Pisma urzędowe
Status: Nieoceniane

Pismo
z dnia 27 sierpnia 2009 r.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
SPS-023-10266/09
Stanowisko MPiPS w sprawie omijania przepisów ustawy zakazujących pracy w niektóre święta.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy (art. 1519a) - praca w święta w placówkach handlowych jest niedozwolona. Dotyczy to także przypadku, gdy święto przypada w niedzielę. Święta, w czasie których wykonywanie pracy w placówkach handlowych jest niedozwolone, są wymienione w ustawie z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28 z późn. zm.). Chodzi tu o następujące święta: 1 stycznia - Nowy Rok, pierwszy dzień Wielkiej Nocy, drugi dzień Wielkiej Nocy, 1 maja - święto państwowe, 3 maja - Święto Narodowe Trzeciego Maja, pierwszy dzień Zielonych Świątek, dzień Bożego Ciała, 15 sierpnia - Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, 1 listopada - Wszystkich Świętych, 11 listopada - Narodowe Święto Niepodległości, 25 grudnia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia i 26 grudnia - drugi dzień Bożego Narodzenia.

Powołane przepisy Kodeksu pracy, posługując się pojęciem "wykonywanie pracy", używają go w znaczeniu, w jakim pojęcie to występuje w prawie pracy. Wykonywaniem pracy jest więc świadczenie pracy przez pracownika na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę, tekst jedn. w ramach stosunku pracy łączącego pracownika z pracodawcą. Tak rozumiane wykonywanie pracy w placówkach handlowych w święta jest niedozwolone.

Znane są mi przypadki "omijania" omawianych przepisów Kodeksu pracy, na które zwraca uwagę w interpelacji pan poseł Piotr Stanke. Pragnę jednak wyrazić pogląd, że nie są one wynikiem "luki prawnej pozwalającej na zatrudnianie pracownika na mocy umów cywilnoprawnych". Zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których w myśl przepisów art. 22 § 1 Kodeksu pracy, powinna być zawarta umowa o pracę - stanowi bowiem wykroczenie przeciwko prawom pracownika, zagrożone karą grzywny od 1.000 do 30.000 zł. Jeżeli zatem osoba fizyczna wykonuje pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy (osobiste i odpłatne wykonywanie pracy określonego rodzaju, na rzecz, ryzyko gospodarcze i pod kierunkiem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym) - to tak wykonywaną pracę należy traktować tak, jakby była wykonywana na podstawie stosunku pracy, nie zaś na podstawie umowy cywilnoprawnej.

Dokonanie takiego ustalenia może nastąpić w czasie czynności kontrolnych podejmowanych przez właściwe organy, tekst jedn. inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy. Organem ustawowo powołanym do nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, ścigania wykroczeń przeciwko prawom pracownika jest bowiem Państwowa Inspekcja Pracy, działająca zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.). W celu wykonywania zadań związanych z nadzorem i kontrolą, a także egzekwowania przestrzegania przez pracodawców obowiązujących przepisów prawa, Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w odpowiednie uprawnienia i środki. Należą do nich m.in. prawo swobodnego wstępu i poruszania się po terenie kontrolowanego podmiotu, żądania informacji w sprawach objętych kontrolą, przedłożenia dokumentów związanych z zatrudnieniem pracowników, wydawania nakazów usunięcia stwierdzonych naruszeń prawa oraz prawo udziału w postępowaniu w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika w charakterze oskarżyciela publicznego. Właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy może także w przypadku stwierdzenia popełnienia wykroczenia przeciwko prawom pracownika, a więc także w przypadku zawarcia umowy cywilnoprawnej w sytuacji, w której strony powinna wiązać umowa o pracę, nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego w wysokości od 1.000 do 5.000 zł.

Przepisy prawa pracy nie mogą natomiast wprowadzić zakazu funkcjonowania placówek handlowych w święta ani też zakazu wykonywania w takich placówkach pracy w święta przez ich właścicieli lub osoby współpracujące na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych zgodnie z obowiązującymi przepisami. Taka regulacja prawna mogłaby być bowiem oceniona jako ograniczająca swobodę wyboru podstawy prawnej świadczenia pracy.

Przedstawiając powyższe, wyrażam pogląd, że obecnie obowiązujące przepisy Kodeksu pracy, a także przepisy regulujące uprawnienia organu kontrolnego, jakim jest Państwowa Inspekcja Pracy, w dostatecznym stopniu zabezpieczają egzekwowanie ustawowego zakazu wykonywania pracy w placówkach handlowych w święta, wynikającego z przepisów art. 1519a Kodeksu pracy. Zmiana obecnego stanu prawnego, moim zdaniem, nie wydaje się zatem konieczna.

Minister Pracy i Polityki Społecznej nie posiada natomiast kompetencji ustawowych ani instrumentów prawnych dających możliwość bezpośredniego egzekwowania praw pracowniczych, interweniowania w przypadku naruszeń przez pracodawców ustawodawstwa pracy, a także monitorowania tych zjawisk.

Opublikowano: www.sejm.gov.pl