Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 56431

Wyrok
Sądu Antymonopolowego
z dnia 11 marca 1991 r.
XVII Amr 2/91

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd Wojewódzki w Warszawie - Sąd Antymonopolowy po rozpoznaniu w dniu 11 marca 1991 r. w Warszawie, na rozprawie sprawy z odwołania Zakładu Gazowniczego w K. od decyzji Urzędu Antymonopolowego w Warszawie z dnia 4 grudnia 1990 r., sygn. DO-PM-I-644/54/90/497/MW, przeciwko Urzędowi Antymonopolowemu, o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym

I. Odwołanie oddala,

II. Zasądza od Zakładu Gazowniczego w K. na rzecz Urzędu Antymonopolowego kwotę 50.000zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Uzasadnienie faktyczne

Powodowy Zakład Gazowniczy w K., stosownie do podjętej w tym przedmiocie uchwały rady pracowniczej, pobiera od odbiorców gazu opłaty za wydawanie warunków technicznych na podłączenie do sieci gazowej w następującej wysokości:

- na podłączenie do sieci gazowej budynków jednorodzinnych, w kwocie 200.000zł,

- na podłączenie do sieci gazowej obiektów o charakterze usługowo-produkcyjnym, w kwocie 300.000zł za 1 m3 zainstalowanej mocy określonej na podstawie gazomierza,

- na podłączenie do sieci gazowej budynków z przeznaczeniem na potrzeby ogrzewcze, w kwocie 1.000.000zł.

Według powodowego zakładu w następstwie wydania wspomnianych warunków zobowiązuje się do dostawy gazu na rzecz odbiorców, którzy zapłacili ww. opłaty.

Ocena zgodności z prawem pobierania przez powodowy zakład ww. opłat w świetle przepisów ustawy z dnia 24. lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, zwanej dalej ustawą (Dz.U nr 14, poz.88, zm. Nr 34, poz.198) stanowiła przedmiot postępowania prowadzonego przez pozwany Urząd Antymonopolowy. Przedmiotem tego postępowania była także zasadność uzależniania wykonywania sieci gazowej i innych świadczeń na rzecz spółdzielni mieszkaniowych i innych organów administracji terenowej od zabezpieczenia mieszkań dla pracowników powodowego zakładu a także zasadność uzależniania wykonania prac kompleksowej realizacji instalacji gazowej do podłączenia gazowego pieca c.o. od wpłacenia zaliczek.

Decyzją z dnia 4 grudnia 1990r. nr DO-PM-I-644-54/90/497/MW pozwany Urząd Antymonopolowy nakazał pozwanemu zakładowi zaniechanie praktyki uzależniania wydawania warunków technicznych na podłączenie się do sieci gazowej od uprzedniego dokonywania wpłat na rachunek powodowego zakładu. Pozwany Urząd Antymomonopolowy uznał, że działalność powodowego zakładu narusza przepis art.4 ust.1 pkt 2 ustawy. Stosownie do tego przepisu uzależnianie zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, nie związanego z przedmiotem umowy, którego nie przyjęłaby lub nie spełniłaby mając zapewnioną możliwość wyboru, jest praktyką monopolistyczną a więc, zabronioną w świetle art.6 ustawy. Pozwany Urząd Antymonopolowy zajął przy tym stanowisko, że uzależnienie wydania warunków technicznych na podłączenie do sieci gazowej od wpłaty określonej kwoty przez przyszłego odbiorcę gazu nie narusza przepisu § 15 ust.2 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 sierpnia 1964 r. w sprawie zasad połączenia od wspólnej sieci urządzeń do wytwarzania, przetwarzania, przesyłania, rozdzielania i odbioru energii elektrycznej i cieplnej oraz paliw gazowych (M.P. Nr 62, poz.286). W świetle tego przepisu jednostka zarządzająca wspólną siecią w razie braku planowanych środków na rozbudowę urządzeń wspólnej sieci może uzależnić określenie warunków przyłączenia od zobowiązania się wnioskodawcy do wybudowania odcinka sieci lub przyłącza jego kosztem i staraniem bądź - w uzasadnionych ekonomicznie wypadkach - może odmówić określenia warunków przyłączenia. Pozwany Urząd Antymonopolowy nie dopatrzył się natomiast stosowania praktyki monopolistycznej w działalności powodowego zakładu polegającej na żądaniu zabezpieczenia mieszkania dla jego pracowników oraz na pobieraniu zaliczek na wykonanie prac dotyczących kompleksowej realizacji instalacji gazowej do podłączenia gazowego pieca c.o.

