Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 61947

Wyrok
Sądu Antymonopolowego
z dnia 18 listopada 2002 r.
XVII Ama 132/01

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2002 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z odwołania Ireny R., Janusza R., Iwony R., Mariusza R. prowadzących działalność gospodarczą pod firmą "C." z siedzibą w C. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów str. zainteresowana Elfryda K., Marek K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa "K." s.c. Zakład Pogrzebowy M. w C. na skutek odwołania I. J. I. M. R. prowadzących działalność gospodarczą pod firmą "C." z siedzibą w C. od Decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26.07.2001 r. sygn. akt RKT-565-s-01/00/MK

oddala odwołanie,

zasądza od Ireny R., Janusza R., Iwony R., Mariusza R. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę zł 900 (dziewięćset zł) tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją nr RKT 28/2001 z dnia 26 lipca 2001r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek Firmy Handlowo-Usługowej "K." s.c. w C., której wspólnikami są Państwo Elfryda i Marek K. przeciwko "C." s.c. w C., której wspólnikami są I.I.M. R.:

uznał za praktykę ograniczającą konkurencję i stwierdził zaniechanie przez "C." s.c. w C.- I.I.M. R. jej stosowania, polegającą na bezpośrednim narzucaniu nieuczciwych cen za kompleksowo świadczone usługi pogrzebowe poprzez niepobieranie opłat za przewóz zwłok z domu lub innego miejsca do prosektorium w sytuacji, gdy organizatorem pogrzebu była "C." s.c. I.I.M. R. w C., przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb organizowała inna firma pogrzebowa;

nie stwierdził stosowania przez "C." s.c. I.I.M. R. praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na stosowaniu w podobnych umowach z klientami, niejednolitych warunków umów poprzez nie pobieranie opłat za przewóz zwłok z domu do prosektorium, którego pogrzeb organizowała firma "C." s.c. - I.I.M. R. w C., przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb będzie organizowała inna firma pogrzebowa;

uznał za praktykę ograniczającą konkurencję i stwierdził zaniechanie przez "C." s.c. I.I.M. R. w C. jej stosowania, polegającą na przeciwdziałaniu ukształtowania się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji poprzez niepobieranie opłat za przewóz zwłok z domu lub innego miejsca do prosektorium w sytuacji, gdy organizatorem pogrzebu była "C." s.c. -I.I.M. R. w C., przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb organizowała inna firma pogrzebowa;

nie stwierdził stosowania przez "C." s.c. - I.I.M. R. w C. praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na bezpośrednim narzucaniu nieuczciwych cen za świadczone usługi poprzez niepobieranie od rodziny zmarłego, którego pogrzeb organizowała "C." s.c w C., opłaty za przechowywanie zwłok w prosektorium, przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb organizowała inna firma pogrzebowa;

nie stwierdził stosowania przez "C." s.c -I.I.M. R. w C. praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na stosowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji poprzez nie pobieranie od rodziny zmarłego, którego pogrzeb organizowała "C." s.c w C., opłaty za przechowywanie zwłok w prosektorium, przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb organizowała inna firma pogrzebowa;

nie stwierdził stosowania przez "C." s.c - I.I.M. R. w C. praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na przeciwdziałaniu ukształtowania się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji poprzez niepobieranie od rodzinny zmarłego, którego pogrzeb organizowała "C." s.c, opłaty za przechowywanie zwłok w prosektorium, przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb organizowała inna firma pogrzebowa;

nie stwierdził stosowania przez "C." s.c. - I.I.M. R. w C. praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na narzucaniu uciążliwych warunków umów przynoszących temu przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści poprzez stosowanie względem innych zakładów pogrzebowych oraz ich klientów zawyżonych cen za udostępnianie pomieszczeń prosektorium.;

nie stwierdził stosowania przez "C." s.c. - I.I.M. R. praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na narzucaniu przez "C." s.c. nadmiernie wygórowanych opłat za przygotowanie zwłok do pochówku, poprzez obciążanie rodzin zmarłych fikcyjnymi kosztami lub szczegółowe rozdrabnianie wykonywanych usług w celu podwyższenia kosztu pogrzebu;

