Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 3 września 2019 r.
Autorzy:

Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym

Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym

Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym

Egzekucja jest istotną częścią postępowania egzekucyjnego. Rozpoczyna się ona z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Polega ona na podejmowaniu przez organ egzekucyjny i egzekutora różnego rodzaju działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Egzekucja może zakończyć się albo osiągnięciem celu postępowania egzekucyjnego, to jest wyegzekwowaniem obowiązku, albo bez osiągnięcia tego celu - umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Krok: wybór środka egzekucyjnego

Organ egzekucyjny po analizie sytuacji wybrał środek egzekucyjny i wydał postanowienie o zastosowaniu wybranego środka egzekucyjnego, a następnie podjął czynności przygotowawcze do zastosowania środka egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy zadaniem egzekutora jest zrealizowanie zastosowanego środka egzekucyjnego.

Krok: przystąpienie do czynności egzekucyjnych

Egzekutor przed przystąpieniem do pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, chyba że został on wcześniej doręczony zobowiązanemu. Z tą chwilą następuje wszczęcie egzekucji (art. 26 § 5 u.p.e.a.).

Tytuł wykonawczy sporządzony w postaci elektronicznej winien być doręczony drogą elektroniczną, ale może być też doręczony w postaci wydruku, jeżeli zachodzi taka potrzeba. Wydruk tytułu wykonawczego sporządzonego w postaci elektronicznej odzwierciedla jego treść i zawiera informacje określone w art. 26e § 2 u.p.e.a. Wydruk jednolitego tytułu wykonawczego nie zawiera informacji o opatrzeniu jednolitego tytułu wykonawczego (sporządzonego w postaci elektronicznej) odpowiednim podpisem lub pieczęcią elektroniczną (art. 26e § 5 u.p.e.a.).

Zobowiązany zostaje pouczony o prawie zgłoszenia zarzutów z art. 33 u.p.e.a., jak również o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego przez zobowiązanego o zmianie miejsca pobytu, to jest o możności nałożenia na niego kary pieniężnej na podstawie art. 168d § 3 u.p.e.a. (patrz odpowiedzialność porządkowa zobowiązanego, zarządcy nieruchomości oraz osoby zobowiązanej do udzielenia organowi egzekucyjnemu informacji lub wyjaśnień). W sprawie powiadamiania organu egzekucyjnego przez zobowiązanego o zmianie miejsca zamieszkania, stosuje się także przepisy k.p.a. (patrz Zawiadomienie organu o zmianie adresu). Ponadto zobowiązany zostaje pouczony o prawie złożenia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego o zastosowaniu środka egzekucyjnego.

Po czynnościach wstępnych egzekutor przystępuje do realizacji środka egzekucyjnego. Jeżeli w danej sprawie zostało ustanowione zabezpieczenie i doszło do przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne (art. 154 § 4 u.p.e.a.), to należy przejść do realizacji zajęcia, pomijając etap zajęcia rzeczy lub prawa majątkowego.

Następujące środki egzekucyjne są stosowane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym:

grzywna w celu przymuszenia,

wykonanie zastępcze (patrz także zastosowanie wykonania zastępczego w trybie uproszczonym),

odebranie rzeczy ruchomej (patrz także odebranie rzeczy ruchomej w trybie uproszczonym),

odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń,

przymus bezpośredni (patrz także stosowanie przymusu bezpośredniego w uproszczonym trybie w celu wykonania obowiązku wynikającego z przepisu prawa).

Należy mieć na uwadze, że realizacja środka egzekucyjnego może polegać na dokonywaniu złożonych i czasochłonnych czynności.

Krok: otrzymanie odpisu tytułu wykonawczego oraz stosownego pouczenia

Odpis tytułu wykonawczego jest doręczany zobowiązanemu tylko jednokrotnie. Zobowiązanemu nie doręcza się:

– dalszego odpisu tytułu wykonawczego (art. 26c § 4 u.p.e.a.);

– odpisu ponownie wydanego tytułu wykonawczego (art. 26d § 4 u.p.e.a.).

Zobowiązany jest pouczany o prawie wniesienia zarzutu zastosowania nadmiernie uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) oraz o prawie złożenia zażalenia na postanowienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego za każdym razem, gdy zostanie zastosowany nowy środek egzekucyjny.

Krok: wniesienie zarzutów z art. 33 u.p.e.a.

Zobowiązany jest uprawniony do wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 1–79–10 u.p.e.a. w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego.

Uprawnienie zobowiązanego do wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) nie jest natomiast zależne od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zarzut na tej podstawie może być wniesiony za każdym razem, gdy zostaje zastosowany kolejny środek egzekucyjny.

Tryb rozpatrywania zarzutów zobowiązanego jest zależny od podstawy zarzutów, jak również od tego, czy funkcje organu egzekucyjnego i wierzyciela są połączone.