Od tej decyzji powodowy zakład odwołał się do Sądu Antymonopolowego. Według powodowego zakładu w zaskarżonej decyzji nie zostały wykazane wszystkie przesłanki warunkujące uznanie działalności powodowego zakładu za stosowanie praktyki monopolistycznej w świetle art.4 ust.1 pkt 2 ustawy. W szczególności, zdaniem powodowego zakładu, zaskarżona decyzja nie neguje konieczności wykonania robót niezbędnych dla zabezpiecznenia dostaw gazu. Zatem finansujące te roboty sporne opłaty nie mogą być uznane za nie związane z podmiotem umowy, a tylko żądanie spełnienia takich właśnie świadczeń jest praktyką monopolistyczną w świetle art. 4 ust.1 pkt 2 ustawy. Ponadto, według powodowego zakładu, nie stosuje on względem odbiorców zarzucanej zaskarżoną decyzją praktyki monopolistycznej a to z uwagi na dobrowolność dokonywanych wpłat. Odbiorca może bowiem albo skorzystać z usług podmiotów gospodarczych wytwarzających inne nośniki energii albo z usług powodowego zakładu za zapłatę spornej opłaty.

Uzasadnienie prawne

Sąd Antymonopolowy zważył, co następuje:

Niesporne jest, że na rynku lokalnym K. i jego okolic powodowy zakład nie spotyka się z jakąkolwiek konkurencją ze strony innych podmiotów gospodarczych w zakresie produkcji i sprzedaży gazu przewodowego. Powodowy zakład ma zatem pozycję monopolistyczną w rozumieniu art.2 pkt 6 ustawy. W tej sytuacji nabywcy gazu zajmują wobec powodowego zakładu zdecydowanie słabszą pozycję kontraktową, co pozwala mu na jednostronne kształtowanie treści umów w zakresie warunków dostaw gazu przewodowego. Stanowiska powodowego zakładu, negującego stosowania zarzucanej praktyki monopolistycznej na tej podstawie, że jego kontrahenci mają możliwość korzystania z alternatywnych w stosunku do gazu nośników energii u innych odbiorców, Sąd Antymonopolowy nie podzielił. Okoliczność ta nie ma bowiem znaczenia w niniejszej sprawie, której przedmiot dotyczy kwestii stosowania przez powodowy zakład wobec odbiorców gazu przewodowego praktyki monopolistycznej, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy. Stąd też wbrew stanowisku powodowego zakładu, zagadnienie dobrowolności, na które powodowy zakład wskazuje, winno być zatem w niniejszej sprawie odnoszone nie do możliwości zawierania umów z innymi dostawcami nośników energii, lecz do spełniania zakwestionowanego przez pozwany Urząd Antymonopolowy świadczenia wiązanego. Sąd Antymonopolowy uznał, że odbiorca gazu w swej istocie nie płaci dobrowolnie spornej opłaty z tytułu wydania warunków technicznych na podłączenie do sieci gazowej. Opłata ta jest wymuszona pozycją kontraktową jaką wobec odbiorców gazu zajmuje powodowy zakład. Nie ulega bowiem najmniejszej wątpliwości, że nie wpłacenie wspomnianej opłaty pozbawia odbiorcę możliwości korzystania z gazu. Opłaty te mają zatem przymusowy charakter. Co więcej, opłaty te z punktu widzenia odbiorcy gazu maja charakter świadczenia nieekwiwalentnego. Jak to bowiem wyjaśnił powodowy zakład w pismie procesowym z dnia 4 marca 1991r., opłaty te są przeznaczone na finansowanie urządzeń znajdujących się w jego stanie majątkowym.

