Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 1 stycznia 2017 r.
Autor:

Bezpieczeństwo i higiena pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne

Bezpieczeństwo i higiena pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne

Bezpieczeństwo i higiena pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne odnosi się do kwestii ochrony przed oddziaływaniem pola-EM. Najistotniejszymi dla bezpieczeństwa i higieny pracy skutkami oddziaływania pola-EM na organizm człowieka i obiekty techniczne jest powstawanie (indukowanie) w nich potencjałów i prądów elektrycznych oraz wydzielanie ciepła. Przy typowych warunkach ekspozycji w miejscu pracy pole-EM nie jest bezpośrednio rejestrowane przez zmysły człowieka. W warunkach silnych narażeń oddziaływanie pola-EM na elektryczne procesy funkcjonowania narządów zmysłów lub oddziaływanie termiczne mogą objawiać się zaburzeniami funkcjonowania narządów zmysłów – wrażeniami wzrokowymi, słuchowymi, smakowymi, czuciowymi, zakłóceniami równowagi itd. Natomiast niezależnie od nich przy silnych narażeniach możliwe są poparzenia powierzchni ciała lub organów wewnętrznych, a dla narażeń przewlekłych oddziaływanie pola-EM zaliczono do czynników prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi (wg klasyfikacji Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem, IARC) oraz sprzyjających rozwojowi chorób przewlekłych układu nerwowego i sercowo-naczyniowego.

Krok: występowanie ekspozycji

Pracodawca, u którego występuje narażenie na oddziaływanie pola-EM, ma obowiązek podjęcia szeregu działań z tym związanych.

Krok: rozpoznanie źródeł

Pracodawca, który użytkuje źródła pola-EM lub przestrzeń pracy, w której występuje pole-EM emitowane ze źródła znajdującego się w tej przestrzeni lub poza nią, ma obowiązek dokonać rozpoznania źródeł pola-EM znajdujących się w przestrzeni pracy lub poza nią oraz poziomu ekspozycji w przestrzeni pracy. W tym celu powinien wykorzystać dane dotyczące:

– parametrów technicznych źródła pola-EM określonych przez producenta w instrukcji eksploatacji lub innej dokumentacji technicznej;

– środków ochronnych zastosowanych w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM stanowiących jego stałe wyposażenie, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów;

– poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu, dostępne na podstawie wymagań określonych w odrębnych przepisach;

– charakterystyki ekspozycji na pole-EM, w szczególności przedstawione w załączniku nr 1 do r.b.p.e.;

– zakresu użytkowania źródła pola-EM oraz wpływu wykonywanych prac na poziom emisji lub poziom ekspozycji.

Ważne!

Częstotliwość rozpoznawania źródeł pola-EM

Pracodawca dokonuje rozpoznawania źródeł pola-EM każdorazowo, jeżeli wystąpiły okoliczności, które mogły spowodować nieaktualność danych dotyczących ich rozpoznania, w szczególności w przypadku wystąpienia:

– zmiany w wyposażeniu technicznym, procesie technologicznym lub warunkach wykonywania pracy;

– zmiany poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu;

– niepożądanych skutków dla zdrowia;

– zmiany poziomów emisji lub narażenia, spowodowanej procesami zużycia technicznego źródeł pola-EM i ich wyposażenia, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł pola-EM, w których zastosowano środki ochronne w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów.

Krok: czy występuje strefa bezpieczna?

Czy podczas rozpoznawania źródeł pola-EM zostało udokumentowane występowanie w tej przestrzeni pola-EM strefy bezpiecznej?

Krok: strefa bezpieczna

Jeżeli na podstawie wskazanych działań zmierzających do rozpoznania źródeł pola-EM znajdujących się w przestrzeni pracy lub poza nią zostało udokumentowane występowanie w tej przestrzeni pola-EM strefy bezpiecznej, użytkownik nie rozpatruje pola-EM jako czynnika szkodliwego dla zdrowia w przestrzeni pracy. Odstąpienie od podejmowania działań ochronnych jest możliwe w szczególności, gdy:

– wykazano w przestrzeni pracy występowanie pola-EM strefy bezpiecznej;

– ekspozycja w przestrzeni pracy wynika wyłącznie z oddziaływania pola-EM emitowanego przez elektryczny sprzęt powszechnego użytku, rozumiany jako sprzęt o znamionowym napięciu zasilania nieprzekraczającym 250 V (dla sprzętu jednofazowego) lub 480 V (dla innego sprzętu), przeznaczony do użytkowania w gospodarstwach domowych lub w warunkach podobnych, w szczególności w biurach, sklepach lub hotelach.

