Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 7 listopada 2019 r.
Autorzy:

Badanie dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji ze względu na wymagania formalne

Badanie dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji ze względu na wymagania formalne

Badanie dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji ze względu na wymagania formalne

Kontrolując dopuszczalność apelacji sąd drugiej instancji w myśl art. 373 § 1 k.p.c. obowiązany jest sprawdzić m.in., czy wniesiona apelacja nie jest dotknięta brakami formalnymi, które uniemożliwiają nadanie jej prawidłowego biegu. W myśl art. 130 § 1 k.p.c., który stosuje się odpowiednio w postępowaniu apelacyjnym na podstawie art. 391 § 1 k.p.c., w zw. z  art. 373 § 1 k.p.c., jeżeli apelacja dotknięta jest tego rodzaju brakami, przewodniczący wzywa skarżącego do ich usunięcia w wyznaczonym terminie, pod rygorem odrzucenia apelacji. Ponieważ w art. 373 § 1 k.p.c. mowa jest o terminie wyznaczonym, a nie o terminie tygodniowym, tak jak w art. 130 § 1 k.p.c., przyjmuje się, że termin do usunięcia braków apelacji jest terminem sądowym i może podlegać przedłużeniu (art. 166 w zw. z art. 164 k.p.c.). Apelacja ulega odrzuceniu w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu, liczonego od dnia doręczenia wezwania.

Krok: przedstawienie akt sprawy wraz z apelacją przez sąd pierwszej instancji

Czynności związane z kontrolą dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji wykonywane są przez przewodniczącego, za wyjątkiem odrzucenia apelacji, wymagającej wydania postanowienia przez sąd. W myśl art. 373 § 2 k.p.c. czynności przewodniczącego związane z nadaniem biegu apelacji może wykonywać referendarz sądowy.

Krok: czy apelacja spełnia wymagania przewidziane dla pisma procesowego?

W myśl art. 368 § 1 k.p.c., apelacja musi spełniać wymagania przewidziane dla pisma procesowego (por. art. 126, 1261, 128 k.p.c.), jednak pamiętać należy o art. 466 k.p.c., który w sprawie z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych pozwala pracownikowi lub ubezpieczonemu, działającemu bez adwokata lub radcy prawnego, zgłosić we właściwym sądzie ustnie do protokołu treść środka odwoławczego.

Krok: czy apelacja wskazuje zaskarżony wyrok?

Wskazanie zaskarżonego wyroku odbywa się przez podanie dnia jego ogłoszenia, sądu, który wydał wyrok oraz sygnatury akt sprawy.

Krok: czy apelacja wskazuje, że wyrok zaskarżony jest w całości albo w części?

Określenie w apelacji zakresu zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji ma decydujące znaczenie dla kognicji sądu drugiej instancji, który poza zakresem zaskarżenia nie może uwzględnić nawet dostrzeżonej z urzędu nieważności postępowania zaistniałej przed sądem pierwszej instancji (por. art. 378 § 1 k.p.c.). W związku z tym, zaskarżenie wyroku sądu pierwszej instancji jedynie w części sprawia, że z upływem terminu do wniesienia apelacji, wyrok staje się prawomocny w części niezaskarżonej. Po upływie tego terminu rozszerzenie zakresu zaskarżenia nie jest więc dopuszczalne. W toku postępowania apelacyjnego możliwe jest natomiast ograniczenie zakresu zaskarżenia, pierwotnie wskazanego w apelacji.

Krok: czy apelacja zawiera zarzuty?