Środki finansowe uzyskane z opłat powodowy zakład - jak to już wyżej wskazano - przeznacza na cele inwestycyjne, co w ostatecznym rachunku zwiększa możliwość dostaw gazu na rzecz odbiorców. Nie oznacza to jednakże bynajmniej, aby zakwestionowane opłaty były świadczeniem związanym z przedmiotem umowy, a więc tym samym pobieranym zgodnie z prawem. Problem braku związku pomiędzy świadczeniem głównym a świadczeniem wiązanym, co jest istotną przesłanką dla uznania praktyki monopolistycznej, o której mowa w art.4 ust.1 pkt 2 ustawy, winien być, zdaniem Sądu Antymonopolowego, rozpatrywany nie tyle w aspekcie faktycznym (takich powiązań można by się tutaj dopatrzyć), lecz z punktu widzenia prawnego obowiązku spełnienia świadczenia wiązanego. Powodowy zakład, zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i w postępowaniu sądowym, nie wykazał, aby po stronie odbiorcy gazu istniał obowiązek dokonania wspomnianych opłat. Opłaty te zatem Sąd Antymonopolowy uznał za nie związane z przedmiotem umowy dostawy gazu w rozumieniu art.4 ust.1 pkt 2 ustawy, a tym samym pobierane bez podstawy prawnej.

Można przy tym wskazać - co już wyżej podano - że na podstawie § 15 ust.2 zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 24 sierpnia 1964r. powodowy zakład gazowniczy może domagać się od odbiorców gazu nie kwestionowanych przez pozwany Urząd Antymonopolowy świadczeń finansowych na wybudowanie odcinka sieci lub przyłącza. Nakłady te jednakże w odróżnieniu od sporem objętych opłat sa rozliczane według faktycznie ponoszonych kosztów a następnie proporcjonalnie rozliczane pomiędzy odbiorców gazu (por. § 18 ust.2 pkt 2 zarządzenia). W tym kontekście więc pobieranie przez powodowy zakład zryczałtowanych opłat, oderwanych od faktycznych kosztów, stwarza niebezpieczny precedens do stałego i niekontrolowanego przez odbiorców gazu wzrostu tych opłat. Powodowy zakład niezależnie od należności za gaz pobiera również od odbiorców gazu opłaty stałe i abonamentowe, przewidziane urzędowym cennikiem Ministra Finansów Nr 6-Z/90 Paliwa gazowe do dystrybucji SW-0222. Te zatem opłaty w naturalny sposób mogą być źródłem finansowania przez zakłady gazownicze swych potrzeb inwestycyjnych.

Niniejsza sprawa jest w pewnej mierze następstwem zbyt niskiego poziomu urzędowych cen gazu i związanych z tym usług w stosunku do innych nośników energii. Stosownie do art.10 ust.1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984r. o gospdarce energetycznej (Dz.U. Nr 21, poz.96, z późniejszymi zmianami) organy administracji państwowej właściwe w sprawach cen zapewniają skuteczne oddziaływanie cen na racjonalne i oszczędne użytkowanie paliw i energii, a także - co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie - na poprawę i rozwój gospodarki energetycznej. Niski poziom cen urzędowych, jako wyraz określonej polityki Państwa, nie może jednakże usprawiedliwiać, zdaniem Sądu Antymonopolowego, stosowania wobec odbiorców gazu objętej sporem praktyki monopolistycznej i finansowania tym sposobem potrzeb inwestycyjnych powodowego zakładu.

W tym stanie sprawy Sąd Antymonopolowy oddalił odwołanie powodowego zakładu (art.47934 § 1 kpc).

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 99 kpc.

Na podstawie art. 31 ust.2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 24 poz.110 z późniejszymi zmianami) Sąd Antymonopolowy uznał wpis tymczasowy w kwocie 50.000 zł jako odpowiadający wartości przedmiotu sporu.