Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 czerwca 2017 r.
Autorzy:

Nałożenie administracyjnej kary pieniężnej

Nałożenie administracyjnej kary pieniężnej

Nałożenie administracyjnej kary pieniężnej

Zgodnie z definicją przyjętą w przepisie art. 189b k.p.a. administracyjną karą pieniężną jest sankcja o charakterze pieniężnym, nakładana przez organ administracji publicznej w drodze decyzji, w następstwie naruszenia prawa polegającego na niedopełnieniu obowiązku albo naruszeniu zakazu ciążącego na osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Kary pieniężne stanowią instytucje prawa publicznego, są wymierzane przez organy administracyjne, dotyczą dziedzin z zakresu działalności administracji publicznej, stanowią jeden ze środków prawnych odpowiedzialności administracyjnoprawnej (zob. J. Jendrośka, Kary administracyjne [w:] Studia z dziedziny prawa finansowego, prawa konstytucyjnego i ochrony środowiska. Księga jubileuszowa Profesora Marka Mazurkiewicza, red. R. Mastalski, Wrocław 2001, s. 52). Administracyjne kary pieniężne mogą być wymierzane jako dolegliwości za działanie bez wymaganego prawem zezwolenia, za naruszenie zakazu lub nakazu określonego normami prawa, jak również za spowodowanie stanu bezprawia administracyjnego, charakteryzującego się ciągłością w określonym czasie (zob. M. Wincenciak, Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, Warszawa 2008, s. 94). Przepisy działu IVa k.p.a. nie znajdują zastosowania w sprawach nakładania lub wymierzania przez organ administracji publicznej kar na podstawie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia, odpowiedzialności dyscyplinarnej, porządkowej lub z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Krok: stwierdzenie okoliczności, w której wymagane jest nałożenie administracyjnej kary pieniężnej

Organ administracji publicznej po stwierdzeniu okoliczności, względem których przepisy prawa materialnego przewidują nałożenie administracyjnej kary pieniężnej, podejmuje czynności w celu wszczęcia postępowania.

Krok: odebranie zawiadomienia

Zawiadomienie o wszczęciu postępowania jest istotnym aspektem realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu (zob. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2009, s. 285).

Krok: wszczęcie postępowania z urzędu

Organ wszczyna postępowanie administracyjne z urzędu i zawiadamia o tym wszystkie osoby będące stronami w sprawie.

Krok: badanie czy upłynął termin przedawnienia

Organ administracji publicznej ustala, czy upłynął termin przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Krok: czy naruszenie prawa jest następstwem siły wyższej?

Możliwość nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest uzależniona od stwierdzenia, czy do naruszenia prawa, z którego wynika obowiązek ukarania, doszło w następstwie wystąpienia siły wyższej. W orzecznictwie sądów administracyjnych za „siłę wyższąˮ uznaje się przeszkodę nie do pokonania, zdarzenie, którego skutków nie sposób przewidzieć, zdarzenie zewnętrzne, którego skutkom nie można zapobiec, przy czym muszą to być przeszkody o charakterze bezpośrednim. Jako przykłady siły wyższej wskazuje się zdarzenia związane z działaniem sił przyrody, np. powodzie, pożary o dużych rozmiarach, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów czy epidemie. Drugą grupą są sytuacje związane z niecodziennymi zachowaniami zbiorowości, tj. zamieszki, strajki generalne czy działania zbrojne. Trzecia kategoria to działania władzy państwowej, np. zakazy importu i eksportu, blokady granic i portów (wyrok NSA z dnia 30 września 2014 r., II GSK 299/13, LEX nr 1572663).

Krok: czy przepisy szczególne regulują odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia?

Organ administracji publicznej ustala, czy w prowadzonej sprawie przepisy szczególne regulują w sposób odrębny odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielnie pouczenia.

Krok: ocena zasadności obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej

Organ administracji publicznej odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej w przypadkach wskazanych w art. 189f § 1 k.p.a., czyli w sytuacji gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszeń prawa, lub gdy za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej, lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe i uprzednia kara spełniła cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.

Krok: ocena zasadności fakultatywnego odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej

Jeżeli brakuje podstaw do obligatoryjnego odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, to organ administracji publicznej może wyznaczyć stronie termin na przedstawienie dowodów potwierdzających, że usunięto naruszenie prawa lub powiadomiono właściwe podmioty o stwierdzonym naruszeniu prawa. Skorzystanie z tej możliwości pozostaje w gestii uznania organu i jest uzależnione od przyjęcia, że cele, dla których kara miała być nałożona, zostaną osiągnięte.

