Procedury
Status: Aktualna
Wersja od: 7 listopada 2019 r.
Autorzy:

Badanie dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji ze względów podmiotowych i przedmiotowych

Badanie dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji ze względów podmiotowych i przedmiotowych

Badanie dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji ze względów podmiotowych i przedmiotowych

Kontrolując dopuszczalność apelacji sąd drugiej instancji w myśl art. 373 § 1 k.p.c. powinien sprawdzić m.in., czy podmiot wnoszący apelację jest do tego uprawniony, a jeśli tak, to czy może on zaskarżyć wyrok w takiej konfiguracji procesowej, jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie (kontrola dopuszczalności „z innych przyczyn” – art. 373 § 1 k.p.c.).

Krok: przedstawienie akt sprawy wraz z apelacją przez sąd pierwszej instancji

Czynności związane z kontrolą dopuszczalności apelacji przed sądem drugiej instancji wykonywane są przez przewodniczącego, za wyjątkiem odrzucenia apelacji, wymagającej wydania postanowienia przez sąd. W myśl art. 373 § 2 k.p.c. czynności przewodniczącego związane z nadaniem biegu apelacji może wykonywać referendarz sądowy.

Krok: czy apelację wniósł powód lub jego następca procesowy?

Uprawnienie (legitymacja) do zaskarżenia apelacją wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje obu stronom procesu – zarówno powodowi, jak i pozwanemu.

W przypadku współuczestnictwa procesowego legitymacja do zaskarżenia wyroku przysługuje każdemu ze współuczestników.

Pamiętać jednak należy, że współuczestnik w apelacji nie może kwestionować rozstrzygnięcia korzystnego dla innego współuczestnika występującego po tej samej stronie procesu (por. uchwały SN: z 22.04.1991 r., III CZP 34/91, OSNC 1992/2/24, LEX nr 3687; z 14.11.1991 r., III CZP 112/91, OSP 1992/7/169, LEX nr 5337).

Jeśli w sprawie występuje współuczestnictwo jednolite (art. 73 § 2 k.p.c.) zaskarżenie wyroku przez jednego ze współuczestników jednolitych wywołuje skutki także względem pozostałych.

Uprawnionymi do wniesienia apelacji są także następcy procesowi stron, a więc podmioty wstępujące do procesu w miejsce tych, które pierwotnie były jego stronami.

Stronie powodowej apelacja przysługuje także od wyroku zaocznego, inaczej niż stronie pozwanej, która od wyroku zaocznego może wnieść jedynie sprzeciw.

W przypadku wyroku zaocznego, którym powództwo zostało uwzględnione jedynie w części, może zaistnieć zbieg apelacji wniesionej przez powoda oraz sprzeciwu pozwanego. Przeważa pogląd, że w takiej sytuacji najpierw należy nadać bieg sprzeciwowi. Poprzednio na gruncie systemu rewizyjnego przyjmowano, że wniesienie sprzeciwu sprawia, iż rewizja powoda staje się przedwczesna, a jej nierozpoznanie nie wyrządza mu szkody, bowiem może on brać udział w procesie po wniesieniu sprzeciwu i w razie potrzeby ponownie zaskarżyć rewizją wyrok sądu pierwszej instancji (por. W. Siedlecki [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. Z. Resich, W. Siedlecki, t. I, Warszawa 1969, s. 518–519). Obecnie także przyjmuje się, że bieg apelacji powinien zostać wstrzymany do chwili wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji na skutek sprzeciwu. Z tą chwilą wyrok taki może być zaskarżony przez obie strony i postępowanie wszczęte poprzednią apelacją powoda powinno zostać umorzone na podstawie art. 355 k.p.c. ze względu na zbędność wyrokowania przez sąd drugiej instancji (por. P. Telenga, Komentarz do art. 344 k.p.c., LEX). Prezentowany jest jednak również pogląd przeciwny, zgodnie z którym pomimo wniesienia sprzeciwu apelacja powoda powinna zostać przekazana do rozpoznania przez sąd drugiej instancji, który w razie uwzględnienia apelacji uchyli wyrok zaoczny i przekaże sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, tj. dowodów powołanych w pozwie oraz w sprzeciwie, natomiast w razie oddalenia apelacji – przekaże akta sprawy sądowi pierwszej instancji celem rozpoznania sprawy w granicach sprzeciwu (por. A. Zieliński, Komentarz do art. 344 k.p.c. [w:] K. Flaga-Gieruszyńska, A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2019; A. Jakubecki, Komentarz do art. 344 k.p.c. [w:] red. H. Dolecki, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Lex).

