Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2016 r.
Autorzy:

Nieujawnione źródła przychodu

Nieujawnione źródła przychodu

Nieujawnione źródła przychodu

Aby móc wydawać, najpierw trzeba zarobić. Jeżeli podatnik wydaje więcej, niż zarabia, sytuacja staje się podejrzana i może być wynikiem kontroli. W przypadku gdy organ stwierdzi, że podatnik nie potrafi określić, skąd ma pieniądze, wymierza podatek przy zastosowaniu stawki 75%, co stanowi znaczną dolegliwość. Dlatego planując duże wydatki, podatnicy powinni zadbać o to, aby mieć na nie pokrycie w przychodach opodatkowanych lub zwolnionych z opodatkowania.

Krok: (!) wszczęcie postępowania

Organ kontroli (organ podatkowy) może wszcząć swoje postępowanie na zasadzie przypadkowości (np. losowo wybierając podatnika). W przypadku postępowań dotyczących przychodów z nieujawnionych źródeł przychodów najczęściej jednak dochodzi do wszczęcia postępowania z powodu znacznych wydatków dokonywanych przez podatników – w szczególności chodzi o zakup nieruchomości (pamiętajmy, że notariusze mają obowiązek informować o takich transakcjach organy podatkowe – wypełniają w ten sposób swoje obowiązki płatnika w zakresie podatku od spadków i darowizn oraz podatku od czynności cywilnoprawnych). Uwagę organów kontroli mogą także zwrócić podatnicy, którzy np. często zmieniają samochody, często jeżdżą na zagraniczne wycieczki, mają dużo kont bankowych, czy duże pakiety akcji spółek. Oczywiście prawdopodobieństwo wszczęcia postępowania jest wtedy niższe niż przy nieruchomościach (w szczególności w dużych miastach, gdzie każdy jest anonimowy), ale czasem można wpaść w kłopoty podatkowe, choćby zamieszczając zdjęcia w portalach internetowych lub mając „życzliwych” sąsiadów. Kolejna grupa zwiększonego ryzyka to przedsiębiorcy od lat będący na stracie.

Uwaga! Ryzyko: Chwalenie się majątkiem lub nadmierne wydatki zwiększają ryzyko kontroli.

Krok: (!) wezwanie do złożenia wyjaśnień

Organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej nie posiada kompleksowej informacji o stanie majątkowym podatników, wobec czego nie może wydać decyzji wyłącznie w oparciu o wydatki. Dlatego też, jeżeli poweźmie podejrzenie wobec podatnika, najpierw będzie wzywał go do złożenia wyjaśnień.

Z „nadmiernej” ilości środków można się wytłumaczyć przykładowo kredytem bankowym czy dochodami zagranicznymi, jeżeli nie było obowiązku rozliczania ich w Polsce, dochodami opodatkowanymi ryczałtowo (np. dywidendy), czy rozliczanymi poza ustawą z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1387 z późn. zm.) – dalej u.p.d.o.f. (np. dochody z działalności rolniczej). Należy przy tym podkreślić, że podatnik powinien wykazać wiarygodność takich przychodów – samo stwierdzenie, że pieniądze pochodzą np. z nierządu (nieopodatkowane źródło przychodu), może nie zostać uznane za wiarygodne, jeżeli podatnik nie będzie potrafił wykazać, że faktycznie trudnił się nierządem.

Powołując się na umowę pożyczki lub darowizny, należy pamiętać o zasadach opodatkowania tych umów – np. pożyczki i darowizny otrzymane od najbliższych są wolne od podatku pod warunkiem terminowego zgłoszenia ich w urzędzie skarbowym (podatnicy mają na to 6 miesięcy w przypadku darowizny i 2 tygodnie w przypadku pożyczki). Powołanie się na pożyczkę lub darowiznę niezgłoszoną w urzędzie skarbowym będzie oznaczać konieczność zapłaty podatku (odpowiednio PCC lub podatku od spadków i darowizn) według stawki 20%.