Wniesienie zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego (art. 35 § 1 u.p.e.a.).

Krok: wniesienie skargi na przewlekłość postępowania

Zobowiązany może wnieść skargę na przewlekłość postępowania (art. 54 § 1 u.p.e.a.), zarzucając organowi egzekucyjnemu podejmowanie czynności zbędnych w świetle zasady ogólnej celowości postępowania egzekucyjnego (art. 7 § 2 u.p.e.a.), jak również niepodejmowanie lub podejmowanie z opóźnieniem działań zmierzających do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wniesienie takiej skargi nie powoduje wstrzymania realizacji czynności egzekucyjnych, których celowość została zakwestionowana.

Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie skargi na przewlekłość postępowania. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.).

Krok: okazanie dowodów z art. 45 § 1 u.p.e.a.

Zobowiązany może okazać dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku albo rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych (art. 45 § 1 u.p.e.a.). Konsekwencją ich okazania jest odstąpienie organu egzekucyjnego oraz egzekutora od czynności egzekucyjnych.

Krok: wykonanie obowiązku

Zobowiązany może wykonać obowiązek w obliczu groźby zastosowania środków egzekucyjnych lub obowiązek zostanie wykonany w wyniku czynności podjętych przez organ egzekucyjny lub egzekutora. W każdym przypadku wykonania obowiązku dochodzi do zakończenia egzekucji.

Krok: wniesienie skargi na czynności egzekucyjne

Zobowiązany jest uprawniony do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Czynnościami egzekucyjnymi są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny lub egzekutora działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (patrz art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Wniesienie takiej skargi nie powoduje wstrzymania realizacji zakwestionowanych czynności egzekucyjnych.

Skargę na czynności egzekucyjne można wnieść w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.).

Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.).

Jeżeli skarga na czynności egzekucyjne zostaje uwzględniona, to organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.).

Krok: wykonanie obowiązku

Zgodnie z zasadą ogólną, zawartą w art. 7 § 3 u.p.e.a., nie jest możliwe stosowanie środka egzekucyjnego, jeżeli egzekwowany obowiązek został wykonany lub stał się bezprzedmiotowy. Niezależnie od innych okoliczności, staje się wówczas konieczne zakończenie egzekucji.

Krok: postępowanie w sprawie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym

Jeżeli osoba trzecia wystąpi do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji określonej rzeczy lub prawa (art. 38 § 1 u.p.e.a.), to organ egzekucyjny i egzekutor zaniechają dalszych czynności egzekucyjnych wobec tej rzeczy lub prawa do czasu wydania postanowienia w sprawie tego żądania (art. 38 § 3 u.p.e.a.). Niedopuszczalność realizacji zajęcia egzekucyjnego jest w tego rodzaju sytuacjach przedłużona w czasie w związku z możliwością wnoszenia środków prawnych przez osobę trzecią (patrz art. 41 u.p.e.a.).

Krok: wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji

Jeżeli osoba trzecia, żądająca wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, wykaże prawo do zajętej rzeczy lub prawa majątkowego, to taka rzecz lub prawo majątkowe zostanie wyłączona spod egzekucji, to jest - zostanie uchylone zajęcie egzekucyjne i nie będą podejmowane dalsze czynności egzekucyjne.

Krok: oczekiwanie na możność kontynuacji czynności egzekucyjnych wobec określonej rzeczy lub prawa

Organ egzekucyjny i egzekutor nie dokonują czynności egzekucyjnych w odniesieniu do określonej rzeczy lub prawa majątkowego. Egzekucja w odniesieniu do innych rzeczy lub praw majątkowych toczy się bez przeszkód.

Czynności już dokonane wobec rzeczy lub prawa majątkowego, którego dotyczy żądanie wyłączenia, pozostają w mocy.

Organ egzekucyjny jest zobligowany do zaniechania dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub prawa majątkowego, których wyłączenia żądano, do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji (art. 38 § 3 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny nie może sprzedać rzeczy lub wykonać prawa, których dotyczy żądanie, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia żądania w sprawie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego i w okresie 14 dni po tym rozstrzygnięciu, jak również w okresie od dnia skierowania do organu egzekucyjnego pozwu w sprawie wyłączenia spod egzekucji do dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu (art. 41 § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny może jednak w tym okresie sprzedać rzecz objętą żądaniem wyłączenia, jeżeli jest to rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu (art. 41 § 2 u.p.e.a.).

Krok: kontynuacja czynności egzekucyjnych wobec określonej rzeczy lub prawa

Egzekutor kontynuuje czynności egzekucyjne wobec określonej rzeczy lub prawa majątkowego. Nie ma potrzeby powtarzania dokonanych czynności egzekucyjnych, ponieważ pozostały one w mocy.

