Orzeczenia sądów
Opublikowano: Wokanda 1994/1/53

Wyrok
Sądu Antymonopolowego
z dnia 5 lipca 1993 r.
XVII Amr 17/93

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Wyrok wydany w składzie: przewodniczący - sędzia SW Stanisław Gronowski (spr.), sędzia SW - Kazimierz Brzeziński i sędzia SR - Bogdan Gierzyński.

Sentencja

Sąd Wojewódzki w Warszawie - Sąd Antymonopolowy po rozpoznaniu sprawy z odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej "Staszica" w G. od decyzji Urzędu Antymonopolowego z dnia 27 stycznia 1993 r. nr AW6-500-12/27/34/92, zaskarżoną decyzję zmienił w całości i oddalił wniosek o przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym.

Uzasadnienie faktyczne

Spółdzielnia Mieszkaniowa "Staszica w G. (powód w postępowaniu przed Sądem Antymonopolowym) przydzieliła na zasadzie własnościowego prawa do lokalu użytkowe lokale zlokalizowane w pawilonie nr 415 przy ul. Marcinkowskiego 90 w G. Opłaty z tytułu utrzymania tych lokali, obliczone stosownie do średniorocznych kosztów eksploatacji zasobów mieszkaniowych, zostały jednakże przy tym odmiennie, niż to ma miejsce w odniesieniu do innych lokali użytkowych spółdzielni, powiększone o mnożnik 3,15 obliczony od wszystkich składników stawki eksploatacyjnej.

Spotkało się to ze sprzeciwem niektórych użytkowników tych lokali (zainteresowani w postępowaniu przed Sądem Antymonopolowym w rozumieniu art. 47931 § 2 kpc). Na ich wniosek Urząd Antymonopolowy (pozwany w postępowaniu przed Sądem Antymonopolowym) wszczął postępowanie administracyjne o przeciwdziałanie naruszeniu art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, zwanej dalej ustawą antymonopolową. Stosownie do powołanego wyżej przepisu praktyką monopolistyczną jest narzucanie uciążliwych warunków umów, przynoszących podmiotowi gospodarczemu narzucającemu te warunki nieuzasadnione korzyści.

Spółdzielnia nie uznała zarzutu stosowania praktyk monopolistycznych. Powołała się na dział III pkt 4 regulaminu rozliczeń finansowych spółdzielni, stanowiącego załącznik do uchwały Rady Nadzorczej nr 18/92 z dnia 23 czerwca 1992 r. W świetle tego postanowienia, średnioroczny koszt eksploatacji zasobów mieszkaniowych może być skorygowany dla lokali użytkowych z tytułu większej intensywności użytkowania zwiększającej koszt oraz wyższych stawek opłat za usługi komunalne w związku z tymi lokalami, jednak nie więcej niż 500%. Według spółdzielni atrakcyjne usytuowanie pawilonu nr 415 i związany z tym zwiększony ruch potencjalnych klientów powodują szybsze niszczenie nawierzchni dróg i zieleni. Wyższe są też koszty usuwania nieczystości stałych.

Ponadto podnosiła, że działalność gospodarcza spółdzielni prowadzona jest bezwynikowo. Z tytułu pobierania wyższych opłat eksploatacyjnych za lokale użytkowe nie osiąga korzyści, tym bardziej zaś nieuzasadnionych, do których (odnosi się art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Wyższe wpływy z wyżej wspomnianych lokali, przeznaczane są bowiem na finansowane ogółu zasobów lokalowych spółdzielni, zmniejszając w ostatecznym rachunku koszty przyjęcia do kalkulacji gospodarki mieszkaniowej. I tak w 1991 r., gdyby nie dochody z lokali użytkowych, eksploatacja podstawowa w mieszkaniach wynosiłaby 1.750 zł/m2, nie zaś 700 zł/m2. W rezultacie więc część członków spółdzielni, zajmujących na zasadzie spółdzielczego prawa do lokalu zarówno mieszkania, jak i lokale użytkowe, płaci niższe opłaty z tytułu użytkowania mieszkań spółdzielczych.

Spółdzielnia za zgodą członka, wyraziła także gotowość rozwiązania stosunku spółdzielczego i ukształtowania w jego miejsce stosunku najmu, przy założeniu jednak kształtowania wysokości czynszu najmu w oparciu o kryteria rynkowe, znacznie wyższe niż opłaty w ramach stosunku spółdzielczego.

Spółdzielnia podnosiła także, iż na rynku lokali użytkowych w G. nie zajmuje pozycji dominującej, tym bardziej zaś monopolistycznej.

Urząd Antymonopolowy w toku postępowania administracyjnego ustalił, że spółdzielnia dysponując około 10% lokali użytkowych na terenie G., nie posiada na rynku ani pozycji monopolistycznej, ani dominującej. Niemniej jednak w stosunku do członków posiada silną przewagę kontraktową, pozwalającą dyktować jej w sposób jednostronny warunki rozłożenia na członków kosztów jej działalności.

Urząd Antymonopolowy dokonał analizy wysokości opłat za lokale użytkowe w spółdzielni na tle innych spółdzielni. I tak, już bez wskaźnika korygującego 3,15 stawka opłaty w spółdzielni jest wysoka, bo wynosi 9.797 zł/m2, podczas gdy w innych spółdzielniach od 3.400 zł/m2 do 8.700 zł/m2. Stosowanie wskaźnika zwiększa te dysproporcje w sposób drastyczny. Wspomnianego wskaźnika nie stosują inne spółdzielnie.