Ważne! W przypadku małych kwot darowizny i pożyczki nie podlegają zgłoszeniu, a więc można się na nie bezpiecznie powoływać (np. w przypadku darowizn i pożyczek od rodzica – nie wymagają zgłoszenia w urzędzie skarbowym umowy do 9637 zł.

Uwaga! Ryzyko: Problemy można mieć nawet wydając legalne i opodatkowane przychody. Na całe szczęście w większości przypadków wystarczy pokazanie umowy kredytowej lub umowy pożyczki.

Krok: (!) udokumentowanie legalnych przychodów przez podatnika

W przypadku przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustawodawca wprowadził zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na podatniku.

Podatnik nie musi przeprowadzać dowodu w zakresie przychodów, jeżeli przychody (dochody) opodatkowane lub przychody (dochody) nieopodatkowane znane są organowi z urzędu lub są możliwe do ustalenia przez organ na podstawie:

1) posiadanych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych;

2) rejestrów publicznych posiadanych przez inne podmioty publiczne, do których organ ma dostęp drogą elektroniczną na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 346 z późn. zm.).

Jeżeli w toku postępowania podatkowego lub postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej podatnik nie udowodni uzyskania przychodów (dochodów) opodatkowanych lub przychodów (dochodów) nieopodatkowanych, stanowiących pokrycie wydatku i nastąpiło przedawnienie zobowiązania podatkowego w stosunku do tych przychodów (dochodów), to ich uzyskanie podatnik może jedynie uprawdopodobnić. Podatnik może zatem np. wskazać świadków, którzy potwierdzą uzyskiwanie przez niego przychodów.

Istotne jest przy tym, aby – z oczywistych względów – przychody były uzyskiwane przez wydatkami (faktycznymi płatnościami). W postępowaniu prowadzonym w zakresie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych przy ustalaniu nadwyżki wydatku nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi podatnik wskazuje przychody (dochody) opodatkowane lub przychody (dochody) nieopodatkowane, którymi pokrywa poszczególne wydatki. Jeżeli podatnik nie wskazał, którymi przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi pokrył poszczególne wydatki, stosuje się zasadę, że najwcześniejszy wydatek jest pokrywany najwcześniejszymi przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi.

Jeżeli podatnik nie dysponuje dowodami potwierdzającymi wartość zgromadzonego w roku podatkowym mienia, wartość tę określa się na dzień poniesienia wydatku, stosując odpowiednio przepis art. 19 u.p.d.o.f. Uwzględniając jednak fakt, że zazwyczaj problem dotyczy nieruchomości, a w akcie notarialnym zawsze podawana jest cena nabycia, zasada ta ma marginalne zastosowanie.

Przykład.

W toku kontroli zostało ustalone, że podatnik nie wykazał przychodów z działalności gospodarczej. Powoduje to, że nie są to przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych, tylko przychody z działalności gospodarczej, a więc podatek należy naliczyć według zasad właściwych dla tej działalności.

Uwaga! Ryzyko: W toku postępowania podatkowego albo w toku postępowania kontrolnego organu kontroli skarbowej ciężar dowodu w zakresie wykazania przychodów (dochodów) opodatkowanych lub przychodów (dochodów) nieopodatkowanych stanowiących pokrycie wydatku spoczywa na podatniku.

Uwaga! Ryzyko: W przypadku nieudowodnienia lub nieuprawdopodobnienia przychodów (dochodów), o których mowa w zdaniu pierwszym, przychody (dochody) te uznaje się za przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych.

Uwaga! Ryzyko: W przypadku ustalenia w postępowaniu podatkowym albo w postępowaniu kontrolnym organu kontroli skarbowej źródła pochodzenia nieujawnionych uprzednio przychodów (dochodów) i ich wysokości, przychody (dochody) te podlegają opodatkowaniu podatkiem na zasadach właściwych dla tych przychodów.