Krok: czy apelację wniósł pozwany lub jego następca procesowy?

Pozwanemu od wyroku zaocznego przysługuje wyłącznie sprzeciw, a nie sprzeciw lub apelacja.

Jeżeli chodzi o wyroki innego rodzaju, to apelacja stronie pozwanej (współuczestnikom, następcom prawnym) przysługuje bez ograniczeń.

Krok: czy apelację wniósł interwenient uboczny?

Do wniesienia apelacji legitymowany jest interwenient uboczny, zarówno w sytuacji, gdy brał udział w procesie przed wydaniem wyroku przez sąd pierwszej instancji, jak i wtedy, gdy przez wniesienie apelacji dopiero przystępuje do toczącego się procesu.

Jeżeli interwenient nie zostanie dopuszczony do udziału w sprawie, wniesiona przez niego, wraz ze złożeniem interwencji ubocznej, apelacja staje się niedopuszczalna jako wniesiona przez osobę nieuprawnioną (por. I. Gromska-Szuster, Komentarz do 77 k.p.c. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. H. Dolecki, T. Wiśniewski, LEX).

Skuteczność apelacji wniesionej przez interwenienta ubocznego uzależniona jest od treści stosunku prawnego łączącego go ze stroną, do której przystąpił. W przypadku interwencji ubocznej niesamoistnej apelacja wniesiona przez interwenienta może zostać skutecznie cofnięta przez stronę, do której interwenient przystąpił, inaczej niż w przypadku interwencji ubocznej samoistnej, o której mowa w art. 81 k.p.c.

Krok: czy apelację wniosła osoba zawiadomiona o możliwości wstąpienia do sprawy w charakterze powoda na podstawie art. 195 § 2 lub art. 196 § 1 k.p.c.?

Jeśli osoba, która według art. 195 § 2 lub art. 196 § 1 k.p.c. została zawiadomiona o możliwości wstąpienia do sprawy w charakterze powoda, nie skorzystała z tej możliwości przed wydaniem wyroku sądu pierwszej instancji, może to uczynić przez wniesienie wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, warunkującego wniesienie apelacji, jednak nie później, niż przed upływem dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia.

Krok: czy apelację wniosła osoba wezwana do udziału w sprawie w charakterze pozwanego na podstawie art. 194 § 1, art. 194 § 3 albo art. 195 § 2 k.p.c.?

Postanowienie sądu wzywające określony podmiot do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego, wydane na podstawie art. 194 § 1, art. 194 § 3 albo art. 195 § 2 k.p.c., zastępuje pozwanie (art. 198 § 1 k.p.c.) i jest skuteczne z chwilą jego wydania. Podmiot ten, jako pozwany, uprawniony jest do wniesienia apelacji.

Krok: czy apelację wniosła osoba, na rzecz której powództwo zostało wytoczone przez prokuratora, organizację pozarządową, powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów, inspektora pracy oraz kierownika ośrodka pomocy społecznej ?

Także po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji osoba, na rzecz której powództwo zostało wytoczone przez prokuratora, organizację pozarządową, powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów, inspektora pracy albo kierownika ośrodka pomocy społecznej, może wstąpić do procesu przez wniesienie apelacji.

Krok: czy apelację wniósł prokurator?

Prokurator, który przed wydaniem wyroku sądu pierwszej instancji nie brał udziału w procesie, może do niego wstąpić przez wniesienie apelacji.

Uprawnienie takie przysługuje również Rzecznikowi Praw Obywatelskich, który zgodnie z art. 14 pkt 4 ustawy z 15.07.1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2018 r. poz. 2179 ze zm.), może wziąć udział – na prawach przysługujących prokuratorowi – w każdym toczącym się postępowaniu cywilnym, podobnie jak Rzecznik Praw Dziecka (por. art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z 6.01.2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka, Dz.U. z 2017 r. poz. 922 ze zm.) Rzecznik Praw Pacjenta (por. art. 55 pkt 2 ustawy z  6.11.2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz.U. z 2017 r. poz. 1318 ze zm.), Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego (por. art. 6 ust. 1 z 21.07.2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, Dz.U. z 2019 r. poz. 298 ze zm.) oraz Rzecznik Finansowy (ten ostatni jedynie za zgodą powoda – por. art. 26 z 5.08.2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym, Dz.U. z 2018 r. poz. 2038 ze zm.).