Krok: istotne oddziaływanie

Użytkownik wyznacza miejsca w przestrzeni pracy oraz pracujących i osoby potencjalnie narażone, których może dotyczyć oddziaływanie pola-EM stref ochronnych.

Krok: ocena narażenia

Oceny poziomu narażenia na pole-EM

Następnie w wyznaczonych miejscach dokonuje się oceny poziomu narażenia na pole-EM źródeł pierwotnych i wtórnych na podstawie posiadanych przez użytkownika i odpowiednio udokumentowanych informacji, ze szczególnym uwzględnieniem danych dotyczących:

– parametrów technicznych źródła pola-EM określonych przez producenta w instrukcji eksploatacji lub innej dokumentacji technicznej;

– środków ochronnych zastosowanych w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM stanowiących jego stałe wyposażenie, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów;

– poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu, dostępnych na podstawie wymagań określonych w odrębnych przepisach;

– charakterystyki ekspozycji na pole-EM, w szczególności przedstawione w załączniku nr 1 do r.b.p.e.;

– zakresu użytkowania źródła pola-EM oraz wpływu wykonywanych prac na poziom emisji lub poziom ekspozycji.

W przypadku ich braku albo niedostatecznego zakresu oceny poziomu narażenia na pole-EM źródeł pierwotnych i wtórnych dokonuje się na podstawie pomiarów wykonywanych w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. poz. 166).

Minimalne wymagania dotyczące oceny pola-EM w przestrzeni pracy zostały określone w części III załącznika nr 3 do r.b.p.e.

Ważne!

Częstotliwość oceny poziomu narażenia

Pracodawca dokonuje oceny poziomu narażenia każdorazowo, jeżeli wystąpiły okoliczności, które mogły spowodować nieaktualność danych dotyczących tej oceny, w szczególności w przypadku wystąpienia:

– zmiany w wyposażeniu technicznym, procesie technologicznym lub warunkach wykonywania pracy;

– zmiany poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu;

– niepożądanych skutków dla zdrowia;

– zmiany poziomów emisji lub narażenia, spowodowanej procesami zużycia technicznego źródeł pola-EM i ich wyposażenia, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł pola-EM, w których zastosowano środki ochronne w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów.

Krok: wyznaczanie zasięgu pola-EM

Na podstawie oceny poziomu narażenia dla zidentyfikowanych w przestrzeni pracy źródeł pola-EM wyznacza się zasięgi pola-EM stref ochronnych.

Ważne!

Częstotliwość wyznaczania zasięgu pola-EM stref ochronnych.

Pracodawca wyznacza zasięg pola-EM stref ochronnych każdorazowo, jeżeli wystąpiły okoliczności, które mogły spowodować nieaktualność danych w tym zakresie, w szczególności w przypadku wystąpienia:

– zmiany w wyposażeniu technicznym, procesie technologicznym lub warunkach wykonywania pracy;

– zmiany poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu;

– niepożądanych skutków dla zdrowia;

– zmiany poziomów emisji lub narażenia, spowodowanej procesami zużycia technicznego źródeł pola-EM i ich wyposażenia, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł pola-EM, w których zastosowano środki ochronne w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów.

Krok: ocena zagrożeń EM

Rozpoznanie i ocena zagrożeń elektromagnetycznych

Pracodawca rozpoznaje i ocenia zagrożenia elektromagnetyczne w miejscach narażenia, ze szczególnym uwzględnieniem prac podczas użytkowania rozpoznanych źródeł pola-EM oraz:

– miar narażenia i limitów IPN;

– rodzaju pola-EM w danym miejscu oraz jego zmienności w czasie i częstotliwości, czasu i poziomu narażenia oraz jego rozkładu w przestrzeni;

– bezpośrednich skutków biofizycznych oddziaływania pola-EM oraz ich miar i limitów GPO;

– wszelkich skutków pośrednich oddziaływania pola-EM mających wpływ na bezpieczeństwo i higienę pracy;

– skutków dla zdrowia osób szczególnie chronionych;

– dostępności środków technicznych ograniczających emisję lub poziom narażenia;

– informacji uzyskanych w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników;

– informacji technicznych dostarczanych przez producenta źródła pola-EM;

– innych dostępnych informacji dotyczących ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy;

– narażenia na pole-EM emitowane przez więcej niż jedno źródło pola-EM;

– jednoczesnego narażenia na pola-EM o różnych częstotliwościach, wywołujących różne skutki bezpośrednie i pośrednie.

Ocenę zagrożeń elektromagnetycznych dokumentuje się z uwzględnieniem danych dotyczących działań i ocen, wykonywanych zgodnie z załącznikiem nr 3 do r.b.p.e.

Ważne!

