczne (np. telewizory) oraz części i akcesoria do pojazdów silnikowych.

Krok: czy kwota należności ogółem na fakturze przekracza 15.000 zł?

Obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej może istnieć tylko, jeżeli kwota należności ogółem (kwota brutto) na fakturze przekracza 15.000 zł. W przypadkach gdy kwota brutto na fakturze lub dokonywana zapłata nie przekraczają tej kwoty, nie istnieje obowiązek dokonywania płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.

Z objaśnień Ministra Finansów z 23.12.2019 r. w sprawie mechanizmu podzielonej płatności, że kwota należności ogółem na fakturze (a nie kwota dokonywanej płatności) decyduje o istnieniu obowiązku dokonania płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności nie tylko w przypadku opłacania faktur „końcowych”, ale również w przypadku dokonywania płatności całości lub części zapłaty przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi. Nie do końca wiadomo o jaką fakturę chodzi, gdyż Minister Finansów nie wskazuje tego jednoznacznie. Skoro jednak Minister Finansów wskazuje, że „w przypadku zapłaty zaliczki w mechanizmie podzielonej płatności, podatnik powinien być w stanie udokumentować, że płacona przez niego zaliczka dotyczy konkretnej faktury, którą otrzymał po zapłacie zaliczki”, należy moim zdaniem przyjąć, że chodzi o fakturę dokumentującą wpłaconą kwotę, czyli:

1) wartość brutto faktury zaliczkowej – jeżeli wpłacona kwota jest dokumentowana fakturą zaliczkową;

2) wartość brutto „zwykłej” faktury – jeżeli wpłacona kwota nie jest dokumentowana fakturą zaliczkową (np. dlatego że wpłata następuje w tym samym miesiącu co dostawa towarów lub wykonanie usługi, a w konsekwencji podatnik wystawia jedynie „zwykłą” fakturę dokumentującą tą czynność).

Krok: czy płatność jest dokonywana w drodze potrącenia, o którym mowa w art. 498 k.c.?

art. 108a ust. 1d u.p.t.u. wynika, że obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności nie istnieje w przypadku dokonania potrącenia, o którym mowa w art. 498 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.). Wyłączenie to stosuje się w zakresie, w jakim kwoty należności są potrącane.

Krok: czy płatność wynika z faktury dokumentującej transakcje realizowane w wykonaniu umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym, a podmiot, na rzecz którego dokonywana jest płatność, jest partnerem prywatnym, z którym podmiot publiczny zawarł umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym, lub jednoosobową spółką partnera prywatnego albo spółką kapitałową, której jedynymi wspólnikami są partnerzy prywatni, z którą podmiot publiczny zawarł umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym?

art. 108a ust. 1d u.p.t.u. wynika, że obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności nie istnieje w przypadku dokonywania płatności kwoty należności wynikającej z faktury dokumentującej transakcje realizowane w wykonaniu umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 19.12.2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 711 ze zm.), jeżeli podmiot, na rzecz którego dokonywana jest płatność, na dzień dokonania dostawy był:

1) partnerem prywatnym, z którym podmiot publiczny zawarł umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym, lub

2) jednoosobową spółką partnera prywatnego albo spółką kapitałową, której jedynymi wspólnikami są partnerzy prywatni, z którą podmiot publiczny zawarł umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym.

Krok: czy otrzymana faktura lub kwota zapłaty dotyczą wyłącznie towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u.?

Jednym z warunków stosowania mechanizmu podzielonej płatności jest, aby kwota należności na fakturze przekraczała 15.000 zł albo kwotę tę przekracza całość lub część zapłaty przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi. Dla spełnienia tego warunku istotna jest przy tym kwota należności ogółem na fakturze (lub kwota dokonywanej zapłaty przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi), a nie kwota należności za towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do u.p.t.u. (względnie kwota dokonywanej zapłaty przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi przypadająca na towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do u.p.t.u.). W konsekwencji obowiązek dokonywania płatności z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności istnieje nawet, jeżeli w niewielkiej części faktura dokumentuje dostawy takich towarów lub usług (względnie w niewielkiej części takich towarów lub usług dotyczy kwota zapłaty dokonywanej przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi).

Jednakże w przypadkach stosowania mechanizmu podzielonej płatności może być konieczne tylko w stosunku do części faktury przypadającej na towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do u.p.t.u. (względnie tylko w stosunku do części kwoty zapłaty dokonywanej przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi przypadającej na te towary lub usługi). W pozostałej części stosowanie mechanizmu podzielonej płatności nie jest konieczne.

Krok: część zapłaty musi zostać dokonana z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności

Część zapłaty musi zostać dokonana z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatność, jeżeli otrzymana faktura tylko w części dokumentuje nabycie towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u. albo jeżeli tylko w części towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u. dotyczy kwota zapłaty dokonywanej przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi przypadającej na te towary lub usługi. W przypadkach stosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest konieczne tylko w stosunku do części faktury przypadającej na towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do u.p.t.u. albo tylko w stosunku do części kwoty zapłaty dokonywanej przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi przypadającej na te towary lub usługi. W pozostałej części zapłata może być dokonana w dowolny sposób (w tym z dobrowolnym zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności).

W przypadku stwierdzenia, że podatnik dokonał płatności z naruszeniem obowiązku zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego, co do zasady, ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty podatku przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do u.p.t.u. (zob. art. 108a ust. 7 zdanie pierwsze u.p.t.u.). Nie dotyczy to:

1) osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe (zob. art. 108a ust. 7 zdanie drugie u.p.t.u.),

2) przypadków, gdy dostawca lub usługodawca rozliczył całą kwotę podatku wynikającą z faktury, która została zapłacona z naruszeniem obowiązku zastosowania mechanizmu podzielonej płatności (zob. art. 108a ust. 8 u.p.t.u.).

Zob. również procedura Sankcje za naruszenie obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności.

Krok: cała zapłata musi zostać dokonana z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności

Cała zapłata musi zostać dokonana z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatność, jeżeli otrzymana faktura dokumentuje wyłącznie nabycie towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do u.p.t.u. albo jeżeli wyłącznie tych towarów lub usług dotyczy kwoty zapłaty dokonywanej przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi przypadającej na te towary lub usługi.

W przypadku stwierdzenia, że podatnik dokonał płatności z naruszeniem obowiązku zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego, co do zasady, ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty podatku przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do u.p.t.u. (zob. art. 108a ust. 7 zdanie pierwsze u.p.t.u.). Nie dotyczy to:

1) osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe (zob. art. 108a ust. 7 zdanie drugie u.p.t.u.),

2) przypadków, gdy dostawca lub usługodawca rozliczył całą kwotę podatku wynikającą z faktury, która została zapłacona z naruszeniem obowiązku zastosowania mechanizmu podzielonej płatności (zob. art. 108a ust. 8 u.p.t.u.).

Krok: zapłata może być dokonana w dowolny sposób

Jeżeli nie jest spełniony choćby jeden z warunków istnienia obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności, zapłata może być dokonana w dowolny sposób, w tym z dobrowolnym zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.