na podstawie art. 104 kpa oraz art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy z 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000 r. Nr 122, poz. 1319) w związku z dopuszczeniem się naruszenia zakazu określonego w art. 8 ust. 2 pkt 1 i 5, a opisanego w pkt I i III niniejszej decyzji, nałożył na "C." s.c. - I.I.M. R., karę pieniężną w wysokości 5.781,6 PLN, co stanowi równowartość 1.500 EURO, płatną do budżetu państwa;

nakazał "C." s.c. -I.I.M. R. w C. uiszczenie na rzecz Firmy Handlowo - Usługowej "K." s.c. w C. - Elfryda i Marek K. kwoty 300 PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Swoją decyzję Prezes Urzędu oparł na następujących ustaleniach. Należy jednak nadmienić, iż ze względu na zakres wniesionego odwołania przez stronę powodową "C." s.c., przytoczone zostaną głównie ustalenia dotyczące praktyki monopolistycznej przedmiotowej spółki opisanej w pkt I i III decyzji Prezesa Urzędu.

Od 1992r. do 1 listopada 2000r. spółka cywilna "C." - I.I.M. R. była dzierżawcą prosektorium szpitala miejskiego w C.. Jednocześnie w siedzibie prosektorium działała firma pogrzebowa Państwa R. - "C." s.c.

Prezes Urzędu ustalił, iż przedmiotowa spółka posiadała w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów pozycję dominującą na lokalnym rynku świadczenia usług prosektoryjnych i pogrzebowych, jako rynku właściwym w prowadzonym postępowaniu. "C." s.c. będąc dzierżawcą jedynego w Gminie C. prosektorium była jedynym podmiotem świadczącym tego rodzaju usługi. Natomiast na rynku świadczenia usług pogrzebowych działała w warunkach konkurencji, którą stanowią inne firmy świadczące usługi pogrzebowe. Jak wynika z porównania danych dotyczących ilości zgonów w Gminie C. i ilości pogrzebów wykonanych w 1999r. przez firmę pogrzebową "C." s.c., jak i też przez inne konkurencyjne na rynku właściwym firmy pogrzebowe, "C." s.c. świadczyła usługi pogrzebowe nie tylko w C., ale także w okolicznych gminach. Oznacza to, że firma "C." s.c. na rynku wykonywania usług pogrzebowych działa w warunkach konkurencji, aczkolwiek posiadała na tym rynku w 1999r. oraz 2000r., jak sama przyznała pozycję dominującą. Wobec tych ustaleń zachowania przedmiotowej spółki podlegały ocenie w świetle art. 8 ustawy o ochronie (…).