Do sporządzania, przechowywania i udostępniania dokumentacji dotyczącej rozpoznania i oceny zagrożeń elektromagnetycznych, o której mowa, stosuje się rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Krok: ustalenie częstotliwości oceny

Pracodawca jest obowiązany dokonywać okresowej oceny zagrożenia elektromagnetycznego. W zależności od sytuacji może odbywać się ona w dwóch wariantach jako ocena regularna lub obowiązkowa ocena po zajściu zmian, które mogły spowodować, że dotychczasowa ocena stała się nieaktualna.

Krok: ocena regularna

Oceny zagrożenia elektromagnetycznego dokonuje się w regularnych odstępach czasu uzależnionych od rodzaju i poziomu zagrożeń, nie rzadziej niż co 4 lata.

Krok: ocena po zmianach

Ponadto pracodawca jest obowiązany dokonać oceny zagrożenia elektromagnetycznego każdorazowo, jeżeli wystąpiły okoliczności, które mogły spowodować nieaktualność danych dotyczących tej oceny, w szczególności w przypadku wystąpienia:

– zmiany w wyposażeniu technicznym, procesie technologicznym lub warunkach wykonywania pracy;

– zmiany poziomu emisji ze źródła pola-EM do środowiska lub poziomu pola-EM w jego otoczeniu;

– niepożądanych skutków dla zdrowia;

– zmiany poziomów emisji lub narażenia, spowodowanej procesami zużycia technicznego źródeł pola-EM i ich wyposażenia, ze szczególnym uwzględnieniem źródeł pola-EM, w których zastosowano środki ochronne w celu ograniczania emisji ze źródła pola-EM, w szczególności: blokad, obudów, osłon lub ekranów.

Krok: występowanie zagrożeń elektromagnetycznych

W przypadku wystąpienia zagrożeń elektromagnetycznych pracodawca jest zobowiązany podjąć działania zmierzające do ograniczenia lub wyeliminowania zagrożeń oraz działania zapobiegające wystąpieniu negatywnych skutków oddziaływania pola-EM.

Krok: eliminowanie zagrożeń elektromagnetycznych

Pracodawca jest zobowiązany eliminować zagrożenia elektromagnetyczne, uwzględniając wszelkie dostępne środki techniczne, ograniczające emisję pola-EM u jego źródła lub ograniczające narażenie na pole-EM, a jeżeli jest to niemożliwe, powinien stosować środki ochronne ograniczające te zagrożenia w inny sposób, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Minimalne wymagania w zakresie stosowania środków ochronnych, dotyczących zagrożeń elektromagnetycznych, podejmowanych w przestrzeni pracy, w której rozpoznano pola-EM stref ochronnych, określono w części I załącznika nr 3 do r.b.p.e.

Krok: oddziaływanie pola-EM stref ochronnych

W przypadku gdy ocena zagrożeń elektromagnetycznych wykaże możliwość oddziaływania pola-EM stref ochronnych na pracujących lub osoby potencjalnie narażone, użytkownik opracowuje i wprowadza w życie program stosowania środków ochronnych zapobiegających możliwości przekroczenia limitów GPO oraz wystąpienia bezpośrednich i pośrednich zagrożeń elektromagnetycznych.

Krok: program stosowania środków ochronnych

W programie stosowania środków ochronnych pracodawca uwzględnia, w zależności od rozpoznanych zagrożeń elektromagnetycznych w przestrzeni pracy i ich poziomu, w szczególności działania polegające na:

– wprowadzaniu metod pracy ograniczających poziom narażenia na pole-EM;

– doborze urządzeń o możliwie najniższej emisji pola-EM, zapewniających osiągnięcie zamierzonych wyników ich użytkowania;

– ograniczaniu emisji pola-EM środkami technicznymi, w przypadkach koniecznych przez stosowanie urządzeń ochronnych, w szczególności: blokad, obudów, osłon, ekranów i innych środków ochrony zbiorowej;

– wyznaczaniu zasięgów pola-EM stref ochronnych oraz ograniczeniu do nich dostępu i odpowiednim oznakowaniu źródeł pola-EM, miejsc narażenia i rozpoznanych rodzajów zagrożeń; jeżeli dostęp do tych źródeł lub miejsc narażenia jest, z powodu innych zagrożeń, odpowiednio ograniczony za pomocą środków technicznych, a pracujący lub osoby potencjalnie narażone zostali poinformowani o zagrożeniach elektromagnetycznych, nie są wymagane znaki i ograniczenie dostępu specyficzne dla pola-EM;

– stosowaniu środków technicznych ograniczających wyładowania iskrowe i prądy kończynowe oraz zapoznaniu pracujących ze środkami ochronnymi stosowanymi w zakresie tych zagrożeń;

– właściwej konserwacji źródeł pola-EM i ich wyposażenia, stosowanych urządzeń ochronnych i środków ochrony zbiorowej oraz wyposażenia miejsc i stanowisk pracy;