Według Urzędu Antymonopolowego w wyniku stosowania wskaźnika korygującego 3,15 spółdzielnia osiągnęła nieuzasadnione korzyści, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Tą korzyścią jest naruszająca zasadę ekwiwalentności świadczeń, nadpłata jaką dokonuje członek na rzecz spółdzielni, w stosunku do stawki bazowej nie obciążonej takim współczynnikiem. W rezultacie więc decyzją z dnia 27 stycznia 1993 r. nr UAW6-500-12/27/34/92 nakazał spółdzielni zaniechanie stosowania praktyki monopolistycznej, polegającej na narzuceniu uciążliwych warunków umów w postaci zawyżania opłat eksploatacyjnych poprzez stosowanie współczynnika korygującego do wszystkich składników stawki eksploatacyjnej.

Spółdzielnia w odwołaniu od tej decyzji, wnosząc o jej zmianę w kierunku oddalenia żądań członków spółdzielni, podtrzymuje zasadniczo stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym. Akcentuje, że z uwagi na zasadę bezwynikowego prowadzenia działalności gospodarczej nie osiąga korzyści z tytułu stosowania spornego współczynnika. Według spółdzielni, wspomniany współczynnik stosuje Spółdzielnia Mieszkaniowa "Górczyn" w G. W ocenie spółdzielni zaskarżona decyzja narusza art. 6 ustawy antymonopolowej.

W ocenie spółdzielni zaskarżona decyzja narusza art. 6 ustawy antymonopolowej. Urząd Antymonopolowy przyznał że współczynnik korygujący stosuje, oprócz Spółdzielni "Górczyn" także Spółdzielnia "Metalowiec". Jednakże zarówno wysokość tego współczynnika, jak i ogólna wysokość opłat, jest w tych spółdzielniach znacznie niższa.

Sąd Antymonopolowy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 2 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze, organy władzy terenowej i organy administracji państwowej mogą wydawać wiążące spółdzielnię przepisy prawne i decyzje na podstawie przepisów i w zakresie upoważnień przewidzianych w przepisach ustawowych. Istota sprawy sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy działający na podstawie ustawy antymonopolowej Urząd Antymonopolowy i Sąd Antymonopolowy mogą w prawnoprocesowych formach działania nakładać obowiązki lub w inny sposób ingerować w wewnętrzne stosunki spółdzielcze, w szczególności zaś w relacjach pomiędzy spółdzielnią a jej członkami na tle sposobu rozliczania kosztów działalności spółdzielni mieszkaniowej na poszczególne grupy członków.

Nie ulega wątpliwości, że w spółdzielniach mieszkaniowych, zaspokajających potrzeby swych członków w różnych formach może dojść do konfliktu interesów pomiędzy poszczególnymi grupami członków na tle ich uczestnictwa w kosztach utrzymania zasobów mieszkaniowych spółdzielni. Przewidział to zresztą ustawodawca, stanowiąc w art. 208 § 2 prawa spółdzielczego, że omawiana kwestia powinna być określona w statucie. Zgodnie z zasadą samorządności, na jakiej opiera się działalność spółdzielni, na sposób regulacji objętego sporem zagadnienia mają wpływ członkowie spółdzielni. Nie ma przeszkód prawnych, aby poprzez odpowiednie zmiany statutu sposób rozłożenia kosztów działalności spółdzielni na poszczególne grupy członków określała uchwała walnego zgromadzenia, jako najwyższego organu spółdzielni. Stwarza to możliwość kontroli takiej uchwały przez sąd cywilny w trybie art. 42 § 2 prawa spółdzielczego.

Prawo spółdzielcze zawiera zatem wystarczające rozwiązania prawne dotyczące kształtowania stosunków wewnątrzspółdzielczych, łącznie z możliwością ich kontroli przez sąd cywilny. Nie zachodzi więc potrzeba wpływania na te stosunki przez Urząd Antymonopolowy w formie decyzji wydawanych na podstawie ustawy antymonopolowej. Co więcej takie działania, zdaniem Sądu Antymonopolowego, wykraczają poza przedmiot ustawy antymonopolowej, której zainteresowania dotyczą nie tyle relacji istniejących wewnątrz danego podmiotu gospodarowania dotyczą nie tyle relacji istniejących wewnątrz danego podmiotu gospodarczego, ile stosunków zewnętrznych, w szczególności zaś na tle ograniczania przez niego samodzielności innych podmiotów gospodarczych z racji pozycji zajmowanej na rynku.

Niezależnie od powyższego, zaskarżona decyzja może stwarzać niebezpieczny precedens do sprzecznego z celami ustawy antymonopolowej wkraczania w stosunki wewnętrzne innych podmiotów gospodarczych, na przykład spółek prawa handlowego i tym samym dublowania kompetencji innych organów powołanych do kształtowania takich stosunków.

Z omawianych więc względów Sąd Antymonopolowy zmienił zaskarżoną decyzję w całości i oddalił wniosek o przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym, złożony przez zainteresowanych członków spółdzielni (art. 47934 § 2 kpc).