Krok: wyznaczenie terminu na przedstawienie dowodów usunięcia naruszenia prawa lub powiadomienia właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa

Wyznaczenie stronie terminu na przedstawienie dowodów potwierdzających, że usunięto naruszenie prawa lub powiadomiono właściwe podmioty o stwierdzonym naruszeniu prawa, następuje w drodze postanowienia, w którym organ administracji publicznej określa termin na dokonanie tej czynności oraz sposób powiadomienia.

Krok: odebranie postanowienia

Postanowienie o wyznaczeniu terminu na przedstawienie dowodów jest doręczane stronie.

Krok: ustosunkowanie się do postanowienia

Ustosunkowując się do wezwania do przedłożenia dowodów, strona może udzielić odpowiedzi organowi lub nie podejmować żadnych działań w wyznaczonym terminie.

Krok: brak reakcji

Jeżeli strona w wyznaczonym terminie nie udzieli odpowiedzi na wezwanie, to organ przystępuje do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej.

Krok: udzielenie odpowiedzi na postanowienie

Strona, udzielając odpowiedzi na wezwanie organu do przedstawienia dowodów, powinna dokonać tej czynności w wyznaczonym terminie i poinformować o nich organ w sposób określony w postanowieniu.

Krok: oczekiwanie na odpowiedź

Strona powinna udzielić odpowiedzi na wezwanie organu w terminie określonym w postanowieniu. W razie braku reakcji strony w wyznaczonym terminie organ przystępuje do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej.

Krok: czy przepisy szczególne regulują przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej?

Organ administracji publicznej ustala, czy w prowadzonej sprawie przepisy szczególne regulują w sposób odrębny przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej.

Krok: zastosowanie przepisów szczególnych

Jeżeli w zakresie przesłanek wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej zastosowanie znajdują przepisy szczególne, to organ administracji publicznej, na zasadach z nich wynikających, wymierza administracyjną karę pieniężną.

Krok: ustalenie wymiaru administracyjnej kary pieniężnej

Zgodnie z przepisem art. 189d k.p.a., dokonując wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, organ bierze pod uwagę:

– wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia,

– częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara,

– uprzednie ukaranie za to samo zachowanie, za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe,

– stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa,

– działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa,

– wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła,

– w przypadku osoby fizycznej - warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana.

Ustalenia organu względem poszczególnych dyrektyw wymiaru administracyjnej kary pieniężnej powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji o nałożeniu tej kary.

Krok: upływ terminu

W razie upływu terminu wyznaczonego przez organ na przedstawienie dowodów przez stronę organ podejmuje dalsze działania w celu nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Krok: czy przedstawiono wymagane dowody?

Organ dokonuje oceny, czy strona przedstawiła dowody potwierdzające, że usunięto naruszenie prawa lub powiadomiono właściwe podmioty o stwierdzonym naruszeniu prawa i w zależności od jej wyników odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej albo podejmuje dalsze działania w celu nałożenia tej kary.

Krok: otrzymanie odpowiedzi

Po otrzymaniu przez organ administracji publicznej odpowiedzi strony na wezwanie dokonuje oceny jej treści.

Krok: umorzenie postępowania

Stwierdzenie, że względem zdarzenia powodującego obowiązek nałożenia administracyjnej kary pieniężnej upłynął termin przedawnienia karalności, powoduje, iż kara ta nie może zostać nałożona, a prowadzone postępowanie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Również w razie stwierdzenia, że do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu, a prowadzone postępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Krok: zastosowanie przepisów szczególnych

Jeżeli w zakresie odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia zastosowanie znajdują przepisy szczególne, to organ administracji publicznej, na zasadach z nich wynikających, dokonuje oceny istnienia podstaw do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Krok: odstąpienie od nałożenia kary i pouczenie

Organ administracji publicznej odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w drodze decyzji oraz kieruje do strony pouczenie. Rozstrzygnięcie o odstąpieniu od nałożenia kary następuje wówczas, gdy stwierdzono istnienie obligatoryjnej przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej określonej w przepisie art. 189f § 1 k.p.a. lub w przepisie szczególnym. Odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej wiąże się z koniecznością udzielenia stronie pouczenia, co ma na celu zmniejszenie ryzyka powtórnego naruszenia prawa w przyszłości (rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, VIII kadencja, druk sejm. nr 1183).

Krok: nałożenie administracyjnej kary pieniężnej

Nałożenie administracyjnej kary pieniężnej następuje w drodze decyzji. Przy wykładni normy zagrożonej sankcją administracyjną należy kierować się kryterium językowym, literalnym brzmieniem, jeżeli znaczenie tej normy nie budzi wątpliwości. Przy interpretacji normy sankcyjnej nie jest dopuszczalne stosowanie innego rodzaju wykładni celowościowej czy systemowej dla uzyskania innej, niż to wynika z użycia wykładni gramatycznej, treści danej normy (wyrok NSA z dnia 27 maja 2009 r., II GSK 972/08, LEX nr 653456).