– projektowaniu miejsc pracy i rozmieszczaniu stanowisk pracy w sposób umożliwiający izolowanie ich od źródeł pola-EM oraz ograniczający jednoczesne narażenie na pola-EM emitowane przez różne źródła;

– ograniczaniu czasu trwania i poziomu narażenia;

– zapewnieniu prawidłowo dobranych środków ochrony indywidualnej;

– przestrzeganiu instrukcji producentów sprzętu, w szczególności w zakresie bezpiecznego użytkowania, zapobiegającego powstawaniu szkodliwych emisji pola-EM lub nadmiernych poziomów narażenia.

Ważne!

Oddziaływanie pola-EM na organizm człowieka nie może powodować bezpośrednich skutków oddziaływania, przy których przekroczone są limity GPO. Jeżeli limity GPO zostaną przekroczone, niezwłocznie podejmuje się stosowanie środków ochronnych w celu zmniejszenia narażenia do poziomu, przy którym limity GPO nie są przekroczone. Pracodawca rozpoznaje i rejestruje przyczyny przekroczenia limitów GPO oraz odpowiednio dostosowuje środki ochronne tak, aby zapobiec ponownemu przekroczeniu tych wartości.

Minimalne wymagania dotyczące oceny zgodności poziomu bezpośredniego oddziaływania pola-EM z limitami GPO określono w części II załącznika nr 3 do r.b.p.e.

Krok: szkolenia BHP

W ramach szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy użytkownik zapewnia pracownikom, dla których przebywanie w polu-EM rozpoznanych stref ochronnych nie zostało wykluczone, wszelkie niezbędne informacje dotyczące wyników oceny zagrożeń elektromagnetycznych, w szczególności dotyczące:

– środków ochronnych oraz zasad ograniczania poziomu narażenia lub ograniczania zagrożeń, jakie należy stosować na podstawie rozporządzenia z uwagi na rozpoznane zagrożenia elektromagnetyczne;

– limitów IPN i limitów GPO oraz możliwych bezpośrednich skutków oddziaływania pola-EM na organizm człowieka, w tym objawów przejściowych;

– możliwych skutków pośrednich oraz stwarzanych przez nie zagrożeń dla bezpieczeństwa i higieny pracy;

– występowania pola-EM stref ochronnych oraz potencjalnych skutków dla bezpieczeństwa i higieny pracy wynikających z poziomów pola-E i pola-M rozpoznanych w przestrzeni pracy;

– sposobów wykrywania i zgłaszania niekorzystnych dla zdrowia skutków narażenia oraz zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej;

– bezpiecznych sposobów pracy ograniczających zagrożenia wynikające z oddziaływania pola-EM;

– prawidłowego stosowania odpowiednio dobranych środków ochronnych;

– ograniczeń dotyczących oddziaływania pola-EM na osoby szczególnie chronione.

Ważne!

Pracodawca, u którego prace wykonują pracownicy zatrudniani przez różnych pracodawców, osoby fizyczne wykonujące prace na innej podstawie niż stosunek pracy lub osoby prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą, którzy mają dostęp do pola-EM stref ochronnych, jest obowiązany dostarczyć tym pracownikom lub osobom wszelkich niezbędnych informacji, o których mowa powyżej, oraz informacji, o których mowa w art. 2071 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 z późn. zm.) - dalej k.p.

Krok: konsultacje z pracownikami

Na pracodawcy ciąży również obowiązek przeprowadzania konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami w zakresie wszystkich działań dotyczących:

– rozpoznania źródeł pola-EM i typowania miejsc narażenia oraz wykonywania badań i pomiarów natężeń pola-E i pola-M, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy;

– bezpieczeństwa i higieny pracy przy narażeniu na pola-EM, zgodnie z art. 23711a k.p.

Krok: badania lekarskie

Pracownikom, którzy mają dostęp do przestrzeni pola-EM rozpoznanych stref ochronnych, w skierowaniu na profilaktyczne badania lekarskie użytkownik przekazuje lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami odpowiednie informacje dotyczące charakterystyki pola-EM i poziomu narażenia w przestrzeni pracy dostępnej dla pracownika, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2067) - dalej r.b.l.p.

Krok: badania lekarskie poza terminami

Pracodawca zapewnia również przeprowadzenie badań lekarskich poza terminami wynikającymi z częstotliwości wykonywania badań okresowych, określonymi w r.b.l.p.:

– pracownikowi - w przypadku zgłoszenia niepożądanych skutków dla zdrowia;

– pracującemu - w przypadku podejrzenia, że skutkiem narażenia mogło być przekroczenie górnych limitów GPO.