Krok: (!) porównanie wydatków z przychodami

Za przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych uważa się przychody:

1) nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach obejmujące przychody ze źródeł wskazanych przez podatnika, ujawnione w nieprawidłowej wysokości,

2) ze źródeł nieujawnionych obejmujące przychody ze źródeł niewskazanych przez podatnika i nieustalonych przez organ podatkowy lub organ kontroli skarbowej

– w kwocie odpowiadającej nadwyżce wydatku nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi, uzyskanymi przed poniesieniem tego wydatku.

Za wydatek uznaje się wartość zgromadzonego w roku podatkowym mienia lub wysokość wydatkowanych w roku podatkowym środków, w przypadku gdy nie jest możliwe ustalenie roku podatkowego, w którym zgromadzono te środki.

Za przychody (dochody) opodatkowane uznaje się wartości pozostające w dyspozycji podatnika przed poniesieniem wydatku, spełniające łącznie następujące warunki:

1) ich pochodzenie zostało ustalone co do tytułu, kwoty i okresu uzyskania;

2) jest możliwe określenie lub ustalenie zobowiązania podatkowego w odniesieniu do wartości, które mają wpływ na ustalenie takiego zobowiązania, albo zobowiązanie takie zostało określone lub ustalone, albo zostały zgłoszone do opodatkowania.

Za przychody (dochody) nieopodatkowane uznaje się wartości pozostające w dyspozycji podatnika przed poniesieniem wydatku, których pochodzenie zostało ustalone co do tytułu, kwoty i okresu uzyskania, oraz które:

1) były wolne od podatku lub zwolnione od opodatkowania na podstawie przepisów ustawy innych niż przepisy niniejszego rozdziału lub przepisów odrębnych ustaw, albo

2) nie podlegały opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy innych niż przepisy niniejszego rozdziału lub przepisów odrębnych ustaw, albo

3) były objęte obowiązkiem podatkowym w zakresie właściwego podatku, jednak zobowiązanie podatkowe nie powstało albo wygasło wskutek:

a) zaniechania poboru podatku,

b) umorzenia zaległości podatkowej,

c) zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku,

d) przedawnienia.

Jeżeli podatnik uzyskiwał przychody z tytułu udziału w spółce niemającej osobowości prawnej lub ze wspólnego przedsięwzięcia (wspólnej własności), jego przychody i koszty ustala się w proporcji do posiadanych udziałów.

Podstawę opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych stanowi w roku podatkowym przychód odpowiadający kwocie nadwyżki wydatku nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi. W przypadku wystąpienia w roku podatkowym więcej niż jednej nadwyżki, podstawę opodatkowania stanowi suma przychodów odpowiadających kwocie nadwyżek wydatków nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi.

Powyższe oznacza, że organ podatkowy, który poweźmie informację o dużych wydatkach podatnika, wezwie go do złożenia wyjaśnień.

Uwaga! Ryzyko: Obowiązek podatkowy z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych powstaje na ostatni dzień roku podatkowego, w którym powstał przychód w kwocie odpowiadającej nadwyżce wydatku nad przychodami (dochodami) opodatkowanymi lub przychodami (dochodami) nieopodatkowanymi.

Krok: obliczenie podatku (75%)

Od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych zryczałtowany podatek dochodowy wynosi 75% podstawy opodatkowania. Jeżeli jednak zostanie ustalone źródło przychodu, podatek nalicza się na zasadach właściwych dla tego źródła.

Krok: odstąpienie od ustalania przychodów ze źródeł nieujawnionych

Odstąpienie przez organ kontroli od ustalania przychodów ze źródeł nieujawnionych stanowi w praktyce potwierdzenie legalności środków przeznaczonych na zakup składników majątkowych.

Krok: decyzja ustalająca

Podatek od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych ustala, w drodze decyzji, za rok podatkowy, w którym powstał przychód odpowiadający kwocie nadwyżki lub nadwyżek, właściwy organ podatkowy lub właściwy organ kontroli skarbowej.

Od decyzji organu można się odwołać – zob. procedura odwołanie od decyzji.