Podanie zarzutów pod adresem zaskarżonego wyroku może ograniczać się do wskazania, na czym polega jego wadliwość, choć pożądane jest wyszczególnienie uchybień popełnionych przez sąd pierwszej instancji w toku postępowania oraz przy rozstrzyganiu sprawy. Gdy chodzi o pierwszą grupę, to w rachubę wchodzą naruszenia przepisów postępowania, które dla swej skuteczności wymagają jednak zachowania warunków przewidzianych w art. 162 k.p.c., chyba, że chodzi o takie naruszenia przepisów postępowania, które skutkują nieważnością postępowania, uwzględnianą przez sąd drugiej instancji z urzędu. Natomiast wśród uchybień przy orzekaniu wyróżnia się błędne ustalenie faktów, niewłaściwą kwalifikację prawną prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, niewłaściwe zastosowanie norm prawnych pomimo trafnie przyjętej kwalifikacji oraz błędne wnioskowanie (por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 367 k.p.c., (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. H. Dolecki, T. Wiśniewski, Lex).

W myśl art. 368 § 11 k.p.c. w zarzutach co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy wskazać fakty ustalone przez sąd pierwszej instancji niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy lub istotne dla rozstrzygnięcia fakty nieustalone przez sąd pierwszej instancji.

Z kolei według art. 368 § 13 k.p.c. powołując fakt wykazany dowodem utrwalonym za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, należy oznaczyć część zapisu dotyczącą tego faktu.

W toku postępowania apelacyjnego skarżący może zmienić treść zarzutów postawionych w apelacji, zarówno gdy chodzi o naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania.

Szczególna regulacja dotyczy spraw, które zostały rozpoznane przez sąd pierwszej instancji według przepisów o postępowaniu uproszczonym. W myśl art. 5059 § 11 i § 2 k.p.c. apelację można oprzeć na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy, a po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest niedopuszczalne.

Krok: czy apelacja zawiera uzasadnienie zarzutów?

Uzasadnienie zarzutów polega na przytoczeniu okoliczności, które mają na celu przekonanie sądu drugiej instancji, że przed sądem pierwszej instancji zaistniały wskazane uchybienia

Krok: czy apelacja zawiera wniosek o zmianę albo o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz określa zakres żądanej zmiany albo uchylenia?

Żądanie zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku zależy od konsekwencji, które w ocenie skarżącego, sąd drugiej instancji powinien wyprowadzić z uchybień podniesionych przez skarżącego w apelacji.

Formułując żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku należy uwzględnić art. 386 § 2, 3 i 4 k.p.c., art. 50512 § 1 i 11 k.p.c. oraz art. 3911 § 3 k.p.c.

Wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku, skarżący powinien szczegółowo określić pożądaną treść wyroku.

Por. uchwała SN z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 83/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 69, LEX nr 530763

Krok: czy sprawa, w której apelacja została wniesiona, kwalifikuje się jako sprawa o prawo majątkowe?

Krok: czy apelacja wskazuje wartość przedmiotu zaskarżenia?

W sprawie, w której obowiązek wskazania w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia nie spełnia żadnej funkcji w odniesieniu do oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej, ustalenia wysokości należnej opłaty sądowej czy zwrotu kosztów procesu, brak apelacji polegający na niewskazaniu wartości przedmiotu zaskarżenia, nie uniemożliwia nadania apelacji prawidłowego biegu, a przez to nie uzasadnia jej odrzucenia (por. uchwała SN z dnia 27 marca 2008 r., III CZP 7/08, OSNC 2009, nr 4, poz. 55, LEX nr 357265)

Krok: czy apelacja powołuje nowe fakty lub dowody?

Krok: czy apelacja zawiera wywód mający na celu uprawdopodobnienie, że powołanie nowych faktów i dowodów w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo potrzeba powołania się na nie wynikła później?

Nowe fakty i dowody na ich poparcie oraz nowe dowody na poparcie faktów uprzednio przytoczonych przed sądem pierwszej instancji zostaną uwzględnione przez sąd drugiej instancji jedynie wtedy, gdy strona przed sądem pierwszej instancji nie miała możliwości ich powołania z przyczyn od siebie niezależnych, albo gdy co prawda możliwość taką miała, ale przebieg postępowania przed sądem pierwszej instancji nie uzasadniał potrzeby ich powołania. Ta druga sytuacja wiąże się ze stanowiskiem procesowym strony przeciwnej oraz kwestiami spornymi pomiędzy stronami, a nie z oceną strony, według której powołany przez nią materiał dowodowy jest wystarczający do wykazana istotnych okoliczności, której to oceny sąd pierwszej instancji nie podziela w chwili wyrokowania.

