Bełczącki Robert Marek, Badanie dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji do innego składu tego sądu - zażalenie na postanowienia stwierdzające prawomocność orzeczenia albo odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia

Procedury
Status:  Aktualna
Wersja od: 28 września 2023 r.
Autorzy:

Badanie dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji do innego składu tego sądu - zażalenie na postanowienia stwierdzające prawomocność orzeczenia albo odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia

Badanie dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji do innego składu tego sądu - zażalenie na postanowienia stwierdzające prawomocność orzeczenia albo odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia

Badanie dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji do innego składu tego sądu - zażalenie na postanowienia stwierdzające prawomocność orzeczenia albo odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia

W postępowaniu wszczętym zażaleniem na postanowienie sądu pierwszej instancji do innego składu tego sądu zachodzi konieczność sprawdzenia m.in., czy zaskarżenie danego orzeczenia jest w ogóle dopuszczalne oraz czy podmiot wnoszący zażalenie jest do tego uprawniony, a jeśli tak, to czy może on zaskarżyć postanowienie sądu albo zarządzenie przewodniczącego w takiej konfiguracji procesowej, jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie (kontrola dopuszczalności „z innych przyczyn” - art. 3941a § 11 w zw. z art. 397 § 11 i art. 3941a § 2 k.p.c.).

Przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia jest pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen), chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014/11/108, LEX nr 1467203).

Kontroli dopuszczalności zażalenia dokonuje sąd, który wydał zaskarżone postanowienie i w skład którego może wchodzić sędzia, który brał udział w wydaniu postanowienia zaskarżonego zażaleniem. Niemniej w myśl art. 373 § 2 w zw. z art. 397 § 3 i art. 3941a § 2 k.p.c. czynności przewodniczącego związane z nadaniem biegu zażaleniu mogą zostać powierzone referendarzowi sądowemu. Natomiast na podstawie art. 397 § 11 w zw. z art. 3941a § 2 k.p.c. sąd pierwszej instancji w innym składzie, właściwy do rozpoznania zażalenia, odrzuca je jednak, jeżeli podlegało ono odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżone postanowienie.

Poprzednio, od 7.11.2019 r. do 30.06.2023 r., uprawniony do dokonywania kontroli dopuszczalności zażalenia z reguły był wyłącznie sąd właściwy do jego rozpoznania, także w przypadku zażalenia wniesionego na podstawie art. 3941a § 1 k.p.c. (z dniem 7.11.2019 r. uchylony został bowiem art. 370 k.p.c., znajdujący zastosowanie względem zażalenia w zw. z art. 397 § 2 zd. 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed tym dniem, pozwalający sądowi pierwszej instancji odrzucić niedopuszczalne zażalenie). Wejście w życie z dniem 1.07.2023 r. art. 3941a § 11 k.p.c. sprawiło jednak, że uprawniony i zobowiązany do dokonywania kontroli dopuszczalności zażalenia wniesionego na podstawie art. 3941a § 1 k.p.c. stał się sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżone postanowienie.

Zarówno sąd pierwszej instancji, który wydał zaskarżone postanowienie, jak i sąd pierwszej instancji, w innym składzie, właściwy do rozpoznania zażalenia, stwierdzając niedopuszczalność zażalenia, odrzuca je w składzie jednego sędziego, na podstawie art. 3941a § 11 k.p.c. albo art. 397 § 11 w zw. z art. 3941a § 2 k.p.c. W tym zakresie regulacje te mogą jednak budzić uzasadnione wątpliwości, skoro dotychczas o odrzuceniu zażalenia sąd pierwszej instancji w innym składzie orzekał w składzie trzech sędziów (por. uchwała SN z 1.07.2021 r., III CZP 36/20, OSNC 2021/11, poz. 74, LEX nr 3207871).

Należy jednak uwzględnić, że od 3.07.2021 r. na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, sąd rozpoznaje sprawy w pierwszej i drugiej instancji, także na skutek zażalenia, w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników (przepis w brzmieniu obowiązującym z dniem 15 kwietnia 2023 r.). Niemniej w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, LEX nr 3523123, której nadano moc zasady prawnej, przyjęto, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego, ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Jednocześnie Sąd Najwyższy ustalił, że przyjęta w tej uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Ostatecznie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 wspomnianej ustawy z dnia 2 marca 2020 r. uchylony został z dniem 28 września 2023 r.

Badanie dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji do innego składu tego sądu - zażalenie na postanowienia stwierdzające prawomocność orzeczenia albo odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia inny skład sądu pierwszej instancji przewodniczący skład orzekający inny skład sądu pierwszej instancji przewodniczący skład orzekający skierowanie zażalenia na posiedzenie niejawne w celu odrzucenia skierowanie zażalenia do rozpoznania przedstawienie akt sprawy wraz z zażaleniem przedmiot zaskarżenia czy zażalenie wniosła strona? postanowienie stwierdzające albo odmawiające stwierdzenia prawomocności orzeczenia czy zażalenie wniosła strona, której odmówiono sporządzenia uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia? postanowienie odmawiające uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia odrzucenie zażalenia czy ocena przewodniczącego jest trafna? nie tak tak nie tak nie

Krok: przedstawienie akt sprawy wraz z zażaleniem

Czynności związane z kontrolą dopuszczalności zażalenia przed sądem pierwszej instancji w innym składzie wykonywane są przez przewodniczącego, z wyjątkiem odrzucenia zażalenia, wymagającego wydania postanowienia przez skład orzekający. W myśl art. 373 § 2 w zw. z art. 397 § 3 i art. 3941a § 2 k.p.c. czynności przewodniczącego związane z nadaniem biegu zażaleniu może wykonywać referendarz sądowy

Krok: postanowienie stwierdzające albo odmawiające stwierdzenia prawomocności orzeczenia

W myśl art. 3941a § 1 pkt 5 k.p.c., zażalenie przysługuje na postanowienie stwierdzające albo odmawiające stwierdzenia prawomocności orzeczenia (w poprzednim stanie prawnym - por. uchwała SN z dnia 18 czerwca 1966 r., III CZP 48/66, OSNC 1967, nr 2, poz. 19, LEX nr 455; postanowienie SN z dnia 21 grudnia 1965 r., I CZ 101/65, OSNC 1966, nr 10, poz. 169, LEX nr 398).

W myśl art. 364 § 2 k.p.c., postanowienie w przedmiocie stwierdzenia prawomocności orzeczenia może zostać wydane także przez referendarza sądowego i wówczas podlega zaskarżeniu skargą, a nie zażaleniem.