Pisma urzędowe
Status: Aktualne

Pismo
z dnia 12 lutego 1996 r.
Narodowy Bank Polski
NB/ZIP/99/96
Cesja wierzytelności leasingowych.

1.Art. 35 ust. 1 ustawy z dn. 31.01.1989 r. - Prawo bankowe (DzU z 1992 r., nr 72, poz. 359 z późn. zm.) określa normy koncentracji kredytów i innych wierzytelności. Zgodnie z nim suma kredytów i innych wierzytelności w stosunkach z jednym podmiotem lub grupą związanych ze sobą kapitałowo lub organizacyjnie podmiotów nie może przekroczyć 15% sumy funduszy własnych banku, przy czym wierzytelność wynikająca z jednej umowy nie może przekroczyć 10% sumy funduszy własnych banku.

Przy definiowaniu powiązań kapitałowych i organizacyjnych, o których mowa w ust. 1 omawianego artykułu, należy kierować się wykładnią celowościową. W związku z tym należy przyjąć, że mamy tutaj do czynienia z takiego rodzaju powiązaniami kapitałowymi i organizacyjnymi pomiędzy poszczególnymi podmiotami, będącymi dłużnikami banku, które prowadzą do kumulacji ryzyk indywidualnych, związanych z pojedynczymi podmiotami powiązanymi ze sobą w jedno wspólne ryzyko. Ustęp 1 art. 35 Prawa bankowego stanowi bowiem: "w celu zapobieżenia nadmiernej koncentracji kredytów...". Oznacza to, że przepis ten stoi na straży ograniczenia zagrożenia dla bezpiecznego funkcjonowania banków, wynikającego z nadmiernej koncentracji ryzyka kredytowego.

Przedmiotowa sprawa dotyczy cesji wierzytelności leasingowych, dokonanych na mocy umowy zawartej pomiędzy Europejskim Funduszem Leasingowym Spółka z o.o. a Bankiem "P." S.A., na rzecz tego ostatniego.

Zgodnie z art. 509 § 1 k.c. "wierzyciel może... przenieść wierzytelność na osobę trzecią..." Z istoty cesji (przelewu) wynika więc, iż po dokonaniu na rzecz Banku przelewu wierzytelności leasingowych od klientów EFL dłużnikami Banku są leasingobiorcy. W miejsce dotychczasowego wierzyciela, którym był EFL, wstąpił bowiem Bank "P." S.A.

W świetle powyższego wskazane w art. 35 ust. 1 Prawa bankowego progi procentowe, o których była mowa wyżej, odnoszą się do każdego leasingobiorcy.

Jednak w tym przypadku sytuacja jest złożona o tyle, że przelewy wierzytelności zostały zabezpieczone przez EFL. W związku z tym należy zauważyć, że z punktu widzenia Banku głównym dłużnikiem, po przelewie wierzytelności, jest leasingobiorca. Fundusz natomiast daje podstawowe zabezpieczenia zainwestowanych środków. Zabezpieczenie udzielone przez EFL Bankowi ma charakter zabezpieczenia osobistego (weksel in blanco), plus stałe i nieodwołalne pełnomocnictwo do pobierania z rachunku bieżącego firmy kwot odpowiadających wartości należności będących przedmiotem cesji oraz utrzymanie w Banku rachunku lokaty specjalnej Funduszu (tzw. funduszu gwarancyjnego). Tak więc ryzyko z tytułu istniejących wierzytelności obciąża zarówno Bank, jak i Fundusz. Fakt, że wierzytelność gwarancyjna EFL zabezpiecza główną należność oznacza jedynie, że odpowiedzialność z tej wierzytelności powstaje dopiero w razie zaistnienia zakłócenia w spłacie zobowiązań leasingobiorców.

Podkreślić należy, że w kwestii tej zostało wypracowane stanowisko Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego (pismo zastępcy dyrektora GINB, sygn. NB/ZPN/65/96 z dn. 29.01.1996 r.), zgodnie z którym w sytuacji, gdy towarzystwo leasingowe - po dokonaniu cesji - w jakikolwiek sposób odpowiada za spłatę wierzytelności przez leasingobiorców, np. w formie poręczenia lub gwarancji, to w świetle art. 35 Prawa bankowego normy koncentracji, niezależnie od limitów wobec leasingobiorców, odnoszą się również do zbywającego wierzytelność towarzystwa leasingowego.

Analizując treść art. 35 ust. 1.1 Prawa bankowego chcielibyśmy jednocześnie odnieść się do opinii prawnej prof. Andrzeja Szajkowskiego z dn. 27.12.1995 r. - Zakres znaczeniowy art. 35 ust. 1 pkt 1 "c" prawa bankowego z 1989 r. Nasze uwagi skupiają się wokół terminów "wierzytelność" i "zobowiązanie".