Krok: apelacja wniesiona przez inny podmiot

Podmioty inne, niż wyżej wymienione, nie są legitymowane do wniesienia apelacji. Jeśli mimo to wniosą apelację, zostanie ona uznana za niedopuszczalną.

Krok: czy apelacja kwestionuje oddalenie powództwa w części dotyczącej innego pozwanego?

W sytuacji gdy strona pozwana jest wielopodmiotowa, sprzeczność interesów pozwanego może zachodzić nie tylko w relacjach z powodem, ale także z innymi pozwanymi. Sprzeczność interesów po stronie pozwanej nie może być jednak uwzględniona, jeśli nie pozostaje w związku z roszczeniem powoda. Z kolei zakres wzajemnej odpowiedzialności pozwanych może być jedynie przedmiotem kolejnego procesu, tym razem wyłącznie między nimi. Z tych względów wyłącznie powodowi przysługuje legitymacja do zaskarżenia wyroku w części oddalającej powództwo w stosunku do jednego z pozwanych i tylko powód w apelacji formułować może zarzuty i wnioski kwestionujące oddalenie powództwa w tym zakresie. Uprawnienia takie nie przysługują innym pozwanym, nawet jeśli treść wyroku może rzutować na ich odpowiedzialność. (por. postanowienie SN z 1.04.2003 r., II CKN 1413/00, LEX nr 78822; uchwały SN: z 14.11.1991 r., III CZP 112/91, OSP 1992/7, poz. 169, LEX nr 5337; z 22.04.1991 r., III CZP 34/91, OSNC 1992/2, poz. 24, LEX nr 3687; wyroki SN: z 4.09.1967 r., I PR 245/67, OSNC 1968/4, poz. 70, LEX nr 652; z 5.11.1966 r., II CR 387/66, OSNC 1967/7–8, poz. 133, LEX nr 542).

Apelacja pozwanego zaskarżająca wyrok w części oddalającej powództwo względem innego pozwanego zostanie więc uznana za niedopuszczalną, a w przypadku prawidłowego określenia zakresu zaskarżenia zarzuty i wnioski kwestionujące takie rozstrzygnięcie będą nieskuteczne i nie będą podlegać rozpoznaniu.

Krok: czy apelacja kwestionuje rozstrzygnięcie korzystne dla strony, do której interwenient uboczny przystąpił?

Zarówno w przypadku interwencji ubocznej samoistnej, jak i niesamoistnej, apelacja wniesiona przez interwenienta nie może mieć na celu rozstrzygnięcia sprawy na niekorzyść strony, do której interwenient przystąpił. Interwencja ma bowiem służyć rozstrzygnięciu sprawy na korzyść tej strony (art. 76 k.p.c.). Ewentualna sprzeczność interesów między interwenientem a stroną, do której przystąpił, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia procesu między stronami. Zarzuty i wnioski stawiane przez interwenienta w apelacji muszą więc to uwzględniać. W przeciwnym wypadku będą nieskuteczne i pozostaną nierozpoznane.

Krok: czy zaskarżony wyrok rozstrzyga o żądaniu kwestionowanym przez skarżącego w apelacji?

Jeśli zdarzy się, że sąd pierwszej instancji nie orzeknie o całości żądań zgłoszonych przez powoda, stronom przysługuje w tym zakresie jedynie wniosek o uzupełnienie wyroku (art. 351 § 1 k.p.c.). W razie zaskarżenia wyroku w tym zakresie apelacją, zostanie ona odrzucona ze względu na brak tzw. substratu zaskarżenia. Natomiast powód będzie mógł dochodzić pominiętej części żądania w nowym procesie.

Krok: czy zaskarżony wyrok jest w całości zgodny z wnioskami zgłoszonymi przez stronę przed sądem pierwszej instancji?

