Procedury
Status: Nieaktualna
Wersja od: 1 stycznia 2016 r. do: 28 lutego 2017 r.
Autorzy:

Dochody nieujawnione - źródła informacji o występowaniu dochodów nieujawnionych

Dochody nieujawnione - źródła informacji o występowaniu dochodów nieujawnionych

Dochody nieujawnione - źródła informacji o występowaniu dochodów nieujawnionych

Procedura ma na celu przedstawienie procedur pozyskiwania informacji o występowaniu dochodów nieujawnionych.

Krok: zasoby będące w dyspozycji organów podatkowych

W nowych przepisach przewidziano zasadę, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przychodów (dochodów) opodatkowanych lub nieopodatkowanych będzie spoczywał na podatniku (dodany z dniem 1 stycznia 2016 r. art. 25g ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 z późn. zm. - dalej u.p.d.o.f.). Niemniej jednak przyjęto jednocześnie, iż reguły tej nie stosuje się do przychodów (dochodów) opodatkowanych lub przychodów (dochodów) nieopodatkowanych znanych organowi z urzędu (art. 25g ust. 2 u.p.d.o.f.).

Zasoby będące w dyspozycji organów podatkowych mogą być zgromadzone w trakcie prowadzonych już czynności rozpoznawczych, sprawdzających, czy też kontrolnych lub w ramach postępowania prowadzonego względem określonej osoby, tj.

1) będące w ich posiadaniu zeznania, deklaracje złożone przez podatników i płatników, szczególnie pochodzące od notariuszy będących płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych oraz od spadku i darowizn;

2) informacje zgromadzone w trakcie innych postępowań podatkowych np. postępowań w przedmiocie przyznania ulg indywidualnych w zapłacie podatku, orzeczenia o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego, z uwagi na wyzbywanie się majątku, zainicjowanego wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty;

3) informacje z akt związanych z wnioskami podatników o zwrot podatku od towarów i usług od materiałów budowlanych.

Reguły, iż ciężar dowodu spoczywa na podatnika nie stosuje się również do przychodów (dochodów) nieopodatkowanych możliwych do ustalenia przez organ na podstawie dostępnych z urzędu danych, tj. posiadanych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych, lub rejestrów publicznych posiadanych przez inne podmioty publiczne, do których organ ma dostęp drogą elektroniczną na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1114 z późn. zm.).

Tym samym oznacza to, iż dane te powinny być uwzględniane już na etapie typowania podatników do kontroli, czy też jeszcze przed wykorzystaniem w celu weryfikacji źródeł finansowania przez nich wydatków czynności sprawdzających.

Krok: informacje podatkowe od banków lub instytucji finansowych

Istotnym dowodem w postępowaniach dotyczących dochodów nieujawnionych są informacje uzyskane od instytucji finansowych, tj. banków, zakładów ubezpieczeń, funduszy inwestycyjnych i banków prowadzących działalność maklerską, w zakresie prowadzonych indywidualnych kont emerytalnych, a także domów maklerskich oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych. Przy czym w tym miejscu należy rozróżnić dwa rodzaje tego typu informacji - tj.:

1) informacje podatkowe przekazywane automatycznie, bez związku z konkretnym postępowaniem podatkowym (art. 82 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm. - dalej o.p.) oraz

2) informacje przekazywane w ściśle określonych sytuacjach na żądanie organu i tylko w ramach prowadzonego postępowania (art. 182 i n. o.p.).

Krok: informacje od samych podatników

Znaczna część informacji pochodzi od samych podatników, choć mogą być one sporządzane dla innych celów niż postępowania dotyczące dochodów nieujawnionych, np. oświadczenia składane przed sądami powszechnymi jako uzasadnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, czy oświadczenia o stanie majątkowym przy okazji prowadzonych egzekucji dotyczących zobowiązań cywilnoprawnych, spraw rozwodowych - w zakresie dotyczącym podziału majątku, czy też spraw alimentacyjnych. Wykorzystywane są również dane z rejestrów biura informacji kredytowej, w których znajdują się informacje o zobowiązaniach finansowych osób fizycznych i przedsiębiorców.

Krok: informacje od sądów, komorników sądowych i notariuszy

Automatycznie, bez konieczności składania w tym zakresie odrębnego wniosku przez organ podatkowy, realizują obowiązki informacyjne sądy, komornicy sądowi oraz notariusze. Zgodnie z art. 84 § 1 o.p., są oni obowiązani sporządzać i przekazywać właściwym organom podatkowym informacje wynikające ze zdarzeń prawnych, które mogą spowodować powstanie zobowiązania podatkowego. Wykorzystując delegację zawartą w § 2 art. 84 o.p., Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, w rozporządzeniu sprecyzował odrębnie dla tych trzech kategorii podmiotów zasady dotyczące realizacji obowiązku określając rodzaje informacji, ich formę, zakres, a także terminy oraz sposób ich przekazywania.