W przedmiotowej opinii pan Szajkowski krytykując konstrukcję ust. 1 art. 35 Prawa bankowego pisze: "w rzeczywistości powstał «potworek legislacyjny», w którym ponadto tak precyzyjne terminy prawnicze, jak «wierzytelności» i «zobowiązania» zostały użyte prawie zamiennie, zniekształcając zapowiadany cel analizowanego przepisu" oraz "obecna redakcja tego przepisu... mylnie używa zamiennie terminów: «wierzytelności» i «zobowiązania»". W naszej ocenie wydaje się, że powyższa koncepcja nie jest słuszna. Pragniemy bowiem zauważyć, powtarzając za prof. Witoldem Czachórskim (Zobowiązania. Zarys wykładu, PWN, Warszawa 1983, ss. 29-30), że: "W powszechnie stosowanej terminologii prawniczej zobowiązanie ze stanowiska wierzyciela nazywamy «wierzytelnością», ze stanowiska dłużnika - «długiem». Wierzytelność i dług są to zatem w tym znaczeniu synonimy pojęcia zobowiązania, stosownie do tego, z jakiego punktu widzenia chcemy o nim mówić, tj. czy z punktu widzenia praw wierzyciela czy obowiązków dłużnika". Naszym zdaniem ustawodawca używając w treści przepisu art. 35 ust. 1 Prawa bankowego zamiennie pojęć "wierzytelność" i "zobowiązanie" miał na myśli zobowiązania ze stanowiska wierzyciela.

Zgodzić się natomiast należy z poglądem prof. Szajkowskiego, dotyczącym wykładni przepisu art. 35 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego, zawartej w piśmie GINB z dn. 18.09.1995 r., sygn. NB/ZB/1298/95, skierowanym do "P." S.A. w W., a mianowicie: "suma wierzytelności z tytułu poręczeń w stosunku z jednym podmiotem nie może przekroczyć 15% sumy funduszy własnych banku". Faktycznie powyższa regulacja odnosi się do poręczeń udzielanych przez bank, a nie do poręczeń przyjmowanych. W myśl art. 35 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego chodzi bowiem o zobowiązania "zaciągane na zlecenie klienta w stosunkach z jednym podmiotem", a nie o wierzytelności "zaciągane na zlecenie klienta w stosunkach z jednym podmiotem".

W przedmiotowej sprawie należy, co jak się wydaje ma dla niej zasadnicze znaczenie, uwzględnić następujące okoliczności:

- zabezpieczeniem skupowanych wierzytelności leasingowych nie jest poręczenie, a jedynie wierzytelność gwarancyjna, ustalona w umowie pomiędzy Bankiem "P." S.A. w W. a Europejskim Funduszem Leasingowym Sp. z o.o., którą stanowią:

a) zabezpieczenie osobiste w postaci weksla "in blanco" oraz stałego i nieodwołalnego pełnomocnictwa do pobierania z rachunku bieżącego firmy kwot odpowiadających wartości należnych będących przedmiotem cesji,

b) utrzymanie w Banku rachunku lokaty specjalnej Funduszu (tzw. funduszu gwarancyjnego),

- jednak sytuacja w naszej ocenie jest taka, jak opisana we wspomnianym wcześniej stanowisku GINB, dotyczącym nabywania przez bank wierzytelności od towarzystwa leasingowego, które w jakikolwiek sposób odpowiada za spłatę wierzytelności przez leasingobiorców, w świetle art. 35 ust. 1 Prawa bankowego.

W ocenie ZIP należy więc uznać, iż z punktu widzenia Banku następuje kumulacja (sumowanie) ryzyka kredytowego z tytułu wszystkich wierzytelności, jakie ma on wobec poszczególnych leasingobiorców i tych wierzytelności wobec EFL, w których występuje on (EFL) jako dłużnik główny.

Przyjęcie takiego poglądu oznacza, że z punktu widzenia stosowania art. 35 ust. 1 Prawa bankowego w omawianym przypadku należy sumować wierzytelności, jakie posiada "P." S.A. względem poszczególnych leasingobiorców. Pozwalam sobie zasugerować przedstawienie Zespołowi Polityki Nadzorczej do weryfikacji zaprezentowanego powyżej poglądu.

2.Zdaniem ZIP, w kwestii naruszenia art. 310 kodeksu handlowego departamentem właściwym do wypowiedzenia się jest Departament Licencji Bankowych, w porozumieniu z Departamentem Prawnym.

Opublikowano: Glosa 1996/8/25