Krok: zarządzenie wzywające do usunięcia braków apelacji w wyznaczonym terminie

Wezwanie musi być jednoznaczne w swej treści i wskazywać stosowny termin, niekoniecznie tygodniowy, w przeciągu którego usunięcie braków ma nastąpić. W przeciwnym razie wezwanie będzie bezskuteczne, a odrzucenie apelacji, ze względu na nieusunięcie jej braków w wyznaczonym terminie, może zostać zakwestionowane w drodze zażalenia na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c.

Krok: doręczenie wezwania

Z chwilą doręczenia wezwania rozpoczyna bieg termin do usunięcia braków wskazanych w wezwaniu. Ponieważ jest to termin sądowy, a nie ustawowy, może podlegać przedłużeniu, na wniosek skarżącego, zgłoszony przed jego upływem, stosownie do art. 166 k.p.c.

Krok: usunięcie braków apelacji w wyznaczonym terminie

Usunięcie braków apelacji, aby mogło być uznane za skuteczne, dotyczyć musi wszystkich braków wskazanych w wezwaniu. W przeciwnym razie, przewodniczący skieruje apelację na posiedzenie niejawne celem jej odrzucenia.

Krok: zaniechanie usunięcia braków apelacji w wyznaczonym terminie

W przypadku wezwania do usunięcia braku apelacji przez złożenie jej odpisu, skierowany do sądu wniosek strony o sporządzenie takiego odpisu i załączenie go do akt sprawy nie stanowi skutecznego usunięcia braku apelacji (por. uchwała SN z dnia 27 lutego 2008 r., III CZP 135/07, OSNC 2009/2/25, Lex nr 346307).

Krok: skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne

Jeśli skarżący w wyznaczonym terminie nie podjął żadnych działań zmierzających do usunięcia braków apelacji albo podjęte przez niego działania okażą się niewystarczające, przewodniczący kieruje sprawę na posiedzenie niejawne celem odrzucenia apelacji.

Krok: czy ocena przewodniczącego jest trafna?

Skład orzekający sądu drugiej instancji nie jest związany oceną przewodniczącego i może odmówić odrzucenia apelacji, stwierdzając brak podstaw do wydania postanowienia i przedstawiając akta sprawy przewodniczącemu celem nadania apelacji dalszego biegu.

Krok: odrzucenie apelacji

Odrzucenie apelacji jako niedopuszczalnej na podstawie art. 373 § 1 k.p.c. przed sądem drugiej instancji następuje w drodze postanowienia sądu wydawanego na posiedzeniu niejawnym (art. 148 § 3 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

Zgodnie z  art. 367 § 3 k.p.c. o odrzuceniu apelacji na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie jednego sędziego.

Na postanowienie sądu drugiej instancji, odrzucające wniesioną apelację, strona wnosząca apelację może wnieść zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c.

Z kolei na postanowienie innego składu sądu drugiej instancji, wydane na skutek zażalenia, nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego

Postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające apelację, wydane na posiedzeniu niejawnym, z urzędu doręcza się stronom wraz z uzasadnieniem w myśl art. 387 § 1 i 3 k.p.c.

Por. Uzasadnianie i doręczanie orzeczeń sądu drugiej instancji

Krok: skierowanie apelacji do rozpoznania

Przewodniczący nie zawiadamia skarżącego o uznaniu apelacji za dopuszczalną i o nadaniu jej dalszego biegu.

Przyjęcie dopuszczalności apelacji na wstępnym etapie postępowania apelacyjnego nie wiąże składu orzekającego sądu drugiej instancji, który może uznać ją za niedopuszczalną na późniejszym etapie. Rozstrzygnięcie o dopuszczalności apelacji może wymagać przeprowadzenia rozprawy apelacyjnej, ograniczonej jedynie do tej kwestii.