Krok: informacje uzyskane na podstawie o.p.

Przepisy o.p. nie zawierają legalnej definicji informacji podatkowych. Regulacje zawarte w tym zakresie (art. 82–85, Rozdział 11 „Informacje podatkowe”) wskazują, że obowiązki, jakie w ramach informacji podatkowych spoczywają na określonych podmiotach, cechuje zróżnicowanie - zarówno co do zakresu, jak i strony podmiotowej. Różne są także okoliczności, w których takie obowiązki się aktualizują, bowiem niektóre są realizowane bez wezwania organu w określonych przepisami sytuacjach i ustalonych terminach, inne podlegają wykonaniu na wniosek organu podatkowego.

Obowiązek sporządzania i przekazywania informacji organom podatkowym spoczywa na osobach prawnych, jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osobach fizycznych prowadzących działalność gospodarczą (art. 82 § 1 o.p.). Nie dotyczy więc osób fizycznych nieprowadzących takiej działalności, choć te na zasadach ogólnych (art. 155 o.p.) mogą być wezwane przez organ podatkowy i przesłuchane w charakterze świadka. Jednocześnie, dalsze przepisy precyzują podmioty, na których spoczywają obowiązki w związku z zaistnieniem zdarzeń określonego rodzaju. Obowiązek sporządzania informacji może aktualizować się w związku z pisemnym żądaniem organu podatkowego i będzie dotyczył zdarzeń wynikających ze stosunków cywilnoprawnych albo z prawa pracy, mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego osób lub jednostek, z którymi zawarto umowę (art. 82 § 1 o.p.). Występując z żądaniem, organ podatkowy określa zakres wymaganych informacji, w szczególności określając okresy, za jakie informacje mają zostać sporządzone oraz termin ich przekazania.

Krok: czynności analityczne

Rozłożenie ciężaru dowodu, a jednocześnie stworzenie możliwości korzystania przy weryfikacji występowania dochodów nieujawnionych z czynności sprawdzających oznacza, iż dane znane organowi z urzędu powinny być uwzględniane już na etapie typowania podatników do kontroli, czy też jeszcze przed wykorzystaniem w celu weryfikacji źródeł finansowania przez nich wydatków czynności sprawdzających.

Do wdrożenia którejś procedury (czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, czy też postępowania podatkowego) powinno dochodzić wtedy, gdy organ podatkowy dysponuje danymi, potwierdzającym wysokość poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartość zgromadzonego mienia. Jednocześnie porównanie tych wielkości ze znanym z urzędu organowi mieniem, zgromadzonym w tym roku podatkowym oraz w latach poprzednich, wskazuje na dysproporcje i brak możliwości pokrycia wydatków ze znanych organowi źródeł przychodów. W pierwszym etapie organy powinny weryfikować informacje sygnalne, wykorzystując w tym celu czynności sprawdzające.

Krok: wykorzystanie czynności sprawdzających

Na skutek nowelizacji rozszerzono zakres czynności sprawdzających poprzez dodanie do art. 272 o.p. pkt 4, a w związku z tym czynności sprawdzające będą również miały na celu weryfikację poniesionych przez podatnika wydatków i uzyskanych przychodów (dochodów) - w zakresie niezbędnym do ujawnienia podstawy opodatkowania z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych.

W razie wystąpienia dysproporcji między poczynionymi przez podatnika wydatkami a zgromadzonym mieniem, pochodzącym z legalnych źródeł, organ podejmuje jedną kolejną z przewidzianych prawem procedur. W przeciwnym wypadku, jeśli informacje uzyskane od podatnika pozwalają na wniosek, że wydatki przez niego poczynione mają pokrycie w dochodach opodatkowanych lub nieopodatkowanych, organ odstępuje od dalszych czynności.

Krok: odstąpienie od dalszych czynności

Jeżeli wydatki i nabyte mienie znajdują pokrycie w przychodach podatnika znanych organowi z urzędu, organ odstępuje od dalszych czynności.

Krok: wszczęcie kontroli lub postępowania podatkowego

Organ podatkowy, nie mając formalnych uprawnień, aby w ramach czynności sprawdzających gromadzić w szerszym zakresie dowody ponad wyraźnie przewidziane przez przepis sytuacje, jeśli dostrzega nieprawidłowości w przestrzeganiu przepisów prawa podatkowego przez podatników, powinien wdrożyć odpowiedni, przewidziany przepisami prawa tryb postępowania, który pozwoli mu w szerszym zakresie gromadzić dowody i informacje w sprawie, celem zweryfikowania stanu faktycznego.

Krok: odstąpienie od dalszych czynności

Jeśli informacje uzyskane od podatnika pozwalają na wniosek, że wydatki przez niego poczynione mają pokrycie w dochodach opodatkowanych lub nieopodatkowanych, organ odstępuje od dalszych czynności.