W toku postępowania antymonopolowego organ antymonopolowy zebrał liczne rachunki i faktury "C." s.c. za świadczone usługi. Z analizy części faktur wynikało, iż nie zawsze na fakturach znajduje się pozycja "transport zwłok". Wyjaśnienia "C." opierały się o twierdzenia, iż w takich przypadkach tj. gdy na fakturze nie ma pozycji transport zwłok - osoby te zmarły w szpitalu w C. i w związku z tym w stosunku do nich nie wykonywano usługi "transport zwłok". Ponadto wyjaśniono, że zgodnie z przepisami podatkowymi nie istnieje obowiązek szczegółowego rozdrabniania pozycji na fakturze, wymienia się tylko tzw. pozycję dominującą, tj. kompleksową usługę pogrzebową. Organ antymonopolowy dokonał weryfikacji powyższego stanowiska. Uzyskał stosowne informacje od Szpitala Miejskiego w C. co do osób, które rzeczywiście zmarły w szpitalu oraz dokonał porównania rachunków i faktur, na których widnieje pozycja "transport zwłok" lub jej brak oraz pozycja "kompleksowa usługa pogrzebowa". Prezes Urzędu uznał, iż gdyby przyjąć, iż w przypadkach, gdy osoba nie zmarła w szpitalu w C. oraz na rachunku nie ma pozycji "transport zwłok" gdyż jest on częścią składową "kompleksowej usługi transportowej", wysokość tej opłaty winna być wyższa o koszty transportu zwłok wynikające z faktur, na których jest wyszczególniona ta opłata. Prezes Urzędu ustalił, iż zarówno w przypadku, gdy była pobierana opłata za transport zwłok jak i na rachunku, na którym brak jest wyszczególnienia tej opłaty, wysokość kompleksowej usługi pogrzebowej jest taka sama lub porównywalna. Z powyższego, w ocenie Prezesa Urzędu, wynika, iż w niektórych przypadkach "C.", gdy wykonywała "kompleksową usługę pogrzebową" nie pobierała od rodziny zmarłego opłaty za transport zwłok z domu lub innego miejsca do prosektorium, którego dzierżawcą była "C." s.c. Organ antymonopolowy uznał, iż złożenie przez przedmiotową spółkę takiej oferty cenowej czyniło tę ofertę korzystniejszą od ofert konkurentów tego przedsiębiorcy, albowiem korzystając z usług innej firmy rodziny zmarłych musiałyby uiścić opłaty zarówno za transport zwłok do prosektorium, jak i za usługę pogrzebową.

W efekcie organ antymonopolowy stanął na stanowisku, iż wykorzystując posiadaną pozycję dominującą na rynku usług pogrzebowych "C." s.c., pobierając częstokroć od rodzin zmarłych opłaty tylko za niektóre wykonywane usługi w ramach kompleksowej usługi pogrzebowej, dopuściła się naruszenia zakazu o jakim mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej, polegającego na narzucaniu nieuczciwych cen za świadczone kompleksowe usługi pogrzebowe. Prezes Urzędu stwierdził, iż opisane powyżej działania spółki dotyczą nadużycia pozycji dominującej na rynku usług pogrzebowych, jednakże powyższe zachowania "C." nie byłyby możliwe w przypadku nie posiadania pozycji dominującej również na rynku usług prosektoryjnych.

Ponadto organ antymonopolowy uznał, iż działania "C." polegające na przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji stanowią praktykę, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 5 ustawy antymonopolowej. Stwierdzając, iż "C." s.c. nie pobierała od rodziny zmarłego opłat za przewóz zwłok z domu do prosektorium w przypadku, gdy pogrzeb organizowała "C.", przy równoczesnym pobieraniu takich opłat od rodzin zmarłego, którego pogrzeb organizowany był przez inna firmę pogrzebową, Prezes Urzędu uznał, iż "C." przeciwdziałała ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji. W ocenie Prezesa Urzędu działania "C." s.c. tj. przedsiębiorstwa posiadającego pozycję dominującą na rynku spowodowało, iż potencjalni klienci zachęceni możliwością niepłacenia za transport zwłok chętniej wybierali ofertę przedstawianą przez "C." s.c.

Z uwagi na fakt, iż przedmiotowa spółka nie jest już dzierżawcą prosektorium w C., Prezes Urzędu na podstawie art. 10 ust. 2 i ust. 1 ustawy antymonopolowej uznał opisane powyżej działania za ograniczające konkurencję i stwierdził zaniechanie ich stosowania. Natomiast na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1 ustawy antymonopolowej za tak przypisane praktyki nałożył karę pieniężna w wysokości 1.500 EURO.

