Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym - OpenLEX

Stefański Ryszard A., Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 24 czerwca 2020 r.
Autor:

Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

Środek ten jest tożsamy z obowiązkiem wynikającym z warunkowego dozoru Policji, którym jest opuszczenie przez oskarżonego w wyznaczonym terminie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 275 § 3 k.p.k.). Celem nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa osobom pokrzywdzonym przemocą w rodzinie przez natychmiastowe oddzielenie sprawcy przemocy od ofiar. Ponadto ma uświadomić sprawcy, że to on, a nie ofiara, ponosi wszelkie negatywne konsekwencje swego nagannego zachowania, w tym również bytowo-ekonomiczne. Niewątpliwie oddzielenie sprawcy od ofiary uniemożliwia mu ponowne popełnienie przestępstwa, które jest ułatwione, a nawet możliwe przy wspólnym zamieszkiwaniu, np. przestępstwa znęcania się nad członkiem rodziny (art. 207 § 1 k.k.). Środek ten obejmuje verba legis „ okresowe opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym”, co wyraża się w obowiązku opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Chodzi głównie o lokal mieszkalny. Lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub izby wraz z innymi pomieszczeniami pomocniczymi służącymi zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych ludzi (pomieszczeniami przynależnymi), np. piwnicą, strychem, komórką, garażem, położonymi w granicach jednej nieruchomości gruntowej.

Nie ma znaczenia status prawny mieszkania i tytuł do zamieszkania; może to być mieszkanie własnościowe, lokatorskie, pokój sublokatorski czy pokój hotelowy. Obowiązek opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym nie jest zależny od tego, kto jest jego właścicielem; może być nałożony na oskarżonego także wówczas, gdy jest właścicielem lub współwłaścicielem lokalu. W ten sposób ogranicza się jego prawo własności, do którego zakresu należy posiadanie rzeczy (ius possidendi), używanie rzeczy (ius utendi), pobieranie pożytków (ius fruendi), zużycie rzeczy (ius abutendi) oraz rozporządzanie nią (ius disponendi). Korzystając z rzeczy, właściciel może w szczególności pobierać z niej pożytki i inne dochody (art. 140 k.c.). W razie orzeczenia tego środka oskarżony będący właścicielem lokalu pozbawiony jest - z mocy orzeczenia sądu - możliwości korzystania z lokalu. Ograniczenia te nie dotyczą możliwości rozporządzania lokalem, a więc nie ma przeszkód, by lokal sprzedał lub wynajął. Chodzi o lokal wspólnie zamieszkały z pokrzywdzonym; nie dotyczy innego lokalu posiadanego przez oskarżonego. Chodzi bowiem o to, aby odizolować oskarżonego od pokrzywdzonego (R.A. Stefański, Środek zapobiegawczy nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, WPP 2010, nr 3, s. 77–89).

Ten środek zapobiegawczy jest de facto tożsamy ze środkiem karnym nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 39 pkt 2e k.k.), którego orzeczenie jest możliwe w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym przemocy przeciwko osobie najbliższej (art. 41a § 1 k.k.).

W razie orzeczenia tego środka karnego zaliczeniu na jego poczet podlega omawiany środek zapobiegawczy. W art. 63 § 2 k.k., mogącym stanowić ewentualną podstawę zaliczenia, ograniczono taką możliwość do środków zapobiegawczych wymienionych w art. 275 k.p.k., tj. dozoru Policji, lub w art. 276 k.p.k., a więc zawieszenia oskarżonego w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu albo nakazania powstrzymania się od określonej działalności lub od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów. Mając jednak na uwadze ratio legis tego przepisu, należy opowiedzieć się za taką możliwością na zasadzie analogia legis. Istotą instytucji zaliczenia jest niwelowanie dolegliwości, jakie wynikają ze środka zapobiegawczego tożsamego ze środkiem karnym. Ponadto na taką możliwość pośrednio wskazuje treść art. 63 § 2 in principio k.k., w którym wprost jest mowa o tym, że na poczet orzeczonych środków karnych, o których mowa w art. 39 pkt 2–3 k.p.k., a więc i nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego z pokrzywdzonym, zalicza się okres rzeczywistego stosowania odpowiadających im rodzajowo środków zapobiegawczych (J. Kosonoga, Nakaz opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym jako środek zapobiegawczy (art. 275a k.p.k.) (w:) T. Grzegorczyk (red.), Funkcje procesu karnego. Księga jubileuszowa Prof. J. Tylmana, Warszawa 2011, s. 248).

Krok: potrzeba zastosowania środka - inicjatywa z urzędu

Organem stosującym ten środek - tak jak pozostałe środki nieizolacyjne - jest sąd, a w postępowaniu przygotowawczym także prokurator (art. 250 § 4 k.p.k.), z tym że w postępowaniu przygotowawczym środek ten może być stosowany na wniosek Policji albo z urzędu (art. 275a § 2 k.p.k.). Jest to istotna odrębność, gdyż pozostałe nieizolacyjne środka zapobiegawcze stosuje się z urzędu. W toku postępowania sądowego sąd może zastosować go z urzędu lub na wniosek prokuratora, natomiast Policja nie może złożyć takiego wniosku.

Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym Policja Policja wniosek o zastosowanie nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym organ procesowy organ procesowy czy oskarżony ma gdzie się udać po opuszczeniu lokalu? postępowanie zażaleniowe otrzymanie wniosku czy postanowienie zaskarżono? postanowienie o zastosowaniu nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym koniec stosowania środka w związku z upływem terminu na jaki był wydany nieopuszczenie lokalu przedłużenie stosowania nakazu opuszczenia lokalu potrzeba zastosowania środka - inicjatywa z urzędu rezygnacja z zastosowania środka czy oskarżony opuścił lokal? czy zachodzi potrzeba przedłużenia stosowania tego środka? ocena występowania przesłanek stosowania nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym możliwe decyzje wskazanie oskarżonemu miejsca pobytu opuszczenie lokalu nie tak tak nie tak nie tak nie

Krok: wniosek o zastosowanie nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

Policja jest uprawniona do wnioskowania o zastosowanie tego środka w postępowaniu przygotowawczym. Jest to istotna odrębność, gdyż pozostałe nieizolacyjne środka zapobiegawcze stosuje się z urzędu. W ten sposób podkreślono rolę Policji w zwalczaniu przestępczości przeciwko rodzinie.

Policja jest uprawniona do zatrzymania osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, gdy zachodzi obawa, że ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi (art. 244 § 1a k.p.k.). Jest zaś obowiązana do zatrzymania osoby podejrzanej, jeśli przestępstwo takie zostało popełnione przy użyciu broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu, a zachodzi obawa, że ponownie popełni ona przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi (art. 244 § 1b k.p.k.). W przypadku gdy zachodzą podstawy do zastosowania tego środka zapobiegawczego, Policja niezwłocznie, nie później niż przed upływem 24 godzin od chwili zatrzymania, występuje z wnioskiem do prokuratora o zastosowanie tego środka zapobiegawczego. Wniosek powinien być rozpoznany przed upływem 48 godzin od chwili zatrzymania oskarżonego (art. 275a § 3 k.p.k.).

W toku postępowania sądowego to prokurator może wnioskować o zastosowanie tego środka.