Pisma urzędowe
Status: Nieaktualne

Pismo
z dnia 15 lutego 1996 r.
Narodowy Bank Polski
DP ZRP 6-17-113
Naruszenie przez bank art. 35 Prawa bankowego i art. 310 Kodeksu handlowego.

Kontrowersja w kwestii interpretacji art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo bankowe ma za przyczynę brzmienie zalecenia skierowanego do Banku S.A., zawierającego stwierdzenie, że skupione przez ten Bank należności leasingowe wynosiły ...tys. PLN i w całości były objęte poręczeniem jednego podmiotu. W tym czasie suma funduszy własnych Banku wyrażała się kwotą ...tys. PLN. Porównanie wielkości obu tych kwot stało się podstawą oceny, że Bank S.A. "przekroczył wskaźniki koncentracji w stosunku do poręczającego umowy leasingu... przeszło 13 razy". Taka interpretacja powołanego przepisu pozostaje w kolizji z jego dosłownym brzmieniem. Art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. c. wymienia bowiem gwarancje bankowe i poręczenia jako zobowiązania banku "zaciągane na zlecenie klienta". Chodzi więc o gwarancje i poręczenia udzielane, a nie przyjmowane przez bank. Taka wykładnia uwzględnia również cel przepisu art. 35 ust. 1 ustawy - Prawo bankowe, jakim jest "zapobieżenie nadmiernej koncentracji kredytów i innych wierzytelności", gdyż nadmierna koncentracja stwarza po stronie banku ryzyko przekraczające - w ocenie ustawodawcy - dopuszczalne granice. Zjawisko rozumianego w ten sposób ryzyka nie powstaje natomiast w razie przyjęcia przez bank gwarancji lub poręczenia. Zobowiązanie wobec banku poręczyciela lub gwaranta daje się ocenić przy wzięciu pod uwagę wielkości jego (a nie banku) funduszy własnych. Gdyby się okazało, że jest to zobowiązanie nadmiernie wysokie (np. w relacji do nieobciążonego majątku poręczyciela), to ustalenie w tym zakresie będzie mieć wpływ jedynie na ocenę realnej wartości danego zobowiązania.

Takie też stanowisko zostało przyjęte w praktyce bankowej, że limity koncentracji wierzytelności są odnoszone do udzielanych przez banki kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji, poręczeń i akredytyw, nie zaś do przyjmowanych gwarancji i poręczeń.

Bank może więc przyjąć poręczenie (innego banku lub podmiotu niefinansowego) za dług również przewyższający sumę funduszy własnych banku.

W kwestii stosowania do banku art. 310 k.h. Bank S.A. powołał się na opinię prawną profesora A. S., że przepisy ustawy - Prawo bankowe zmieniły treść art. 310 zd. 2 k.h. w taki sposób, iż "obecnie właściwym do wyrażenia zgody na zmianę statutu bankowej spółki akcyjnej jest Prezes Narodowego Banku Polskiego, a nie Minister Finansów jako obecny odpowiednik Ministra Skarbu, o którym wspomina art. 310 zd. 2 K.h." Opinia ta tylko częściowo znajduje potwierdzenie w obowiązujących przepisach prawa.

W myśl art. 309 k.h. statut spółki akcyjnej powinien określać:

1) firmę i siedzibę spółki,

2) przedmiot przedsiębiorstwa,

3) czas trwania spółki, jeżeli jest ograniczony,

4) wysokość i inne dane dotyczące kapitału akcyjnego,

5) dane dotyczące akcji i przywiązanych do nich uprawnień,

6) dane dotyczące założycieli,

7) organizację władz zarządzających i nadzorczych,

8) tytuły uczestnictwa w dochodach lub w podziale majątku spółki i przywiązane do nich prawa,

9) wszelkie związane z akcjami obowiązki do świadczeń na rzecz spółki,

10) warunki i sposób umarzania akcji.

Przepis ten ma zastosowanie także do banku w formie spółki akcyjnej, z tym, że art. 3 ustawy - Prawo bankowe wymaga określenia w statucie banku:

1) nazwy banku przy użyciu wyrazu "bank" lub wyrazów "bank spółdzielczy",

2) siedziby przedmiotu i zakresu działalności banku,

3) organów, organizacji banku, trybu składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków,

4) funduszy własnych, zasad tworzenia i wykorzystania funduszy specjalnych oraz zasad gospodarki finansowej,

5) innych spraw, postanowieniami "których wprowadzenia do statutu wymagają przepisy niniejszej ustawy i innych ustaw".

Jest oczywiste na tym tle, że w odniesieniu do spraw dotyczących statutu banku w formie spółki akcyjnej obowiązują łącznie przepisy ustawy - Prawo bankowe i kodeksu handlowego, przy czym - zgodnie z art. 74 pierwszej z tych ustaw - w zakresie w niej nie uregulowanym bank "działa zgodnie z przepisami kodeksu handlowego o spółkach akcyjnych". Tak więc statut banku w formie spółki akcyjnej powinien spełniać wymagania wynikające z art. 3 ustawy - Prawo bankowe, a w pozostałym zakresie wymagania określone w art. 309 k.h.

Zmiana statutu banku także podlega przepisom obu wymienionych ustaw. Mianowicie, jak stanowi art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo bankowe, zmiana statutu w zakresie obejmującym nazwę banku, jego siedzibę, określenie czynności bankowych, do wykonywania których bank jest upoważniony, oraz nazwy (nazwisk) założycieli, wymaga zgody prezesa NBP. W tej części art. 310 k.h. został częściowo zmieniony, stosownie do zasady lex specialis derogat legi generali.

Przepis ten zachował natomiast moc obowiązującą w pozostałym zakresie. Oznacza to, że zmiany statutu wykraczające poza granice wynikające z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo bankowe powinny być dokonywane z zachowaniem trybu, o jakim mowa w art. 310 zd. 2 k.h., przy poszanowaniu uprawnień ministra finansów jako reprezentanta Skarbu Państwa.

Opublikowano: Glosa 1996/11/23