Od powyższej decyzji, w części dotyczącej punktów I,III,IX,X, odwołanie złożyła powódka "C." s.c. - I.I.M. R. w C., wnosząc o zmianę decyzji i stwierdzenie nie stosowania praktyk ograniczających konkurencję oraz wnosząc o uchylenie decyzji w części dotyczącej punktów IX i X. uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, iż stanowisko organu antymonopolowego wynika z przyjęcia mylnej tezy, że C. nie pobierała w niektórych przypadkach opłaty za transport zwłok w przypadku, gdy świadczyła kompleksową usługę pogrzebową. Zdaniem strony powodowej taka praktyka nie występowała we wszystkich przypadkach organizowania przez spółkę pogrzebu. I tak w przypadku usług wykonywanych na rzecz osób zmarłych na terenie szpitala w C. nie pobierano wynagrodzenia za transport zwłok do prosektorium. Jednocześnie strona powodowa podkreślała, iż statystyki szpitalne nie obejmują osób, które zmarły po przewiezieniu ich do izby przyjęć lub w drodze do szpitala, tj. przed ich formalnym przyjęciem na któryś z oddziałów. Wywodziła, iż podobne sytuacje mogły mieć miejsce jeżeli realizowana usługa dotyczyła osoby zmarłej w okolicznościach wskazujących na konieczność przeprowadzenia sekcji zwłok. W takiej sytuacji koszty transportu ciała do prosektorium opłacała Prokuratura Rejonowa w B. Nadto skarżąca w uzasadnieniu odwołania zarzuciła Prezesowi Urzędu uchybienia w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego. Zarzuciła, iż Prezes Urzędu swoje ustalenia oparł wyłącznie na oświadczeniu Dyrekcji szpitala oraz na rachunkach i fakturach, na których nie zawsze wyodrębniano wartości poszczególnych elementów składających się na usługę. Powódka wywodziła, iż znając specyfikę małych społeczności można śmiało założyć nadto, iż działania zarzucone jej przez Prezesa Urzędu wywołałyby konflikt, a to nie przyniosłoby jej oczekiwanego efektu gospodarczego.

W odpowiedzi na odwołanie Prezes Urzędu wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając odwołanie Sąd Antymonopolowy ustalił i zważył, co następuje:

Sąd podzielił ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez Prezesa Urzędu i dodatkowo zważył.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy na uwadze należało mieć delikatność materii, w zakresie której Prezes Urzędu prowadził postępowanie dowodowe. (-) Niewątpliwie "oswojenie" strony powodowej z samym zjawiskiem i towarzyszącej mu celebry pogrzebowej powodowało w trakcie postępowania dowodowego zmienne wyjaśnienia powódki w odniesieniu do wniosków wynikających z analizy faktur i rachunków przez nią wystawianych.

Sąd podzielił pogląd, iż przyjęta przez Urząd metoda analizy i porównania faktur i rachunków była jedyną możliwą metodą aby zbadać zasadność stawianych przez wnioskodawcę spółce C. zarzutów.

Odnosząc się do kolejno do zarzutów powoda, że transport zwłok w ramach świadczonej kompleksowo usługi pogrzebu nie miał charakteru samoistnej usługi, lecz był jedną z czynności składających się na usługę pogrzebową jako całość, Sąd uznał analogicznie jak organ antymonopolowy, że w takim przypadku na fakturach dotyczących kompleksowo świadczonej usługi pogrzebowej jej koszt powinien być wyższy o kwotę zbliżoną do kosztu transportu zwłok do prosektorium, lub z miejsca zgonu do kaplicy lub na cmentarz, a więc o około 100-140 złotych. Jak wykazało przeprowadzone postępowanie taki cenowy wzrost nie zawsze był uwidaczniany na fakturach i rachunkach. Świadczy o tym analiza faktur dotyczących pochówku osób, które nie zmarły w szpitalu w C. W swoich wyjaśnieniach "C." twierdziła, że koszt transportu stanowi jeden z elementów kalkulacji ostatecznej ceny za całość usługi pogrzebowej.