Historycznie za jedną z przesłanek dopuszczalności zaskarżenia wyroku uznawano istnienie po stronie skarżącego (gravamen), tj. interesu prawnego dotyczącego zmiany lub uchylenia zaskarżanego wyroku, który nie uwzględnia w całości żądań zgłoszonych przez skarżącego (por. orzeczenie SN z 11.08.1950 r., ŁC 990/50, PiP 1951/2, poz. 359). Zmiany systemu prawnego przyniosły odmienne spojrzenie na interes prawny w zaskarżeniu (por. postanowienie SN z 9.04.1953 r., II C 3109/52, NP 1954/5–6, poz. 168; uchwała SN (7) z 17.02.1954 r., C 1342/53, OSNCK 1956/1, poz. 2, LEX nr 117973; uchwała SN z 17.09.1957 r., 1 CO 20/57, OSNPG 1959/1, poz. 51, LEX nr 168796; orzeczenie SN z 7.02.1962 r., 2 CR 763/60, PiP 1964/4, poz. 631). Uznanie zyskał pogląd, według którego interes prawny w zaskarżeniu istnieje wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie nie daje skarżącemu wszystkich tych korzyści, które mógłby otrzymać, gdyby było ono prawidłowe i których nie mógłby uzyskać w innej, łatwiejszej drodze (por. uchwała SN z 16.12.1971 r., III CZP 79/71, OSNC 1972/6, poz. 101, LEX nr 1358). Tak rozumiany interes prawny w zaskarżeniu kwalifikowany był już jednak jako przesłanka zasadności środka zaskarżenia, a nie jako przesłanka jego dopuszczalności. Dopiero reforma procesu cywilnego spowodowała odwrót w kierunku tradycyjnego poglądu na naturę gravaminis (por. postanowienie SN z 5.09.1997 r., III CKN 152/97, LEX nr 50615), który obecnie dominuje w judykaturze SN (por. postanowienie SN z 13.10.2006 r., III CK 371/05, LEX nr 607264 oraz orzecznictwo przywołane w jego uzasadnieniu; postanowienie SN z 21.06.2006 r., I CK 329/05, LEX nr 488999). Ostatecznie w uchwale SN (7) z 15.05.2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014/11, poz. 108, LEX nr 1467203, której nadano moc zasady prawnej, przyjęto, że pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka. W związku z tym obecnie zaakceptować można objęcie kontrolą dopuszczalności apelacji również istnienie gravaminis po stronie wnoszącego apelację. Uwzględniać jednak należy, że w doktrynie dominowało stanowisko odmienne (por. T. Wiśniewski, Komentarz do art. 367 k.p.c. [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. H. Dolecki, T. Wiśniewski, LEX), a także iż niekiedy pozwany, zgadzając się z sentencją wyroku, może mieć interes prawny w kwestionowaniu tylko jego uzasadnienia. Będzie tak, w przypadku gdy pozwany kwestionował istnienie dochodzonego roszczenia, a powództwo zostało oddalone jedynie ze względu na brak wymagalności tego roszczenia, albo gdy przyczyną oddalenia powództwa było uwzględnienie zarzutu – zgłoszonego jako ewentualny – umorzenia dochodzonej wierzytelności ze względu na dokonane przez pozwanego potrącenie (por. orzeczenie SN z 1.12.1961 r., IV CR 212/61, OSNC 1963/6, poz. 120).

Krok: czy strona, która wniosła apelację, zgłosiła skuteczny wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem?

Niewątpliwie z dniem 7.11.2019 r. strona, która nie zgłosiła skutecznego wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, traci uprawnienie do zaskarżenia wyroku apelacją, skoro termin do wniesienia apelacji rozpoczyna bieg z dniem doręczenia stronie wyroku wraz z uzasadnieniem w myśl art. 369 § 1 k.p.c., a według art. 331 § 1 k.p.c. wyrok z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która taki wniosek zgłosiła. Wniosek taki może być zgłoszony przez stronę w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia wyroku albo jego doręczenia. Nawet jeśli sporządzenie uzasadnienia wyroku okaże się niemożliwe, co przewidziano w art. 331 § 4 k.p.c., prezes sądu zawiadamia o tym stronę, a termin do wniesienia apelacji rozpoczyna bieg od dnia doręczenia takiego zawiadomienia. Nieusuwalny brak uzasadnienia wyroku nie stanowi przecież przeszkody do rozpoznania sprawy na skutek apelacji wniesionej od tego wyroku (por. uchwała SN z 9.02.2000 r., III CZP 38/99, OSNC 2000/7–8, poz. 126). Z art. 331 § 1 i 2 k.p.c. wynika jednak, że w art. 331 § 4 k.p.c. chodzi o zawiadomienie tej strony, która zgłosiła skuteczny wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Z dniem 7.11.2019 r. uchylony został art. 369 § 2 k.p.c., pozwalający stronie, która nie zgłosiła wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji, wnieść apelację w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym upłynął termin do zgłoszenia takiego wniosku. Co więcej, nie jest dopuszczalne zrzeczenie się przez stronę doręczenia uzasadnienia wyroku. Znamienne, że z dniem 7.11.2019 r. uchylony został art. 5058 § 2 k.p.c., który w sprawie rozpoznawanej według przepisów o postępowaniu uproszczonym pozwalał stronie zrzec się doręczenia uzasadnienia wyroku i przewidywał, że dla strony dokonującej takiego zrzeczenia termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia ogłoszenia wyroku. Z dniem 7.11.2019 r. uchylone zostały również art. 517 k.p.c. i art. 519 k.p.c., według których w postępowaniu nieprocesowym uczestnik miał możliwość zrzeczenia się doręczenia postanowienia, a względem uczestnika, który zrzekł się doręczenia, termin do wniesienia środka odwoławczego rozpoczynał bieg od ogłoszenia postanowienia. Cel ustawodawcy polegający na ustanowieniu normy prawnej, według której zgłoszenie przez stronę wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem stanowić ma konieczną przesłankę wniesienia apelacji, wynika jednoznacznie z uzasadnienia projektu ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (por. VIII kadencja, druk sejm. nr 3137).