Krok: kontynuacja egzekucji

Egzekutor kontynuuje czynności egzekucyjne. Nie ma potrzeby powtarzania dokonanych czynności egzekucyjnych, ponieważ pozostały one w mocy.

Krok: zbieg egzekucji

Zbieg egzekucji polega na tym, że dwa lub więcej organów egzekucyjnych kierują egzekucję do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego.

Zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych (art. 62a u.p.e.a.).

Jeżeli zajęte kwoty nie wystarczają na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych, to dłużnik zajętej wierzytelności przekazuje należność na rzecz tego organu, który pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - na rzecz organu, który dokonał zajęcia na poczet należności pieniężnych w wyższej kwocie.

Ustawa nie zawiera regulacji dotyczących zbiegu dwóch egzekucji administracyjnych dotyczących obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Krok: zastosowany środek egzekucyjny jest nieskuteczny

Środek egzekucyjny jest nieskuteczny, jeżeli jego zastosowanie nie doprowadziło do wykonania obowiązku. Egzekutor jest zobowiązany do dokonywania czynności egzekucyjnych z najwyższą starannością. Nie można mówić o nieskuteczności środka egzekucyjnego, jeżeli egzekutor nie wykorzystał wszystkich możliwości przełamania oporu zobowiązanego.

Krok: wybór kolejnego środka egzekucyjnego

Środki egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym są stosowane sekwencyjnie, dlatego po stwierdzeniu nieskuteczności wybranego środka egzekucyjnego, należy zastosować inny środek egzekucyjny.

Krok: zakończenie egzekucji

Organ egzekucyjny po porównaniu opisu obowiązku zawartego w tytule wykonawczym ze stanem rzeczywistości stwierdza, że obowiązek został wykonany.

Ustawa nie przewiduje możliwości wydania przez organ egzekucyjny postanowienia stwierdzającego zakończenie egzekucji w związku z wykonaniem obowiązku.

Krok: okoliczność uzasadniająca zawieszenie postępowania

Zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części:

1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej;

2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego;

3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego;

4) na żądanie wierzyciela;

5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Krok: okoliczność uzasadniająca umorzenie postępowania

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest obligatoryjne w przypadku pojawienia się którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a., to jest:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela.

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Krok: zawieszenie postępowania egzekucyjnego

Do zawieszenia postępowania egzekucyjnego dochodzi w przypadku pojawienia się takiej przeszkody dla jego prowadzenia, która ma charakter tymczasowy. Oznacza to, że po ustaniu tej przeszkody będzie możliwe kontynuowanie postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie egzekucyjne może zostać zawieszone w całości lub w części (art. 56 § 1 u.p.e.a.).

Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie egzekucyjne z urzędu lub na żądanie wierzyciela. Złożenie przez zobowiązanego żądania zawieszenia postępowania nie stanowi podstawy zawieszenia postępowania. Jeżeli zobowiązany wystąpi do organu egzekucyjnego o zawieszenie postępowania, to będzie mógł osiągnąć zamierzony cel wyłącznie wówczas, jeżeli przywoła we wniosku okoliczności stanowiące przesłanki zawieszenia postępowania.

Organ egzekucyjny i egzekutor nie dokonują nowych czynności egzekucyjnych. Czynności już dokonane pozostają w mocy (art. 58 § 1 u.p.e.a.). Jest prawnie dopuszczalne uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych - jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw (art. 58 § 2 u.p.e.a.).

Postępowanie egzekucyjne może zostać zawieszone również z mocy prawa, na przykład w przypadku wniesienia zarzutów przez zobowiązanego (art. 35 § 1 u.p.e.a.).

Z chwilą zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 pkt 1–7, 910 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega z mocy prawa zawieszeniu do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Wierzyciel po otrzymaniu zarzutu może jednakże wystąpić do organu egzekucyjnego o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Wniosek musi być uzasadniony (art. 35 § 1 u.p.e.a.).

W okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego ze względu na wniesienie zarzutów, organ egzekucyjny może dokonać zabezpieczenia na podstawie tytułu wykonawczego. Zabezpieczenie jest dokonywane na wniosek wierzyciela lub z urzędu (art. 35 § 2 u.p.e.a.).

Krok: podjęcie zawieszonego postępowania

Organ egzekucyjny po ustaniu przyczyny zawieszenia postępowania wydaje postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania (art. 57 § 1 u.p.e.a.). Postanowienie powinno spełniać wymagania określone w art. 124 k.p.a. (patrz wydanie postanowienia).

Postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1–7, 910 u.p.e.a., stanowi podstawę do podjęcia zawieszonego postępowania.

Krok: umorzenie postępowania egzekucyjnego

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest następstwem stwierdzenia, że nie jest prawnie możliwe osiągnięcie celu postępowania, to jest - wyegzekwowanie obowiązku, oraz że okoliczności uniemożliwiające osiągnięcie tego celu mają trwały, a nie przejściowy charakter.