Należy jednak podkreślić, iż stanowisko powodowej spółki co do kwestii pobierania lub nie opłat za transport zwłok w ramach świadczonej kompleksowo usługi pogrzebowej kilkakrotnie ulegało zmianie. Pierwotnie jako przyczynę braku na fakturze pozycji "transport zwłok" powódka wskazywała fakt zgonu danej osoby w szpitalu. Następnie twierdziła, że dotyczy to wyłącznie osób, które zostały przyjęte do szpitala, a następnie zmarły. Ta teza przeczy jej wcześniejszym wyjaśnieniom. Ponadto twierdzenia powoda w tym zakresie budzą wątpliwości, chociażby ze względu na informację udzieloną przez S.P.Z.Z.O.Z. w C., iż fakt zgonu danej osoby rejestrowany jest w rejestrze pacjentów prowadzonego w tej placówce. Pytania kierowane przez Urząd do Szpitala Miejskiego w C. dotyczyły ogólnie wszystkich osób jakie zmarły na terenie placówki. W związku z powyższym Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom powoda uznając, iż wyjaśnienia te przeczą dowodom z dokumentów. I tak, np. w zgromadzonym materiale dowodowym nie znajduje potwierdzenia stanowisko powódki, że w przypadku przeprowadzania sekcji zwłok, koszty transportu ciała do prosektorium ponosiła Prokuratura Rejonowa w B. Kontrola dokumentacji księgowej dokonana przez Urząd objęła okres od 1 stycznia 1999r do 21 września 2000r., i w tym okresie odbiorcą żadnego z dokumentów księgowych nie była Prokuratura Rejonowa w B., ani żaden organ administracji państwowej. Zatem twierdzenia strony powodowej należy uznać za gołosłowne i w konsekwencji uznać zarzut za bezzasadny.

Natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w przypadku, gdy transport zwłok do prosektorium wykonywany jest przez powódkę na życzenie rodziny zmarłego, która ponosi koszty świadczonej kompleksowo przez "C." usługi pogrzebowej, to niektórzy konsumenci ponoszą koszt tego transportu w ramach całkowitej opłaty, a inni nie. Zauważyć należy, iż w przypadku organizowania pogrzebu przez inną konkurencyjną firmę pogrzebową koszt transportu zawsze był uiszczany przez osobę ponoszącą koszt pochówku. Taka sytuacja powoduje, że oferta konkurentów spółki "C." była mniej atrakcyjna nie ze względu na obiektywne działające zasady ekonomiczne czy też ponoszone koszty działalności, lecz w skutek działań powodowej spółki posiadającej dominującą pozycję na rynku usług prosektoryjnych i pogrzebowych. W ocenie Sądu takie działanie powodowej spółki przeciwdziała ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania konkurencji.

Zdaniem Sądu Antymonopolowego wątpliwości budzi argument strony powodowej, iż konsumenci małej społeczności w przypadku stosowania przez przedsiębiorców pogrzebowych różnych cen za usługi pogrzebowe doprowadziliby do konfliktu. Zauważyć należy, iż zakres zlecanych czynności związanych z organizacją pochówku jest różny. Zorientowanie się przez konsumentów w kalkulacjach firm pogrzebowych, w tym w kalkulacjach strony powodowej, wymagałoby analizy co najmniej kilku przypadków przez konsumentów co praktycznie jest niemożliwe. Nadto jak wiadomo sam temat pogrzebu bliskiej osoby nie skłania do porównań cenowych za usługę najczęściej już uiszczoną. Takiej analizy dokonali pracownicy Prezesa Urzędu. Nie zaangażowani emocjonalnie dokonując porównań rachunków wyciągnęli wnioski, które stały się podstawą do stwierdzenia stosowania praktyki.

Konkludując w ocenie Sądu na podstawie zebranego materiału dowodowego Prezes Urzędu w oparciu o pełną i logiczną analizę dokumentów księgowych sformułował prawidłowe wnioski i dokonał prawidłowej kwalifikacji prawnej. Uznając, iż brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania na podstawie art. 47931 kpc Sąd oddalił odwołanie.

Na marginesie Sąd zwraca uwagę, iż wymieniona w pkt IX decyzji kara pieniężna w wysokości 1.500 EURO, tj. 6.000 zł w kontekście wykonania w 1999 r. przez C. s.c. 645 usług pogrzebowych w istocie oznacza "obciążenie" każdej z usług kwotą poniżej 10 PLN. W ocenie Sądu wysokość wymierzonej kary nie jest wygórowana i ma charakter prewencyjny.

O kosztach orzeczono stosownie do art. 98 kpc.