Wymaganie zgłoszenia przez stronę skutecznego wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem jako warunek konieczny zaskarżenia przez tę stronę wyroku apelacją niewątpliwie nie znajduje zastosowania w wypadku apelacji wniesionej przed dniem 7.11.2019 r. Wynika to jednoznacznie z art. 9 ust. 4 ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1469). Wzgląd na ochronę przewidzianego w art. 78 Konstytucji prawa strony do zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji i postulat, aby ograniczenia tego prawa były określone w ustawie wyraźnie, przemawiają jednak za przyjęciem, aby zgłoszenia przez stronę skutecznego wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem nie traktować jako warunku dopuszczalności zaskarżenia apelacją wyroku wydanego przed dniem 7.11.2019 r., w wypadku gdy strona wniosła apelację po tym dniu, nie składając wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, ale zachowując termin do wniesienia apelacji według dotychczas obowiązującego art. 369 § 2 k.p.c.

Problematyczna okazuje się jednak kwestia czy wskazanie przez stronę we wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, że pisemne uzasadnienie dotyczyć ma jedynie części wyroku, zamyka tej stronie możliwość zaskarżenia wyroku apelacją w pozostałej części, w szczególności w sytuacji, gdy na skutek wniosku strony przeciwnej pisemne uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone w szerszym zakresie.

Wspomniano, że nieusuwalny brak uzasadnienia wyroku nie stanowi przeszkody do rozpoznania sprawy na skutek apelacji wniesionej od tego wyroku. Substrat zaskarżenia apelacji stanowi niewątpliwie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie. Brak uzasadnienia oczywiście utrudnia przeprowadzenie kontroli instancyjnej wyroku sądu pierwszej instancji, chociaż jej nie uniemożliwia, skoro podstawę orzekania przez sąd drugiej instancji stanowić ma całość materiału zgromadzonego zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu apelacyjnym, a rozpoznanie sprawy na skutek apelacji następuje w ramach określonego w apelacji zakresu zaskarżenia wyroku i podniesionych w niej zarzutów naruszenia przepisów postępowania oraz z uwzględnieniem z urzędu w zakresie zaskarżenia przyczyn nieważności postępowania oraz naruszeń prawa materialnego. Niemniej wzgląd na sprawny przebieg postępowania apelacyjnego, niewątpliwie powiązany z możliwością precyzyjnego ustalenia motywacji, która legła u podstaw wyroku sądu pierwszej instancji zaskarżonego apelacją, istotną z punktu widzenia nie tylko orzekania przez sąd drugiej instancji, ale także obrony przez stronę jej praw na etapie postępowania apelacyjnego, uprawnia do przyjęcia, że kontrola instancyjna wyroku sądu pierwszej instancji w razie braku pisemnego uzasadnienia wyroku powinna ograniczać się jedynie do wyjątku przewidzianego w art. 331 § 4 k.p.c. Z uzasadnienia projektu ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw jednoznacznie wynika, że kontrolę instancyjną wyroku sądu pierwszej instancji w razie braku pisemnego uzasadnienia tego wyroku ustawodawca uznał za niepożądaną (por. VIII kadencja, druk sejm. nr 3137). Znamienne, że w Kodeksie postępowania cywilnego nie przewidziano wzorowanej na art. 449a k.p.k. instytucji uzupełnienia uzasadnienia wyroku przez sąd pierwszej instancji, jeśli okaże się to niezbędne dla prawidłowego wyrokowania w sprawie przez sąd drugiej instancji na skutek apelacji. Ponadto możliwość zaskarżenia przez stronę apelacją całości wyroku, pomimo uprzedniego wskazania przez tę stronę we wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, że pisemne uzasadnienie dotyczyć ma jedynie określonej części wyroku, mogłaby być umyślnie wykorzystywana przez stronę nielojalną w celu utrudnienia orzekania sądowi drugiej instancji oraz obrony praw stronie przeciwnej na etapie postępowania apelacyjnego, a ustanowione z dniem 7.11.2019 r. sankcje związane z nadużywaniem uprawnień procesowych mogłyby okazać się niewystarczające. Z tych względów należy przyjąć, że jeśli skuteczny wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem zgłosiła tylko jedna ze stron, wskazując że pisemne uzasadnienie dotyczyć ma jedynie części wyroku, strona ta z pewnością traci możliwość zaskarżenia wyroku apelacją w pozostałej części, która nie wynika z wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem i która dlatego nie została objęta pisemnym uzasadnieniem wyroku (art. 329 § 1 k.p.c.).

Powyższa argumentacja traci jednak na aktualności w przypadku, gdy skuteczne wnioski o doręczenie wyroku z uzasadnieniem zgłosiły obie strony, jedna ze stron we wniosku wskazała, że pisemne uzasadnienie dotyczyć ma jedynie części wyroku, niemniej pisemne uzasadnienie wyroku zostało sporządzone w szerszym zakresie na skutek wniosku strony przeciwnej. W takim przypadku pozbawianie tej strony, której wniosek dotyczył jedynie części wyroku, możliwości zaskarżenia apelacją także innej części wyroku, wynikającej z wniosku strony przeciwnej, nie znajduje dostatecznego usprawiedliwienia. Na zamiar ustawodawcy wprowadzenia tego rodzaju ograniczenia dopuszczalności apelacji nie wskazuje uzasadnienie projektu ustawy z 4.07.2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (por. VIII kadencja, druk sejm. nr 3137). Nie przemawia za tym regulacja art. 331 § 2 k.p.c., według której sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z urzędu nie zwalnia strony od obowiązku zgłoszenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. W rozpatrywanym przypadku uzasadnienie nie zostaje bowiem sporządzone z urzędu, ale na wniosek strony.

Krok: skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne

Krok: czy ocena przewodniczącego jest trafna?

Skład orzekający sądu drugiej instancji nie jest związany oceną przewodniczącego i może odmówić odrzucenia apelacji, stwierdzając brak podstaw do wydania postanowienia i przedstawiając akta sprawy przewodniczącemu celem nadania apelacji dalszego biegu.

Krok: odrzucenie apelacji

Odrzucenie apelacji jako niedopuszczalnej na podstawie art. 373 § 1 k.p.c. przed sądem drugiej instancji następuje w drodze postanowienia sądu wydawanego na posiedzeniu niejawnym (art. 148 § 3 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.).

Zgodnie z art. 367 § 3 k.p.c. o odrzuceniu apelacji na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie jednego sędziego.

Na postanowienie sądu drugiej instancji, odrzucające wniesioną apelację, strona wnosząca apelację może wnieść zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji na podstawie art. 3942 § 1 k.p.c.

Z kolei na postanowienie innego składu sądu drugiej instancji, wydane na skutek zażalenia, nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego. Postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające apelację, wydane na posiedzeniu niejawnym, z urzędu doręcza się stronom wraz z uzasadnieniem w myśl art. 387 § 1 i 3 k.p.c.

Por. Uzasadnianie i doręczanie orzeczeń sądu drugiej instancji

Krok: skierowanie apelacji do rozpoznania

Przewodniczący nie zawiadamia skarżącego o uznaniu apelacji za dopuszczalną i o nadaniu jej dalszego biegu.

Przyjęcie dopuszczalności apelacji na wstępnym etapie postępowania apelacyjnego nie wiąże składu orzekającego sądu drugiej instancji, który może uznać ją za niedopuszczalną na późniejszym etapie. Rozstrzygnięcie o dopuszczalności apelacji może wymagać przeprowadzenia rozprawy apelacyjnej, ograniczonej jedynie do tej kwestii.